Kościół i parafia św. Katarzyny w Warszawie – najstarsza istniejąca parafia (nie kościół) w obecnych granicach Warszawy w dzielnicy Ursynów w rejonie Służewa. Powstała około pół wieku przed lokacją Starej Warszawy. Już w 1065 istniał na terenie Służewa ośrodek misyjny benedyktynów. Parafia św. Katarzyny została ufundowana w 1238 przez księcia Konrada Mazowieckiego, erygowana przez biskupa poznańskiego Pawła Bnińskiego. Do XVIII wieku kościół ten podlegał diecezji poznańskiej, później warszawskiej.

Od 1245 do XVIII wieku kolatorami kościoła i parafii był ród Służewskich (herbu Radwan), później majątek Służew został nabyty przez właścicieli Wilanowa.

Do 1945 kolatorami kościoła byli kolejno: Czartoryscy, Potoccy i Braniccy.

Najpóźniej od początków XVI wieku przy parafii funkcjonowała prowadzona przez marianów szkoła parafialna. Do 1945 przy parafii funkcjonował także dom opieki dla starców i osób niepełnosprawnych ruchowo oraz sierociniec. Do rozbiorów działał mały szpitalik dla ubogich.

Niewiele wiadomo o pierwszym budynku kościelnym, badania archeologiczne na terenie parafii potwierdzają przypuszczenie, że na tym samym wzgórzu niegdyś istniał ośrodek kultu pogańskiego (wypalona ziemia wskazuje na ognisko płonące nieustannie przez kilkaset lat), być może więc początkowo jedynie zaadaptowano dawną świątynię pogańską. W XIII wieku zbudowano w tym miejscu kościół drewniany, w późniejszym średniowieczu zaś – murowany kościół w stylu gotyku mazowieckiego, przebudowany w 1742 przez księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego (jego ówczesny wygląd uwiecznili Canaletto i Wincenty Kasprzycki) i jeszcze raz w 1848 według utrzymanego w stylu neoromańskim projektu Franciszka Lanciego.

Od 1985 trwają nieprzerwanie prace remontowe i konserwacyjne na terenie świątyni.

Wnętrze kościoła uległo zniszczeniu podczas potopu szwedzkiego i zostało ponownie ozdobione przez warszawski zakład rzeźbiarski Jana Plerscha (warszawski barok). W 1987 dodatkowe rzeźby zostały wykonane przez zespół Andrzeja Kossa z warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kościół przyozdabiają także inne rzeźby i obrazy, pochodzące z różnych epok: średniowieczne, renesansowe, XIX-wieczne i eklektyczne (z lat 30.).

Obecna dzwonnica została wzniesiona na miejscu poprzedniej w 1881, przetrwała (podobnie jak kościół, plebania i wikariatka) II wojnę światową. Jej nadbudowę o jedna kondygnację wykonano w latach 1991-1994. Znajduje się w niej pięć dzwonów – jeden XVI-wieczny, jeden XVIII-wieczny, jeden z początków XX wieku i dwa współczesne (z 1992).

Budynek plebanii pochodzi z 1640, w jej holu zachowała się ceglana posadzka mazowiecka z XVII w.

Na terenie przykościelnym stoi też ukończony w 1993 Pomnik Męczenników Terroru Komunistycznego 1944-1956 projektu prof. Macieja Szańkowskiego i inż. Sławomira Korzeniewskiego.

W 1992 znajdujące się pod powierzchnią wzgórza jaskinie zostały uznane za pomnik przyrody (są siedliskiem wielu gatunków nietoperzy). Na terenie parafii znajduje się też kilka niezwykle starych drzew, w tym 300-letnie lipa i platan.

b/h/2010 za [