Opactwo Benedyktynów na Łysej Górze czyli Łyścu (595 m n.p.m.), 31 km na wschód od Kielc. Adres - Święty Krzyż 1.



W czasach przedhistorycznych Łysa Góra była ośrodkiem kultu pogańskiego, którego śladem jest kamienny wał kultowy, otaczający partię szczytową. Najpóźniej w 1103 r. (wg tradycji w 1006 r.) z fundacji Bolesława III Krzywoustego powstało tu opactwo Benedyktynów.

Opactwo przechodziło burzliwe dzieje. W 1241 i 1260 r. zniszczone przez Tatarów, w 1370 r. obrabowane przez Litwinów. Od początku XIV w. występuje p.n. Święty Krzyż (od relikwii Świętego Krzyża przechowywanych w kościele) stając się najważniejszym w kraju (do XVII w.) miejscem kultu religijnego i pielgrzymek.

Przy klasztorze znajdował się cenny księgozbiór (w oprawie jednej z ksiąg odkryto w końcu XIX w. tekst słynnych Kazań świętokrzyskich). W 1818 r. kasata klasztoru.



W 1863 r. w klasztorze kwaterował oddział M. Langiewicza, który 12 II 1863 r. na Świętym Krzyżu i zboczach Łysej Góry, stoczył bitwę z wojskami rosyjskimi. W 1864 r. władze rosyjskie utworzyły tu więzienie (najsurowsze w Polsce), które istniało do 1939 r. (od 1937 r. część zespołu znów przeznaczono na klasztor).



W latach 1941-42 w więzieniu Niemcy utworzyli obóz zagłady jeńców sowieckich, w którym zginęło ok. 6000 jeńców wojennych (wielu zmarło śmiercią głodową).



Od 1936 r. w związku z przybyciem misjonarzy oblatów klasztor odradza się. Obecnie mieści się tu seminarium i muzeum misyjne.



Według rejestru zabytków KOBiDZ na listę zabytków wpisane są obiekty:



Zespół klasztorny benedyktynów, ob. oblatów, nr rej.: 25 z 24.03.1947 oraz 267 z 23.06.1967:

- kościół pw. Świętego Krzyża, 3 ćw. XII, 1781-89, pocz. XIX

- klasztor, XV, XVII, XX

- dzwonnica, k. XVIII

- brama wsch., k. XVIII

- wały kamienne, prehistoryczne