Zagroda Moniaków to zespół dworski, który jest najcenniejszym zabytkiem i „sercem” orawskiego muzeum. Składa się z sześciu budynków, które stoją na tym miejscu od ponad 300 lat. Są to prastary dwór, owczarnia, wozownia, chlew, dworskie stajnie i piwnica. W budynkach gospodarczych mieszczą się magazyny i w okresie letnim urządzana jest ekspozycja narzędzi rolniczych.

Rodzina Moniaków pełniła funkcje sołtysie od chwili założenia wsi w XVI wieku do połowy wieku XIX. W roku 1674 zyskała tytuł szlachecki nadany aktem cesarskim otrzymując herb – wilk stojący na tylnych łapach trzymający krzyż i miecz.

Głównym i najstarszym budynkiem jest drewniany dwór. Jego lewe skrzydło jest przypuszczalnie starsze i według tradycji rodzinnej pochodzi z XVII w. Prawe jest już datowane – na potężnym sosrębie w świetlicy wyryzowano bowiem datę: 1784 r.



(fragment opisu pochodzącego z przewodnika po Orawskim Parku Etnograficznym)

Orawski Park Etnograficzny – skansen regionalny tworzony od 1937 roku, otwarty w 1955 roku w Zubrzycy Górnej prezentujący dzieje, architekturę, kulturę materialną, społeczną i duchową regionu Górnej Orawy. Ekspozycja jest szczególnie interesująca ze względu na oryginalność regionalnej kultury powstałej w wyniku połączenia dorobku dwóch fali osadniczych – pasterzy wołoskich przepędzających tu swoje stada z terenów Karpat Wschodnich oraz rolników napływających od północy (z Małopolski).



Współzałożycielką i pierwszą dyrektorką parku była urodzona we Lwowie polska etnolog Wanda Jostowa.



Orawski Park Etnograficzny był plenerem kilku filmów, kręcono tutaj m. in. Janosika oraz Ogniem i Mieczem.



Muzeum zorganizowane jest w formie zespołu zabytkowych zabudowań (z pełnym wyposażeniem, udostępnionych do zwiedzania) rozmieszczonych na terenie parku. Najważniejsze elementy ekspozycji to:



- Lamus – piętrowy budynek z XVIII wieku, otoczony otwartą galeryjką, nakryty gontowym dachem typu namiotowego, pełniący rolę spichlerza plebańskiego;



- Czarna Karczma – budynek z XVIII wieku typu "kurna chata" o zwartej bryle, nakryty wysokim gontowym dachem typu polskiego, obecnie recepcja i kasa biletowa muzeum;



- Chałupa Alojzego Dziubka z Jabłonki – chłopski budynek mieszkalny z pierwszej połowy XIX wieku, nakryty czterospadowym dachem, wewnątrz trzy duże izby w układzie amfiladowym;



- Pasieka z charakterystycznymi dla Orawy ulami kłodowymi;



- Dwór Moniaków – budynek rodziny sołtysa z XVII wieku, wnętrze typu "kurna chata", wewnątrz izby w układzie amfiladowym między innymi biała izba, czarna izba i salon, wszystkie bogato wyposażone zgodnie z ówczesnym zwyczajem;



- Zabudowania gospodarcze dworu – między innymi owczarnia, olejarnia, stajnie;



- Chałupa Paś-Filipka – klasyczna orawska chałupa z XIX wieku z czterospadowym dachem gontowym z amfiladowym układem pomieszczeń, wnętrza wyposażone w sprzęt pomocniczy do tkactwa;



- Chałupa Dziurczaka – budynek z końca XIX wieku, nieudostępniony do zwiedzania (archiwum muzeum).



- Folusz – zrębowy budynek służący do spilśniania sukna;



- Tartak – napędzany kołem wodnym;



- Kuźnia – z kowadłem i potężnymi miechami;



- Chałupa biednicka Możdżenia – budynek z końca XIX wieku, charakterystyczny dla niezamożnych chłopów, pod jednym dachem dwuizbowy dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze;



Od początku lat 90. trwają prace nad utworzeniem nowej części skansenu w układzie oryginalnej struktury wsi orawskiej. Obecnie udało się odtworzyć kilka zagród z XIX wieku (zagroda Misińców, zagroda Małysów, zagroda Joanny Moniak, zagroda Czarniaków).



(opis pochodzi z wikipedii