Historia obiektu

Dzieje zamku niemodlińskiego sięgają I ćw. XIII w. kiedy to w dokumencie księcia Kazimierza I Opolskiego wzmiankowana jest wieża mieszkalno-obronna. Obiekt, o którym niewiele wiadomo został w latach 1260 – 1283 zastąpiony budowlą najpewniej okazalszą, której wzniesienie łączone jest z lokacją miasta i powstaniem kasztelanii niemodlińskiej. Siedziba kasztelana, wzmiankowanego po raz pierwszy w źródłach w 1294 r., powstała najpewniej z inicjatywy księcia Władysława Opolskiego.

Opis obiektu 

Zespół zamkowy usytuowany jest w wschodniej części układu urbanistycznego Niemodlina. Zamek położony jest na niewielkim wyniesieniu terenu, w otoczeniu kameralnego parku na obszarze którego widoczne są do dziś relikty fosy, niegdyś otaczającej zamek ze wszystkich stron. Zachodnią część założenia tj. podzamcze tworzą zabudowania oficynowe oraz budynek bramny, rozlokowane wokół dużego dziedzińca w kształcie zbliżonym do trapezu.

Zamek wzniesiony został na planie czworoboku z obszernym dziedzińcem wewnętrznym, w którego narożach wznoszą się cztery wieże schodowe nakryte dachami mansardowymi. Skrzydła południowe, zachodnie i wschodnie stanowią wysokie trójkondygnacyjne budynki nakryte dachami mansardowymi i siodłowymi. Skrzydło wschodnie jest niższe dwukondygnacyjne, nakryte dachem dwuspadowym. Elewację zachodnią podkreśla wysunięta przed jej lico okazała pięciokondygnacyjna wieża z przejazdem. W przyziemiu czworoboczna, w trzeciej kondygnacji przechodząca w ośmioboczną, zwieńczona galerią oraz dwupoziomowym hełmem cebulastym. Dziedziniec pierwotnie obiegały krużganki, których arkadowe otwory w większości zostały w trakcie kolejnych przebudów zamurowane. Obecnie w historycznej formie możemy je obserwować jedynie w przyziemiu skrzydeł południowego i północnego.

Elewacje zewnętrzne zakomponowane są w zróżnicowany sposób. Najstarszą część zamku stanowi skrzydło południowe, którego dzisiejsza forma została ukształtowana głównie na skutek renesansowej przebudowy obiektu. Dziewięcioosiową symetryczną elewację w parterze wzbogaca taras z łagodnie poprowadzonymi schodami do parku oraz centralnie zlokalizowana wystawka o formach barokowych. Wnętrze skrywa zaś sklepione kolebkowo piwnice oraz reprezentacyjną salę na parterze.

Najbardziej reprezentacyjną elewacją zamku jest jedenastoosiowa fasada skrzydła zachodniego. W części centralnej podkreślona jest, jak już wyżej wspomniano, wysuniętą przed lico wieżą bramną w kierunku której prowadzi XVIII w. most arkadowy, zdobiony figurami charakterystycznych dla doby baroku świętych: Antoniego z Padwy, Floriana, Jana Nepomucena oraz opiekuna rolników Wendelina. Na wieży zachowały się fragmenty XVII w. sgraffita, ponad skromnym w formach portalem znajduje się kartusz herbowy rodu Praschmów. Skrajne części elewacji w partii dachu wzbogacają barokowe szczyty dachów skrzydeł południowego i północnego. Elewację urozmaica oszczędna w formach dekoracja architektoniczna, przede wszystkim w postaci obramień otworów okiennych oraz naprzemiennie występujących gzymsów nadokiennych.

W skrzydle północnym dominująca rolę pełni kaplica, której istnienia od zewnątrz możemy się domyślać z uwagi na odrębne zakomponowanie elewacji północnej. W szczególności wskazują na to wydłużone otwory okienne, zamknięte ostrołucznie. Skromną elewację urozmaica przede wszystkim centralnie zlokalizowana wystawka o formach barokowych.

Autor noty: Grzegorz Naumowicz, OT NID w Opolu, 30.01.2023 r.,  za :