Ratusz wraz z ocalałą z pożaru częścią kamieniczek zwanych „dwunastoma apostołami” tworzy blok zabudowy śródrynkowej, będącej centralnym miejscem zabytkowego układu urbanistycznego. Tradycyjnie jest jedną z najważniejszych budowli użyteczności publicznej w mieście. Pierwszy, drewniany ratusz powstał prawdopodobnie na pocz. XV w. Po pożarze w 1737 r. odbudowano początkowo dwa pomieszczenia w przyziemiu ratusza (1738-41), cały budynek - dopiero w 1752 r. Po zachodniej stronie ratusza dobudowano 12 szczytowych domów kramarskich, usytuowanych w dwóch rzędach i stykających się tylnymi ścianami, zwanych „dwunastoma apostołami”. W 1925 r. pożar zniszczył większość zabudowy bloku śródrynkowego, najmniej uszkodzone zostały ratusz oraz cztery najbliższe kamieniczki. Zostały one odbudowane w 1926 r. wg proj. arch. A. Lenza, w nawiązaniu do form barokowych. W miejscu pozostałych kamieniczek utworzono skwer miejski. W latach 2011-12 trwał remont ratusza, połączony z rewitalizacją przestrzeni rynkowej.
Ratusz znajduje się we wschodniej części bloku zabudowy, zajmującego dawniej środek rynku. Wybudowany na planie prostokąta, wydłużonego wzdłuż osi północ - południe. Budynek jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny z wysokim, użytkowym poddaszem, kryty dachem mansardowym z lukarnami. Nad południową częścią dachu neobarokowa, ażurowa wieżyczka obita blachą. Ratusz jest murowany z cegły, tynkowany. Wewnątrz sklepienia kolebkowe (piwnica), krzyżowe (przyziemie ratusza) oraz zmodernizowane stropy. Elewacje szczytowe mają niesymetryczną kompozycję, w górnych kondygnacjach umieszczone są prostokątne okna i blendy, w dolnych ozdobne portale wejściowe do budynku. Po stronie południowej znajduje się zejście do piwnicy umieszczone w szyi piwnicznej, nad którą umieszczono dwa okienka ujęte bogatą dekoracją architektoniczno-ornamentalną. Szczyty są dzielone pilastrami, ujęte spływami wolutowymi i zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Północny opracowany jest bardziej dekoracyjnie, ze sztukateriami wokół okien i w narożach naczółka. Boczna, wschodnia elewacja w przyziemiu jest 4osiowa, wyżej 6osiowa. Wokół okien i drzwi znajdują się kamienne, częściowo zrekonstruowane obramienia oraz stiukowe dekoracje. Układ wnętrz dwutraktowy, z korytarzem po stronie zachodniej i przejściem do sąsiedniej kamienicy wykutym w części północno - zachodniej. W budynku mieści się obecnie Urząd Stanu Cywilnego. Wnętrza ratusza dostępne są w godzinach pracy USC, z zewnątrz jest ogólnodostępny.
Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu , 22.07.2014 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)