🏭 Cukrownia Kluczewo w Stargardzie

🔹 Okres przedwojenny (1884–1939)

Cukrownia Kluczewo (niem. Zuckerfabrik Klützow) została założona w 1883 roku przez grupę lokalnych właścicieli ziemskich z powiatu pyrzyckiego. Spółkę wpisano do rejestru 11 lutego 1883 r., a zakład rozpoczął produkcję już 16 września 1884 roku.

Główne fakty:

• 
  

  Pierwszy kapitał wynosił 855 000 marek, a akcjonariusze zobowiązani byli do uprawy buraka cukrowego.

  
  


• 
  

  Pierwsza kampania trwała do stycznia 1885, przetworzono wtedy 15 168 ton buraków.

  
  


• 
  

  Początkowo transport buraków odbywał się kolejkami ciągniętymi przez konie.

  
  


• 
  

  Cukrownia była stale rozbudowywana: już w 1904 roku dzienny przerób wynosił 934 tony, a sieć kolejek wąskotorowych rozciągała się na 100 km.

  
  


• 
  

  Zakład posiadał własną elektrownię, 60 mieszkań dla pracowników, kantynę, zakładową straż pożarną oraz ogrody przydomowe.

  
  

Produkty:

Oprócz cukru białego wytwarzano także syrop z dodatkiem miodu wrzosowego, suszone wysłodki, płatki ziemniaczane i buraczane.

Znaczenie lokalne:

Cukrownia była jednym z największych pracodawców i zakładów przemysłowych w regionie. W sezonie zatrudniano nawet kilkaset osób, głównie z firm budowlanych ze Stargardu.

🔹 Okres wojenny (1939–1945)

W czasie II wojny światowej cukrownia nadal działała, lecz uległa militaryzacji i przystosowaniu do gospodarki wojennej. W jej sąsiedztwie utworzono podobóz jeniecki, w którym przebywali:

• 
  

  żołnierze Armii Czerwonej,

  
  


• 
  

  Francuzi i Polacy,

  
  


• 
  

  a od końca 1944 r. także powstańcy warszawscy.

  
  

Więźniowie pracowali w warunkach przymusu przy produkcji cukru.

W 1945 roku, wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej, fabryka została całkowicie zdemontowana:

• 
  

  100% urządzeń technologicznych wywieziono do ZSRR jako „zdobycze wojenne”.

  
  


• 
  

  Budynki zostały uszkodzone w czasie demontażu – często burzono ściany, aby wyciągnąć maszyny.

  
  


• 
  

  Pozostawiono tylko ruiny fundamentów i puste hale.

  
  

🔹 Odbudowa po wojnie (1945–1948)

Zdewastowaną cukrownię przejęto formalnie 11 sierpnia 1945 r. od przedstawicieli Armii Czerwonej. Polscy inżynierowie zastali puste hale, brak surowca, dokumentacji i ludzi.

Decyzją władz państwowych Cukrownia Kluczewo została wytypowana jako sztandarowa inwestycja odbudowy Pomorza Zachodniego.

🔧 Odbudowa rozpoczęła się w 1948 r.:

• 
  

  Dyrektorem został inż. Zbigniew Kuncewicz – doświadczony odbudowujący cukrownię w Świdnicy.

  
  


• 
  

  Sprowadzono aparaturę z niszczonych cukrowni Godków, Kunratowice, Choszczno, Okunica i Polic.

  
  


• 
  

  Do pomocy oddelegowano 600 junaków z organizacji "Służba Polsce" oraz 900 robotników.

  
  

W grudniu 1948 r. uruchomiono pierwszą kampanię. Pierwszy worek cukru z powojennej produkcji został wysłany na Zjazd Zjednoczeniowy PPR i PPS w Warszawie jako symbol odradzającego się przemysłu.

🔹 Okres powojenny i współczesność (1948–2004)

W latach powojennych Cukrownia Kluczewo zmagała się z problemami inwestycyjnymi. W ciągu 30 lat wymieniono aż 14 dyrektorów. Dopiero kadencja dyrektora Stanisława Grabiasa (1977–1998) przyniosła stabilizację i rozwój.

📈 Wzrost produkcji:

• 
  

  1950 – 1400 ton buraków dziennie,

  
  


• 
  

  1996 – 4170 ton,

  
  


• 
  

  2004 – aż 5004 ton dziennie.

  
  

W 1982/83 roku cukrownia zajęła 1. miejsce w Polsce pod względem efektywności – uzyskano 14,6 kg cukru z 100 kg buraków.

🛠️ Modernizacje i innowacje:

• 
  

  Komputerowe sterowanie gotowaniem cukru,

  
  


• 
  

  Nowoczesna oczyszczalnia ścieków (3000 t/24h),

  
  


• 
  

  Nowe wirówki, prasy, krajalnice,

  
  


• 
  

  System paletowania wysłodków,

  
  


• 
  

  Automatyczne linie pakowania.

  
  

🏗️ Silos cukrowy (2004):

• 
  

  Największy w Polsce i jeden z największych w Europie,

  
  


• 
  

  Pojemność: 50 000 ton cukru,

  
  


• 
  

  Wysokość całkowita: 57 m,

  
  


• 
  

  Automatyzacja umożliwia pracę bez operatorów,

  
  


• 
  

  Koszt: 10 mln zł, sfinansowany w całości ze środków zakładu.

  
  

W 2002 roku cukrownia została włączona do Krajowej Spółki Cukrowej „Polski Cukier” S.A., a od 2005 roku funkcjonuje jako jej oddział w Stargardzie.

🧠 Ciekawostki i znaczenie społeczne

• 
  

  Cukrownia posiadała własną straż pożarną, basen, świetlice, drużyny harcerskie i zespół teatralny.

  
  


• 
  

  Wielu pracowników mieszkało w domach służbowych z ogródkami i ziemią pod uprawę.

  
  


• 
  

  W latach 40. i 50. organizowano wydarzenia kulturalne: projekcje filmowe, wieczory kolędowe, koncerty i odczyty.

  
  


• 
  

  Komin fabryczny został symbolicznie obalony po wojnie przez polską dyrekcję jako znak końca niemieckiej ery zakładu.

  
  

Opracowanie Wojtek Szuba na podstawie "Olszewski Edward Cukrownia Kluczewo w Stargardzie - 120 lat działalnosci(1884-2004)"