Konsekracja świątyni ku czci św. Jana Ewangelisty odbyła się w dniu św. Barbary w niedzielę 4 grudnia 1351 r., miało to miejsce po zakończeniu budowy korpusu nawy, której wznoszenie trwało w latach 1320 - 1351. Wieżę dzwonną kościoła rozpoczęto budować dopiero w 1401 r., ale z całą pewnością była już gotowa w 1407 r. W Zalewie św. Jan jest przedstawiany jako Święty Jan w Oleju, taki wizerunek świętego widnieje na metalowej bramie wejściowej do kościoła, balustradzie chóru kościelnego oraz na pieczęci i herbie miasta. Kościół w Zalewie jest klasycznym przykładem gotyku ceglanego i stanowi dzieło wiernie oddające wygląd świątyni w chwili powstania. Jest to budowla trójczłonowa złożona z prezbiterium, nawy oraz wieży. Korpus nawy prezentuje się jako zwarta bryła, znacznie niższa od wieży, a prezbiterium powtarza kształt korpusu nawy w nieco mniejszej skali. Mury zewnętrzne kościoła są niezwykle masywne i opięte trójuskokowymi przyporami, pomiędzy którymi rozmieszczone zostały dość wąskie okna ostrołukowe…Prezbiterium kościoła zbudowano jako pierwsze. Początkowo funkcjonowało ono jako wolnostojący budynek i pełniło zadanie samodzielnego kościoła. Świadczą o tym ozdobne blendy na zachodniej ścianie prezbiterium, którą zakrywa teraz dach nawy. Można je zobaczyć jedynie ze strychu kościoła. Potwierdza to również przebieg spoiny łączącej nawę z prezbiterium na stronie południowej. W miejscu tym pozostał ślad po przyporze prezbiterium, którą musiano rozebrać rozpoczynając budowę nawy. Sklepienie prezbiterium stanowi prosty sufit i prawdopodobnie nie istniało tu nigdy sklepienie beczkowo- krzyżowe. Wnętrze kościoła poddano gruntownej renowacji w 1879 r. Wykonano wtedy w stylu neogotyckim nowy ołtarz i ambonę z drewna dębowego. Po II wojnie światowej ścianę wschodnią prezbiterium ozdobiono kolorową mozaiką. Na szczycie wieży znajduje się prosty krzyż, a jej całkowita wysokość wynosi 45,6 m. Parter wieży stanowi duże pomieszczenie z wejściem do nawy kościoła i schodami prowadzącymi na pierwsze piętro, na wysokość chóru. W podłodze parteru, wyłożonego obecnie płytkami, jest wmurowana stara płyta grobowa. Jest to jedyna, zachowana płyta nagrobna w kościele zalewskim. Pierwszy poziom we wnętrzu wieży znajduje się na wysokości chóru i prowadzą do niego schody z parteru wieży..Na stronie północnej kościoła, tam gdzie dziś jest wejście główne i dalej wzdłuż nawy w kierunku wschodnim, znajdowała się jeszcze do 1802 r. dwupiętrowa przybudówka, która posiadała wspólny dach z nawą i prezbiterium kościoła. Mieściło się w niej szereg pomieszczeń, a w największym z nich kościół polski. Zbudowano go dla ludności polskiej wyznania protestanckiego, licznie mieszkającej wtedy w Zalewie. Z upływem lat, liczba ludności polskiej malała i w1802 r pruski król wyraził zgodę na rozbiórkę kościoła polskiego, wyłączając halę przed wejściem do kościoła niemieckiego, którą przebudowano w 1848 r. na obecną kruchtę.