starsze
nowsze
1
1+
2-
2
2+
3-
3
3+
4-
4
4+
5-
5
5+
6-
6
oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 1 głos | średnia głosów: 6

Polska woj. mazowieckie Warszawa Śródm. Północne ul. Marszałkowska Ogród Saski

21 grudnia 1949 , Uroczyste złożenie kamienia węgielnego pod budowę Pomnika Przyjaźni Polsko-Radzieckiej z okazji 70 urodzin Józefa Stalina na skrzyżowaniu ulicy Marszałkowskiej i projektowanej Osi Saskiej w Warszawie. Gdzie to dokładnie było i czy pomnik ostatecznie stanął w tym miejscu ?? NAC sygnatura 3/39/0/-/7053-1

Skomentuj zdjęcie
yani
+2 głosów:2
Ogród Saski.
2025-10-20 21:07:21 (6 miesięcy temu)
do yani: Przypisałam zdjęcie na razie ogólnie do Ogrodu Saskiego. Może jak się da ustalić czy pomnik "Przyjaźni Polsko-Radzieckiej" stanął, i w którym miejscu to założymy obiekt. Przeszukuję prasę z tamtego okresu ale oprócz wydarzenia z 49 r. gdy złożono kamień węgielny nic nie znalazłam.
2025-10-21 04:17:27 (6 miesięcy temu)
do Ewqa100: W prasie jest mowa o założeniu kamienia "na skrzyżowaniu Osi Saskiej i Nowej Marszałkowskiej - u wylotu Ogrodu Saskiego". Pisano też o takim zaprojektowaniu połączenia placu Bankowego z placem Defilad, żeby zachowane zostało usytuowanie pomnika na osi ulicy Marszałkowskiej. Tak na 90% pomnik znajdowałby się więc zapewne na widocznym tu kwadracie:
Być może pokłosiem konkursu na pomnik była rzeźba Szapocznikow, ostatecznie wstawiona do PKiN, który sam w sobie był takim pomnikiem. Bo o pomniku (na Marszałkowskiej) jako przyszłym, wciąż niegotowym, była mowa jeszcze na początku 1953 r...
Komentarz został edytowany przez użytkownika - powód: lit.
2025-10-21 09:46:04 (6 miesięcy temu)
yani
+1 głosów:1
do Ewqa100:
Według mojej wiedzy ten pomnik na szczęście nigdy nie stanął. Kamień pewnie usunięto kilka lat później w ramach destalinizacji.
2025-10-21 11:51:29 (6 miesięcy temu)
do verbensis:
Sugerujesz, iż pomnik miał być postawiony w innym miejscu, niż kamień węgielny?
2025-10-21 11:54:42 (6 miesięcy temu)
do yani: Nie. Po prostu na którymś etapie (brak sensownego projektu, odpowiednio monumentalnego?) odpuszczono sobie stawianie pomnika w przestrzeni publicznej. Bo albo uznano, że za taki pomnik będzie robił sam PKiN, albo niedoszłym pomnikiem była rzeźba Szapocznikow, wstawiona ostatecznie do holu. Bo była jeszcze jedna rzeźba "Przyjaźni Polsko-Radzieckiej", stojąca przy jednym wejść na Stadion X-Lecia. Może też pokłosie tego konkursu...
2025-10-21 12:06:06 (6 miesięcy temu)
do verbensis:
Chodzi mi o to, że na fotoplanie pokazałeś inne miejsce niż jest na zdjęciu.
2025-10-21 12:10:27 (6 miesięcy temu)
do yani: Bo się zacząłem zastanawiać - pewnie niepotrzebnie - co wymyślili przy porządkowaniu okolicy pod pomnik i uwzględniać opis z prasy. ;)
2025-10-21 12:15:17 (6 miesięcy temu)
do verbensis:
Ciekawostka - mniej więcej w tym samym miejscu miał powstać w latach 60-tych Łuk Zwycięstwa.
2025-10-21 12:28:18 (6 miesięcy temu)
yani
+1 głosów:1
Naniosłem znaczniki.
2025-10-21 15:43:00 (6 miesięcy temu)
Ewqa100
Na stronie od 2017 styczeń
9 lat 3 miesiące 25 dni
Dodane: 20 października 2025, godz. 20:40:00
Rozmiar: 3500px x 2449px
Licencja: Public Domain
3 pobrania
330 odsłon
6 średnia ocen
Poprzednie i następne zdjęcia Ewqa100
Obiekty widoczne na zdjęciu
ogrody
Ogród Saski
więcej zdjęć (256)
Atrakcja turystyczna

Publiczny park miejski w Warszawie, położony w Śródmieściu; pierwotnie królewski ogród pałacowy przy Pałacu Saskim, udostępniony publiczności w 1727 r., jeden z najstarszych parków w Polsce; współcześnie o powierzchni 15,5 ha.



Ogród Saski został założony na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego na tzw. Osi Saskiej jako ogród przypałacowy w stylu francuskim. W maju 1727 został udostępniony wszystkim mieszkańcom miasta. W 1748 August III Sas wzniósł tu Opernhaus (operalnię), pierwszy na terenie Polski zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny.[1]



W XIX wieku zamieniony w park w stylu angielskim. W latach 40. XX wieku, podczas okupacji niemieckiej, przez zachodnią część parku przebito ulicę Marszałkowską. Drzewostan częściowo przetrwał powstanie warszawskie, jednak wszystkie elementy architektoniczne uległy zniszczeniu. Po II wojnie światowej park odtworzono.



Źródło:

Licencja: CC


ul. Marszałkowska
więcej zdjęć (6890)
Nazwa ulicy pochodzi od nazwy urzędu marszałka wielkiego koronnego Franciszka Bielińskiego[1], który bardzo zasłużył się osiemnastowiecznej Warszawie, a którego pałac stał przy historycznym początku ulicy, skrzyżowaniu z ul. Królewską. Fragment przy Ogrodzie Saskim przeprowadzono dopiero w okresie międzywojennym. Towarzyszyły temu duże protesty mieszkańców przeciwnych zmniejszaniu powierzchni parku, m.in. dlatego Marszałkowska w tym miejscu jest wygięta w łuk. Wytyczenie ulicy związane jest z powstaniem w latach 1766–1779 Osi Stanisławowskiej, wielkiego założenia urbanistyczno-ogrodowego Warszawy autorstwa króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Jana Chrystiana Szucha i Fryderyka Augusta Moszyńskiego. Centrum miasta przeniosło się w okolice Marszałkowskiej z dwóch ważnych przyczyn, przede wszystkim z powodu budowy w latach 1844-1845 Dworca Wiedeńskiego przy skrzyżowaniu z Al. Jerozolimskimi. Drugą ważną kwestią była też budowa Cytadeli, po północnej stronie ówczesnego centrum, co wymusiło rozwój miasta w kierunku południowo-zachodnim. W drugiej połowie dziewiętnastego wieku, i początku dwudziestego ulica została prawie w całości zabudowana kilkupiętrowymi kamienicami, często bardzo okazałymi. Mieściło się tu wiele sklepów, restauracji, i innych punktów usługowych (w latach 30. XX wieku kilkanaście kin), ulica była bardzo ruchliwa.

W latach 1938-1939 pod numerem 134 przy skrzyżowaniu z ul. Świętokrzyską wybudowano modernistyczny gmach Centrali PKO, zniszczony w 1944 podczas powstania warszawskiego.
Straty wojenne

W czasie drugiej wojny światowej, zabudowa ta została przez Niemców w dużej mierze zniszczona.

Dewastacja rozpoczęła się we wrześniu 1939. Szczególnie ucierpiały w wyniku ostrzału artyleryjskiego i bombardowań lotniczych budynki Dworca Kolei Wiedeńskiej i znajdujące się naprzeciwko niego niewielkie kamieniczki Marszałkowska 104 i 106. Zbombardowana została też północna część ulicy, np. kamienica Marszałkowska 149, znajdująca się na rogu Próżnej, czy 153 – na rogu Królewskiej. Ruiny dworca i kilku zbombardowanych kamienic rozebrano jeszcze w czasie okupacji.

Największe zniszczenia przyniosło jednak powstanie warszawskie i zniszczenia, a zwłaszcza podpalenia dokonane po nim. Niektóre kamienice, m.in. Pinkusa Lothego (Marszałkowska 100, na rogu Al. Jerozolimskich) i Marszałkowska 50 uległy zniszczeniu w trakcie walk lub bombardowań. Pozostałe gmachy podpalono w trakcie metodycznej dewastacji miasta.

Ponadto wojna uniemożliwiła zabudowę narożnika Marszałkowskiej 135 i Świętokrzyskiej 46. Przed wojną mieścił się tam 1-piętrowy domek, który między 1938 a 1939 rozebrano pod nową – nigdy niezrealizowaną – inwestycję.

W 1945 straty ulicy szacowano – być może zawyżając je – na 80% substancji. Według serwisu warszawa1939.pl ocalały przede wszystkim najwytrzymalsze kamienice budowane tuż przed wojną: Marszałkowska 8, 18, 56. Ponadto Niemcy nie zniszczyli budynków na południowym krańcu ulicy: 1, 2, 4, 6. Obronną ręką lub z niewielkimi uszkodzeniami wyszły z wojny kamienice Marszałkowska 17, 28/30, 41, 43, 45, 58, 62, 66 i 101 (tzw. willa Marconiego). Pożar zniszczył fasady kamienic 81 i 81a. Dewastacji i wypaleniu uległy gmachy Marszałkowska 47, 69 i 71 (do drugiego piętra), 81b i 83 (do pierwszego piętra), 85 (do drugiego piętra), 95 (do piątego piętra), 124/128 (do drugiego piętra) oraz willa pod nr 141. Ciężko uszkodzony został budynek nr 19 i Kościół Zbawiciela. Stał też całkowicie zrujnowany szkielet Centrali PKO (Marszałkowska 134).

Podczas okupacji niemieckiej nazwę zmieniono na "Marschallstrasse".

W 1941 niemiecki fotograf Hans Joachim Flessing wykonał w okupowanej ale nie zniszczonej jeszcze całkowicie Warszawie dużą ilość kolorowych fotografii Agfa, które znajdują się aktualnie w niemieckich archiwach państwowych. Znaczna ilość fotografii została wykonana na ul. Marszałkowskiej i stanowi unikalną dokumentację nieistniejących już luksusowych kamienic.
Odbudowa

Po wojnie w zachowanych parterach zniszczonych budynków uruchomiono liczne sklepy i punkty handlowe m.in. w budynku nr 119 mieściła się kawiarnia Cafe Fogg prowadzona przez Mieczysława Fogga. Ulica zyskała wówczas przydomek „parterowej Marszałkowskiej”. Dużą część fasad wypalonych budynków rozebrano z nakazu Biura Odbudowy Stolicy, nie licząc się z ich rzeczywistym stanem zachowania[2].

Parterowa Marszałkowska powstała głównie dzięki prywatnym funduszom. Jednak dla władz komunistycznych ulica w przedwojennej formie była głównie symbolem kapitalizmu. Ponadto, postanowiono poszerzyć ulicę z przedwojennych 26 do 60 metrów na odcinku między Piękną a Alejami Jerozolimskimi i aż do 140 metrów między Alejami Jerozolimskimi a Królewską. Oznaczało to rozbiórkę wszystkich obiektów pod adresami nieparzystymi wyższymi niż 65, włącznie z zabytkową willą Marconiego.
W latach 1952–1954 poczyniono przygotowania pod budowę Pałacu Kultury i Nauki całkowicie zmieniając tym samym charakter tej części miasta. W 1954 poszerzono z kolei odcinek między pl. Konstytucji a Al. Jerozolimskimi. Jedynym przedwojennym budynkiem na tym odcinku ulicy po stronie nieparzystej została oficyna kamienicy nr 81, która dzięki rozbiórce frontu "wysunęła się do przodu".
W południowej części wybudowano nowy plac otoczony przez socrealistyczne budynki zwane Marszałkowską Dzielnicą Mieszkaniową. Wymagało to dalszych wyburzeń. Rozebrano zdatny do naprawy gmach nr 47, a cofnięta w głąb posesji kamienica nr 45 została zasłonięta nowym gmachem. Z budynków 43, 60 i 62 skuto część detalu. Adaptowano na potrzeby MDM kamienice 56, 58, 60 i 62, wyrównując ich wysokość (58 nadbudowano o 3 piętra, 62 obniżono o 1 piętro).
Władze czyniły utrudnienia przy odbudowie wysokich wież Kościoła Najświętszego Zbawiciela, odbudowano je dopiero w 1955.
Pierwszym nowym budynkiem zrealizowanym po wojnie był gmach Ministerstwa Hutnictwa (obecnie siedziba sądów rejonowych), zwany "żyletkowcem" architekta Marka Leykama (Marszałkowska 82). W latach 1950–1953 zabudowano socrealistycznymi kamienicami południowy odcinek Marszałkowskiej (od placu Unii Lubelskiej do Wilczej). Pod koniec lat 1950. i w latach 1960. podejmowano też próby zabudowy odcinka Marszałkowskiej między Wilczą a Alejami Jerozolimskimi architekturą nowoczesną. Wschodnia pierzeja między Świętokrzyską a Królewską powstała w latach 1954–61 według projektu „Tygrysów” (Marszałkowska 136–40).
W latach 1960–1969 zbudowano Ścianę Wschodnią – wschodnią zabudowę ulicy na odcinku od Alei Jerozolimskich do ul. Świętokrzyskiej. Wreszcie w 1972–1973 szwedzka firma Skanska zbudowała w narożniku Al. Jerozolimskich i Marszałkowskiej modernistyczny hotel Forum.
W 1970 pod Marszałkowską na osi ulicy Złotej (w tamtym czasie – Kniewskiego) przebito tunel o długości 80 m do placu Defilad oraz przejście podziemne o długości 43 m[4].
W latach 90. przy ulicy powstały dwie stacje metra – A13 Centrum i A14 Świętokrzyska. W 2006 przeprowadzono rewitalizację na odcinku od pl. Unii Lubelskiej do pl. Zbawiciela. Obecnie planowana jest budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w pobliżu Pałacu Kultury i Nauki.
Do dziś niezabudowane są zachodnie (nieparzyste) odcinki ulicy między Al. Jerozolimskimi a ul. Królewską.