|
starsze nowsze oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 7 głosów | średnia głosów: 6
czerwiec 1994 , Mokrzeszów 110. (Zdjęcie pochodzi z "Karty ewidencji zabytków architektury i budownictwa")Skomentuj zdjęcie |
Dodane: 19 listopada 2023, godz. 21:14:38 Źródło: inne Autor: Barbara Uszałowicz-Piąty ... więcej (85) Rozmiar: 1122px x 680px
0 pobrań 451 odsłon 6 średnia ocen Poprzednie i następne zdjęcia Marek W Obiekty widoczne na zdjęciu Szpital Zakonu Kawalerów Maltańskich więcej zdjęć (22) Zbudowano: 1880 Dawniej: Ośrodek Lebensborn Zabytek: 1285/WŁ z 02.01.1990; A/4417/1285/Wł z 18.11.2010 Rycerze Maltańscy w ok.1880 r wznieśli olbrzymi budynek szpitala z kaplicą służący jako dom opieki dla regionu. Od strony południowej powstał niewielki park. Całość wydzielono jednolitym ogrodzeniem. Szpital przetrwał w prawie niezmienionej formie do dziś. Stylowo należy do nurtu historyzującego 3 ćw. XIX w., prezentuje tendencje gotyckie bliskie tzw. Szkole hannoverskiej. Budynek usytuowany w centrum układu wsi Mokrzeszów, przy skrzyżowaniu lokalnej drogi wiejskiej z drogą przelotową Świdnica-Świebodzice, po jej zachodniej stronie. Wzniesiony na stromej skarpie, wzmocnionej od wschodu i północy murem oporowym, od wschodu przeciętej drogą dojazdową do gospodarstwa, od zachodu i południa posesja wydzielona od folwarku i pól uprawnych ogrodzeniem z siatki. Wejście główne od północy przez szeroką dwuskrzydłową bramę. Przed fasadą okrągły klomb z fontanną na rzucie czteroliścia, w części zachodniej dziedzińca obmurowana skarpa. Budynek obiega asfaltowa alejka łącząca się w części południowej posesji z aleją lipową, wiodącą na majdan gospodarczy, przy bramie budynek stróżówki. Wzniesiony z cegły ceramicznej pełnej na zaprawie wapiennej, przy użyciu cegły licówki i licówki kształtowanej - drążonej, typu dziurawka (głównie ościeża okien, obramienia, fryzy, obrzeża szczytów i inne). Stopnie, progi - kamienne granitowe. W piwnicach sklepienia odcinkowe na dźwigarach stalowych, na wyższych kondygnacjach stropy masywne odcinkowe, podzielone łękami (korytarze) i stropy drewniane belkowe z podsiębitką. Belki oparte na ścianach podłużnych. Nad hallem i kaplicą sklepienia ceglane krzyżowe, nad gankiem krzyżowo-żebrowe. Więźba o konstrukcji mieszanej: w partii centralnej kleszczowo-płatwiowa ze ścianką kolankową, oparta na belkach i podciągach stropu nad 3. Kondygnacją. W skrzydłach bocznych dach trójspadowy, w części południowej kozłowy, w części północnej konstrukcja kleszczowa z zastrzałami, kleszcze wraz z płatwią oparte na murze środkowym. Dach kryty dachówką ceramiczną zakładkową, nad ryzalitem północnym krycie blachą cynkową, w partii południowej lukarny i pas dolny pokrycia - blacha miedziana, Rynny i rury spustowe z blachy cynkowej. Komunikacja pionowa: trzy klatki schodowe. Główna dwubiegowa powrotna, masywna kamienna, o spocznikach na sklepieniu odcinkowym. Obie skrajne także masywne kamienne. Na 2. piętrze w ryzalicie północnym kręcone kamienne schody na poddasze. Schody wejściowe o pojedynczym biegu kamienne (granit), oraz dwie boczne betonowane rampy podjazdowe. Posadzki: w piwnicach cementowe, terakotowe, płytki lastrykowe oraz płytki PCV. W hallu głównym posadzka terakotowa kolorowa, w ciągach komunikacyjnych i na spocznikach głównej klatki schodowej terakotowa (parter) i lastrykowa z wtopionymi płytkami marmuru (1. i 2. piętro). W pokojach klepka parkietowa, podłogi białe przykryte linoleum i płytki PCV, w WC — terakota. Ściany wewnętrzne tynkowane, na klatce schodowej malowane olejno do wysokości 1,20 m, w WC - płytki glazurowane (nowe), w piwnicy (stołówka) boazerie (nowe) oraz kafelki glazurowane. Stolarka okienną skrzynkowa, nietypowa oraz ramiaki stalowe (pion głównej klatki schodowej), drzwiowa - ramowo-płycinowa. Drzwi wejściowe główne i boczne ozdobione snycerką, przeszklone. W hallu drzwi dwuskrzydłowe wahadłowe, wszystkie z ostrołukowym naświetlem. Drzwi do pomieszczeń też płycinowe, jedno- i dwuskrzydłowe, niektóre o sfazowanych płycinach z ozdobnymi nacięciami. Do kaplicy drzwi z dykty (!). Budynek na rzucie wydłużonego prostokąta, o stosunku boków zbliżonym w proporcji jak 1:6. Układ wnętrz oparty na osi poprzecznej, precyzyjnie symetryczny i identyczny na wszystkich kondygnacjach. Obiekt dwutraktowy w układzie podłużnym, o nierównej szerokości traktów. W partii centralnej dodatkowo trójpodział w kierunku poprzecznym. Partia ta z obu stron budynku wysunięta ryzalitowo, od strony wejścia głównego (północnego) dodatkowo zaznaczona krytym gankiem, Główna klatka schodowa umieszczona na osi budynku w części środkowej ryzalitu południowego. Z centralnego hallu dwa przejścia do korytarza wschodniego i zachodniego, biegnących przez całe długość obu skrzydeł, skrajnie od strony północnej. Z tych korytarzy wejścia do poszczególnych pomieszczeń po stronie południowej budynku. W partii szczytowej obu skrzydeł dodatkowe klatki schodowe. Taki układ wnętrz powtarza się na wszystkich kondygnacjach, łącznie z piwnicami i partią zabudowanego strychu. Jedyna różnica to to, że w partii ryzalitu północnego w jego środkowej części (na osi budowli) na pierwszym piętrze umieszczono kaplicę, wysoką przez dwie kondygnacje, Jej prezbiterium znajduje się nad gankiem wejściowym. Jest to pomieszczenie jednoprzestrzenne, z wydzieloną gurtem częścią prezbiterialną na rzucie pięcioboku. Bryła budynku wydłużona, symetryczna, z wyniosła partią centralną, nakrytą wysokim trójspadowym dachem. Partia ta wysunięta ryzalitowo z obu stron budynku, od północy podwójnie zryzalitowana, w partii pierwszego i drugiego piętra przechodzi w wielobok, którego każda ścianka nakryta osobnym ostrym daszkiem. Dodatkowo w partii dachu wysoki schodkowy naczółek. Monumentalność bryły podnosi usytuowanie ma stromej skarpie nad drogą, szczególnie widoczną od strony Świdnicy. Elewacje licowane dwukolorową cegłą przy zastosowaniu zasady: tło w kolorze terakoty i podwójne pasy w kolorze zbliżonym do ugru, ponadto łuki płycin nadokiennych, obramienia okien w kolorze terakoty – czerwonobrunatnej. Między 1. a 2. kondygnacją wszystkie elewacje obiega gzyms kordonowy z fryzem w formie cegieł ułożonych w romby, a pod okapem fryz arkadkowy ostrołuczny. Fasada 13-osiowa i 3-kondygnocyjna (skrzydła boczne) oraz 4-kondygnacyjna (partia centralna). Na osi budowli 3-osiowy zdwojony ryzalit wysunięty 2x na jedną oś okienną. Pośrodku. ganek na rzucie prostokąta, poprzedzony 4 kamiennymi stopniami. Otwarty na trzy strony ostrołukowymi arkadami , zaznaczonymi w płaszczyźnie ściany szerokim obramieniem. Na narożach ganku przypory do wysokości drugiej kondygnacji i przechodzące na wysokości pierwszego piętra w masywne czworoboczne sterczyny. Między nimi, ponad łukowymi arkadami ceglany fryz o motywie rombu. Na wysokości drugiej kondygnacji środkowa partia ryzalitu (nad czworobocznym gankiem) przechodzi w pięciobok, wysoki przez dwie następne kondygnacje, w którym każda ze ścianek zakończona ostrym szczytem. Okna w trzech ściankach o wykroju trójliścia, flankowane narożnymi pilastrami wspierającymi ceglany nadokienny gzyms powtarzający trójlistna formę okien. Powyżej w partii dachu uskokowy szczyt z okulusem i zwieńczony stalowym krzyżem. W partiach bocznych ryzalitu kolejno ku górze: ono o łęku odcinkowym, okno o łęku odcinkowym w ostrołucznej płycinie, okno ostrołukowe w trójlistnej płycinie, okno o łęku odcinkowym. Partie boczne elewacji identyczne: 5-osiowe i 3-kondygnacyjne, wydzielone uskokowymi przyporami wysokimi do trzeciej kondygnacji, zakończonymi dwuspadowymi daszkami z trójkątną ścianką czołową, poniżej której stalowy ozdobny krzyż (prawdopodobnie zakończenie ścięgów). Okna parteru o odcinkowym łęku, w uskokowych ościeżach, na 2. Kondygnacji okna także o łęku odcinkowym, ujęte w płyciny zwieńczone formą trójliścia, okna trzeciej kondygnacji ostrołukowe bliźniacze, wydzielone pilastrami wspierającymi fryz podokapowy. Elewacja południowa: 14-osiowa i 3-kondygnacyjna (skrzydła boczne) oraz 4-kondygnacyjna (partia centralna). Pośrodku 4-osiowy ryzalit, w którym dwie środkowe osie lekko wysunięte ku przodowi. Poziomy okien dwu osi środkowych i obu skrajnych przesunięte względem siebie. W partii centralnej kolejno ku górze: 2 otwory drzwiowe ostrołukowe, w ostrołukowych wnękach, drzwi dwuskrzydłowe, płycinowe, z ostrołukowym nadświetlem, dolne płyciny ozdobione snycerką (rozety). Powyżej dwa okna u łuku w formie trójliścia, w głębokich sfazowanych ościeżach, zaznaczone ceglanym gzymsem w płaszczyźnie ściany, powyżej dwa wysokie okna ukształtowane jak poprzednie, ponadto wydzielone pilastrami przechodzącymi w trójlistny łuk, tworząc podwójną płytką arkadę, powyżej nad wydatnym gzymsem dwa okna o łęku odcinkowym, flankowane pilastrami przechodzącymi nad okapem w sterczyny w formie "kapliczki". Osie boczne ryzalitu identyczne, posiadają kolejno licząc od dołu: okno o łęku odcinkowym, okno o łęku odcinkowym w ostrołukowej płycinie, okno ostrołukowe w płycinie o łuku trójliścia, pod gzymsem wieńczącym fryz. Elewacje obu skrzydeł bocznych ukształtowane identycznie jak w partii północnej, Dodatkowo na 2. osi w parterze między przyporami partia zabudowana z 4-dzielnym oknem o stolarce z bogatą snycerką. Elewacja wschodnia - szczytowa: 3-osiowa i 4-kondygnacyjna, flankowana przyporami - jak poprzednie. Oś środkowa szersza, zaznaczona ryzalitem. W przyziemiu ostrołukowy otwór drzwiowy, drzwi jak w elewacji południowej. Powyżej przeszklony okulus. Nad fryzem z rombów ostrołuczne biforium, nad nim wysokie okno zwieńczone formą trójliścia, a nad nim triforium (przeszklone). W osiach bocznych elewacji na 2. i 3., kondygnacji ostrołuczne płyciny. Elewacja zachodnia - szczytowa: identyczna jak poprzednia. Wejście zasłonięte łącznikiem prowadzącym do budynku gospodarczego, usytuowanego w pobliżu. Przed fasadą plac z podjazdem i z okrągłym klombem, pośrodku którego obudowa fontanny w formie czteroliścia. Podjazd asfaltowy. Brama główna podwójna o dwuskrzydłowych stalowych ażurowych wrotach (nowe). Z prawej strony dziedzińca obmurowana skarpa - mur ceglany z tynkowymi płycinami. Ogrodzenie posesji od frontu i od drogi dojazdowej do gospodarstwa: ceglana podmurówka, na której ceglane słupki, nakryte kamienną i cementową czapą, między nimi siatka stalowa o okach w ukośnym układzie. Od strony wschodniej w murze dwie stalowe ażurowe bramki., Przy placu gospodarstwa w narożu posesji ceglany budynek bramny. Wnętrza. Wejście główne przez ganek północny: na rzucie kwadratu, otwarty na zewnątrz trzema ostrołukowymi arkadami. Sklepienie krzyżowo-żebrowe, wydzielone szerokimi gurtami, żebra o przekroju wałka opartego na wspornikach ozdobionych motywem roślinnym. Otwór wejściowy ostrołukowy w trójuskokowych ościeżach, w każdym uskoku wałek z cegły kształtki. Drzwi dwuskrzydłowe, z ostrołukowym nadświetlem, ramowo-płycinowe, w dolnej partii ozdobione snycerką (rozety). W sieni wiatrołap "stolarskiej roboty", o konstrukcji ramowej, w górnej partii przeszklony szkłem przezroczystym jasnym w ramach o drobnych podziałach, Posadzka terakotowa dwubarwna: niebisko-kremowa z motywem rozet. Hall sklepiony krzyżowo, posadzka kolorowa jak wyżej. Wszystkie drzwi ramowo-płycinowe, przeszklone, z ostrołukowym nadświetlem. Klatka schodowa o kamiennych stopniach, na podestach trójbarwne płytki terakotowe z motywem rozety. Podesty dwuprzęsłowe, sklepione odcinkowo, przęsła wydzielone gurtami spływającymi na czworoboczny słup konstrukcyjny podtrzymujący biegi. Słupy ozdobione w narożach kolumienkami i z wydatną głowicą w formie odcinka profilowanego gzymsu. Na 2. Piętrze schody bez podestu przez 1 1/2 kondygnacji, nakryte czteroprzęsłowym sklepieniem krzyżowym na jednym słupie (przy podeście na półpiętrze). Słup 8-boczny, w połowie wysokości przechodzi w smukłą kolumnę o niezwykle bogatym kapitelu w formie odcinka wyłamanego gzymsu. Kaplica jednoprzestrzenna, dwuprzęsłowa, z 5-bocznym prezbiterium tej samej szerokości. Przęsła nawy wydzielone ceglanymi pilastrami do wysokości sklepienia, wyżej podziału brak. Prezbiterium wydzielone także ceglanym ostrołukowym gurtem z głębokim wałkiem w narożach. Ponadto wszystkie ściany prezbiterium podzielone ceglanymi wałkami, przechodzącymi w dwie lizeny ustawione do siebie ukośnie. Dolna partie ścian wyłożona wielobarwnymi płytkami terakotowymi w gamie żółci i ugru. W nawie, w dolnej partii ścian ostrołukowe płaskie wnęki z kaloryferami, pierwotnie osłonięte boazerią (częściowo zachowana), powyżej ślepe triforium. Balkon chóru muzycznego drewniany z balustradą ozdobioną ślepym ostrołukowym arkadowaniem. Budynek wyposażony w instalację elektryczną, wod-kan, co lokalne (kotłownia w piwnicy), telefon. Po 1945 r. — obiekt był użytkowany przez Ośrodek Szkolenia Kadr Mechanizacji Rolnictwa w Lubiążu i Roztoczniku. W 1957 r. budynek przejęła Roczna Szkoła Rolnicza i dwuletnia Szkoła Rolniczo-Gospodarcza dla Dziewcząt. W 1965 r. szkoła przeniosła swoją siedzibę do pobliskiego pałacu, natomiast na miejscu pozostał internat dla młodzieży, który miał tu swoją siedzibę do 1983 r. W 1965 r. zawaliła się centralna kopuła na budynku. W 1975 r. część obiektu (parter) została zajęta na Wojewódzki Ośrodek Postępu Rolniczego w Wałbrzychu. W maju 1983 r. Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w Wałbrzychu oddział w Świdnicy podjął na zlecenie Zespołu Szkół Rolniczych w Mokrzeszowie wykonanie dokumentacji na remont i modernizację budynku wraz z rozbudową (nowy 2-piętrowy budynek mieszczący sale lekcyjne, zaplecze itp.). Projektu nie zrealizowano. W l. 1985-86 W.O.P.R przeprowadził remont dachu. W 1986 r. W.O.P.R. opuścił obiekt, a jego miejsce zajął Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Kadr Administracji Państwowej. Obecnie budynek jest opuszczony i stanowi własność Gminy. W 1993 r. Urząd Gminy w Świdnicy podjął starania w celu sprzedaży budynku na cele mieszkalno-usługowe, Obiekt jest zamknięty i pilnowany, jednak brak koniecznych napraw pogłębia jego dekapitalizację. Źródło: B. Uszałowicz-Piąty – „ Karta Ewidencji Zabytków Architektury i Budownictwa - Szpital Zakonu Kawalerów Maltańskich Prowincji Śląskiej w Mokrzeszowie”, 1994 |