 | Polska › Granice państwowe › Granice PRL i III RP › Granica polsko-litewska › Przejazd przez granicę Kalėdiškiai–Berżniki |
28 czerwca 2010 , Znak ostrzegający przed granicą państwa wg wzoru obowiązującego do 1974 r. Na lewej ramce kadru, w dolnej części widać już litewski eurostar.
|
Na stronie od 2023 czerwiec
2 lata 10 miesięcy 4 dni |
Granica państwowa polsko-litewska obowiązuje od dnia 6 września 1991 r., kiedy to Litwa stała się państwem niepodległym, i jej przebieg pokrywa się z wcześniej istniejącą granicą polsko-radziecką na odcinku przynależnym do Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Na zakończonej w dniu 1 listopada 1943 r. konferencji tzw. Wielkiej trójki w Teheranie Stalin wysunął propozycję wytyczenia przyszłej granicy polsko-radzieckiej w oparciu o tzw. linię Curzona. Na odcinku litewskim linia ta przedstawiona przez uczestników konferencji w Spa w lipcu 1920 r. jako propozycja linii demarkacyjnej po sugerowanym zawarciu rozejmu w trwającej wówczas wojnie polsko-bolszewickiej pokrywała się z wyznaczoną jeszcze w lipcu 1919 r. polsko-litewską linią demarkacyjną (tzw. linią Focha), która później pełniła funkcję granicy polsko-litewskiej. 27 lipca 1944 r. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego uznał w porozumieniu z rządem ZSRR linię Curzona jako tymczasową granicę polsko radziecką. Ostateczna umowa o granicy pomiędzy rządami Polski i ZSRR została podpisana 16 sierpnia 1945 r. i obowiązywała od 6 lutego 1946 r. Granica na tym odcinku mimo, że wyznaczana w nawiązaniu do przedwojennej granicy, w znacznej mierze wytyczona została od nowa w celu jej uproszczenia. Największa zmiana dotyczyła przekazania ZSRR przysiółka Mysiszki (obecnie nie istnieje) należącego do wsi Burniszki w zamian za południowy fragment wsi Graużyny w sąsiedztwie wsi Sudawskie.
Obecne granice państwa polskiego mają długość 3573 km, na którą składają się:
- granica z Rosją 210 km (odcinek lądowy), z Litwą 104 km, z Białorusią 418 km i z Ukrainą 535 km, które do 1991 r. w całości stanowiły granicę polsko-radziecką o długości 1267 km (41 % granic lądowych)
- granica z Czechami 796 km i Słowacją 541 km, które do 1993 r. tworzyły granicę polsko-czechosłowacką o długości 1337 km (44 % granic lądowych)
- granica z Niemcami o długości 467 km (odcinek lądowy)
- granica morska 501 km + 45 km odcinków rozgraniczających pas morza terytorialnego od strony Rosji i Niemiec.
1186 km granic lądowych i rozgraniczających morze terytorialne oraz cała granica morska, to granice zewnętrzne Unii Europejskiej, które stanowią 47 % całych granic Polski.
Większość powojennych granic Polski została ukształtowana w wyniku działań, na które ówczesne władze państwa polskiego nie mogły mieć decydującego wpływu. Abstrahując od tego, czy granice te są właściwe, zgodne z interesem Polski, sprawiedliwe i korzystne, można stwierdzić, że zostały narzucone na skutek nie mających częściowo oparcia w prawie międzynarodowym arbitralnych ustaleń pomiędzy przywódcami zwycięskich wielkich mocarstw, a w rzeczywistości dzięki ich uległości wobec żądań Stalina i pozwoleniu na to, by Polska stała się quasi protektoratem Związku Radzieckiego. Pod tym względem Polska została potraktowana tak, jakby nie była członkiem koalicji antyhitlerowskiej i ofiarą agresji Niemiec, tylko pokonanym ich wiernym sojusznikiem. W żadnym z państw Europy po II wojnie światowej nie doszło do tak radykalnej zmiany, w wyniku której tylko 54 % przedwojenego terytorium pozostało w obecnych granicach kraju, którego powierzchnia jednocześnie zmniejszyła się o ok. 20 %. Jedynie ok. 25 % obecnych granic lądowych, to granice Polski obowiązujące przed 1938 r. O ile zmiany granicy zachodniej i nabytki terytorialne kosztem pokonanych Niemiec były oczekiwane, chociaż nie w takim rozmiarze, do których doszło, to zmianę granicy wschodniej, przy braku możliwości przeciwstawienia się przez państwo polskie żądaniom tej zmiany ze strony ZSRR, należy uznać za jawne usankcjonowanie aneksji dokonanej w wyniku agresji we wrześniu 1939 r. Pośrednim skutkiem ustanowienia granicy zachodniej na Odrze i Nysie Łużyckiej było wydłużenie granicy polsko-czechosłowackiej w kierunku zachodnim oraz znaczne wydłużenie polskiej granicy morskiej. Pomimo tego, że stara i nowa granica z Czechosłowacją to granice ugruntowane historycznie, nadal zarówno strona polska, jak i czechosłowacka, wysuwały wzajemne roszczenia terytorialne, których jednak nie nie były w stanie realizować z powodu zdecydowanych działań zapobiegawczych ze strony ZSRR. Generalnie ostateczne obustronne ustalenie przebiegu obecnych granic i ich wytyczenie na podstawie traktatów granicznych trwało aż do 1958 r. (z ZSRR mimo umowy z 1945 r. nastąpiła zmiana w 1951 r. z ewentualnością dalszych zmian na korzyść tego państwa, do których jednak nie doszło, a w dawnych Prusach Wschodnich dopiero w 1957 r., z Czechosłowacją w 1958 r.), z wyjątkiem granicy z Niemcami uznanej co prawda przez NRD w 1950 r., ale potwierdzonej jako nienaruszalna przez zjednoczone państwo niemieckie dopiero w 1991 r.
Konsekwencją ukształtowania powojennych granic Polski były wymuszone transgraniczne przemieszczenia ludności o nie spotykanej wcześniej skali. Pod koniec wojny ok. 5 mln Niemców zamieszkałych na ziemiach przyznanych później Polsce oraz ok. 0,5 mln byłych obywateli polskich narodowości niemieckiej ewakuowało się na zachód. W latach 1945-49 r. wysiedlono ponad 3 mln Niemców pozostałych na terenie Polski. Z kolei z terenów zaanektowanych przez ZSRR na przesiedlenie zdecydowało się ponad 2,5 mln osób łącznie z wcześniejszymi uciekinierami z 1944 r. Jednocześnie wysiedlono do ZSRR ok. 0,5 mln osób narodowści ukraińskiej i białoruskiej. Łącznie daje to liczbę ponad 11 mln ludzi (dla porównania w 1946 r. Polska liczyła ok. 23 mln mieszkanców). Liczby te nie obejmują Niemców przybyłych z Niemiec na tereny Polski podczas jej okupacji i przesiedleńców niemieckich z innych krajów oraz Polaków powracających do kraju z emigracji i wywózki na roboty do Niemiec lub deportacji w głąb ZSRR, a pochodzących z ziem utraconych na wschodzie. Taki był ludzki wymiar przesunięcia granic.