starsze
nowsze
1
1+
2-
2
2+
3-
3
3+
4-
4
4+
5-
5
5+
6-
6
oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 0 głosów | średnia głosów: 0

Polska Granice państwowe Granice II RP (1918-1939) Granica polsko-czechosłowacka (II RP)

Lata 1920-1930 , Znaki graniczne i szlaban przy granicy polsko-czechosłowacki na drodze Grybów-Bardejów

Skomentuj zdjęcie
morganghost
+1 głosów:1
Zdjęcie jest okrojone w oryginale i nie widać dolnego paska opisu. Próbuję znaleźć na mapie podobną sekcję i kamień. Jedyne co mi wychodzi do przełęcz "Beskid nad Izbami"?
2026-02-12 15:31:24 (2 miesiące temu)
ulec
+1 głosów:1
do morganghost: Tak, to ta przełęcz. Słupek nr 54. Mapa WIG arkusz Krynica: .
2026-02-12 16:16:29 (2 miesiące temu)
morganghost
Na stronie od 2019 lipiec
6 lat 8 miesięcy 19 dni
Dodane: 11 lutego 2026, godz. 15:23:08
Autor: Roman Grylaszewski ... więcej (33)
Rozmiar: 1200px x 855px
0 pobrań
191 odsłon
0 średnia ocen
Poprzednie i następne zdjęcia morganghost
Obiekty widoczne na zdjęciu
Zbudowano: 1918-1920
Zlikwidowano: 1939

Zrębem przyszłej granicy polsko-czechosłowackiej ustalonej po I wojnie światowej była dotychczasowa granica pomiędzy Galicją, oficjalnie nazywaną Królestwem Galicji i Lodomerii, i Królestwem Węgierskim, krajami wchodzącymi w skład Cesarstwa Austro-Węgier, a tożsama z przedrozbiorową granicą polsko-węgierską. W obliczu sytuacji, w jakiej znalazło się pod koniec wojny to wielonarodowe państwo, z inicjatywy polskich posłów do parlamentu austriackiego 28 października 1918 powołana została w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna, która ustanowiła tymczasową admistrację na terenie Galicji. Jednocześnie tego samego dnia proklamowano w Pradze Republikę Czechosłowacką. W wyniku dążeń działaczy słowackiego ruchu narodowego do wyzwolenia się spod tysiącletniej dominacji węgierskiej Słowaczyzna (polskie historyczne określenie dzisiejszej Słowacji) zajmująca większość terenów Górnych Węgier stała się cześcią tego nowego organizmu państwowego. Oba wydarzenia można uznać za początek istnienia granicy polsko-czechosłowackiej, choć jeszcze nie uznanej przez obie strony za ostatecznie obowiązującą. 



Granica oddzielała od siebie dwa nowo powstałe państwa, które nie brały udziału w wielkiej wojnie, ale były traktowane przez zachodnie mocarstwa jako państwa z nimi sprzymierzone. Dlatego też granica ta nie była przedmiotem powojennych traktatów zawartych z tzw. państwami centralnymi. Próby porozumienia się z Pragą w sprawie wspólnej granicy czynione przez stronę polską pod koniec 1918 r. okazały sie bezskuteczne. Przyczyną tego było przeciwstawne podejście do kwestii granic po obu jej stronach. Czesi i Słowacy uważali, że mają prawo do wszystkich terenów leżących w historycznych granicach Czech (czyli także do Śląska), jak i Słowacji będacej dotychczas częścią Węgier, niezależnie od tego kto je zamieszkiwał. Strona polska opierająca się na uznawanym już powszechnie prawie narodów do samostanowienia uważała za konieczne włączenie w swoje granice również terenów od dawna zamieszkanych w większości przez ludność deklarującą narodowość polską, choć nienależących przed rozbiorami do Polski. Głównym przedmiotem sporu była przynależność Śląska Cieszyńskiego, Górnej Orawy i północnego Spiszu. 



Księstwo Cieszyńskie od wieków zamieszkane było przez Polaków (ich udział wynosił ok. 60 %) i Czechów (udział 27 %) oraz Niemców, z tym że zdecydowana większość ludności czeskiej skupiona była w zachodniej części księstwa (powiat frydecki). Mimo sporego napływu imigrantów z Moraw i Galicji pod koniec XIX w. głównie do rozwijającego się wtedy ostrawsko-karwińskiego okręgu przemysłowego (ponad 20 % populacji księstwa) proporcje udziałów do momentu wybuchu I wojny światowej nie uległy zmianie. W powiecie cieszyńskim, którego tylko niewielki fragment rozciągał się na wschód od Olzy, Polacy stanowili prawie 90 % ludności, Czesi tylko 6 %, a w powiecie frysztackim odpowiednio 70 i 20 %. W Cieszynie jedynie 5 % mieszkańców było Czechami. 



19 października 1918 r. powstała polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, której celem było przejęcie administracji na terenach zamieszkanych w większości przez ludność polską i przygotowanie ich do włączenia w granice odrodzonej Polski. Dwa dni później powstał też Czeski Komitet Narodowy mający wsparcie rządu czechosłowackiego. 5 listopada oba organy zawarły porozumienie o podziale księstwa według kryterium narodowościowego przy założeniu, że ostateczne ustalenie granicy nastąpi w wyniku porozumienia miedzyrządowego. Jednak władze w Pradze wykorzystując ciche poparcie dla swoich dążeń szczególnie ze strony Francji zdecydowały się na akcję zbrojną. 23 stycznia 1919 r. wojska czechosłowackie wkroczyły na teren księstwa i pokonały niewielkie siły polskie zmuszając je do wycofania się aż na linię Wisły. 3 lutego pod naciskiem państw Ententy zawarto rozejm i ustalono linię demarkacyjną dzielącą księstwo mniej więcej na pół. Po stronie czeskiej rozpoczęły się wtedy dotkliwe prześladowania osób czynnie opowiadających się za przynależnością tych ziem do Polski.



Kilka wieków wcześniej w okresie intensyfikacji osadnictwa na północnych terenach węgierskich komitatów Orawa i Spisz rozpoczął się stopniowy równoczesny napływ ludności słowackiej z południa i polskiej z północny. Na Orawie Polacy zasiedlali głównie obszary rozciagające sie wzdłuż granicy, a na Spiszu te położone na północ od rzeki Poprad. Jednak w obu rejonach ogólnie polska świadomość narodowa ludności nie była w pełni rozwinięta. Mimo to w listopadzie 1918 r. znaczna część mieszkańców wyraziła wolę przyłączenia tych terenów do Polski. W dniach 6-8 listopada przybyły tam polskie oddziały wojskowe dla ochrony tworzonej już tymczasowej polskiej administracji. W połowie listopada w Lubowli na Spiszu powstał Polski Komitet Narodowy. Na początku grudnia wojska węgierskie opuściły te rejony, a w ich miejsce przybyły oddziały armii czechosłowackiej. W końcu roku ustalono tymczasowe rozgraniczenie na Orawie na linii Babia Góra - Głodówka (po stronie polskiej), a na Spiszu od Tatr wzdłuż grzbietu Magury Spiskiej i dalej na wschód od Kamionki do Małego Lipnika nad Popradem. W połowie stycznia polskie wojska zostały wycofane, a stało się tak na skutek podstępu ze strony czechosłowackiej, która powołała się na niepotwierdzone później ustalenia z przedstawicielem Ententy. W wyniku tego cały omawiany obszar zajęły wojska strony przeciwnej. W takiej sytuacji Polacy postanowili przedstawić sprawę sporu o te tereny na rozpoczętej w styczniu konferencji międzynarodowej w Wersalu.



Przebieg dalszego ciągu wspólnej granicy na wschód od rzeki Poprad już nie wzbudzał żadnych kontrowersji tak w Polsce jak i w Czechosłowacji. Jedynie niepewne było to, gdzie będzie kończyć się ta granica. A wynikało to z tego, że na całym tym odcinku granicy po obu jej stronach żyli Rusini i Ukraińcy, którzy w momencie rozpadu Austro-Węgier również postanowili walczyć o niezależność państwową. 19 października 1918 r. we Lwowie powstała Ukraińska Rada Narodowa, która 13 listopada proklamowała utworzenie niepodległej Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na terenie wschodniej Galicji i sąsiednich ziem rusińskich znajdujących się dotychczas w granicach monarchii habsburskiej. W grudniu 1918 r. ukraińskie siły opanowały na zachodzie tereny do linii Cisna - Sanok - Przemyśl - Rawa Ruska - Bełz, ale bez Lwowa. Działania wojsk polskich uniemożliwiły planowane zajęcie ziem aż do Sanu wraz z Łemkowszczyzną. Na początku lutego państwa Ententy zaproponowały zawarcie rozejmu i ustalenie linii demarkacyjnej prowadzącej od Przełęczy Wereckiej przez Stryj i po wschodniej stronie Lwowa do Bugu. Propozycja została odrzucona przez Ukraińców. W wyniku ofensywy polskiej przeprowadzonej w kwietniu i maju z pomocą wojsk rumuńskich, które wkroczyły od południa, wojska ZRL zmuszone zostały do ewakuowania się za Zbrucz. 25 czerwca 1919 r. konferencja paryska zatwierdziła tymczasową administrację polską we wschodniej Galicji. Z kolei po południowej stronie granicy wojska czechosłowackie w ramach działań zbrojnych przeciwko Węgrom wkroczyły 12 stycznia na teren Zakarpacia, gdzie wcześniej przedstawiciele ludności rusińskiej podjęli próbę uniezależnienia się od Węgier. Do końca czerwca prawie cały ten rejon został opanowany. Ostateczne przyłączenie Zakarpacia do Czechosłowacji potwierdził traktat pokojowy w Trianon podpisany 4 czerwca 1920 r. przez państwa Ententy z Węgrami, w którym ustalono m.in. przebieg granicy czechosłowacko-rumuńskiej, i która zarazem wyznaczyła punkt końcowy granicy polsko-czechosłowackiej. Traktat ten jednocześnie usankcjonował oderwanie Słowacji od Węgier, czyli formalnie zatwierdził dawną granicę Galicji z Węgrami jako granicę polsko-czechosłowacką.



Tymczasem kolejne nieudane próby miediacji w sprawie ustalenia granicy na Śląsku, Orawie i Spiszu z powodu nieprzejednanej postawy rządu czechosłowackiego zmusiły Radę Najwyższą państw Ententy do podjęcia 27 września 1919 r. decyzji o zorganizowaniu plebiscytów na spornych terenach. Wyznaczony początkowo termin akcji plebiscytowych był przesuwany, aż latem 1920 r. w obliczu pogorszenia się sytuacji Polski w związku z wojną z bolszewikami władze polskie liczące na pomoc mocarstw zachodnich zgodziły się na rezygnację z plebiscytów i określenie granic na obszarach plebiscytowych na drodze arbitrażu międzynarodowego. 28 lipca Rada Ambasadorów pod wpływem Francji sprzyjającej władzom w Pradze zdecydowała o podziale bez uwzględniania zasięgu terenów zamieszkanych w większości przez ludność polską. Cieszyn został podzielony granicą, a cały karwiński okręg przemysłowy przyznano Czechosłowacji. Poza tym do Polski przyłączono tylko niewielkie położone najdalej na północ fragmenty Orawy i Spiszu. Wkrótce po tym władze czechosłowackie przystąpiły do realizacji planu czechizacji ludności polskiej na Śląsku Cieszyńskim, którego elementem m.in. było np. zmuszanie Polaków poprzez różne formy szantażu i zastraszania do deklarowania podczas spisu ludnościowego w 1921 r. opcji czeskiej lub w ostateczności śląskiej uznawanej za równoznaczną z czeską, i posuwanie się do stosowanego na znaczną skalę fałszowania formularzy spisowych. Wyniki tak przeprowadzonego spisu wykazały na tzw. Zaolziu (powiat cieszyński i frysztacki) liczebność Czechów prawie dwukrotnie większą niż liczebność Polaków. W rzeczywistości proporcje były odwrotne i kształtowały się w przybliżeniu jak 1 do 3.



21 marca 1921 r. przeprowadzono plebiscyt na należącym do Niemiec Górnym Śląsku. 20 października Rada Ambasadorów zdecydowała o przebiegu nowej granicy polsko-niemieckiej na terenie objętym plebiscytem, co w rezultacie spowodowało wydłużenie granicy polsko-czechosłowackiej o fragment będący dotąd granicą niemiecko-czechosłowacką i kończący się teraz trójstykiem granic przy ujściu Olzy do Odry. W 1924 r. jeszcze na wniosek Polski nastąpiła korekta granicy na Orawie - za zachodnią część gruntów wsi Lipnica Wielka od 1920 r. odciętych granicą oddane zostały wsie Głodówka i Sucha Góra.



29 września 1938 r. Wielka Brytania, Francja Włochy podpisały z Niemcami układ monachijski wymuszający na Czechosłowacji przekazanie Niemcom tzw. Kraju Sudetów. Polski rząd powołując się na obawy, że w granicach terenów oddanych na żądanie Hitlera może znaleźć się także zachodni fragment powiatu frysztackiego na Zaolziu, i wykorzystując zaistniałą sytuację 30 września skierował do rządu w Pradze ultimatum z żądaniem pokojowego przekazania Polsce terenów zamieszkanych przez Polaków, a nieprzyłączonych w 1920 r. na skutek arbitralnej decyzji Rady Ambasadorów o podziale Śląska Cieszyńskiego. 1 października rząd czechosłowacki zgodził się na spełnienie żądania i ustalony został zasięg przekazanych gmin. 2 października wojsko polskie wkroczyło do Cieszyna, a do 12 października zajęto cały obszar Zaolzia. Ludność czeską objęły szeroko zakrojone restrykcje, które usprawiedliwiano tym, że wcześniej władze czachosłowackie w podobny sposób traktowały Polaków. Spowodowało to emigrację ok. 30 tys. osób narodowści czeskiej. 30 grudnia 1938 r. na podstawie porozumienia o ustaleniu granicy Czechosłowacja przekazała Polsce jeszcze m.in. rejon Czadcy, gdzie granicę poprowadzono wzdłuż linii kolejowej ze Zwardonia do stacji Czierne zlokalizowanej na trasie do Cieszyna, dalej Głodówkę i Suchą Górę na Orawie, dolinę Białej Wody z Jaworzyną w Tatrach, Leśnicę w Pieninach oraz kilka innych mniej znaczących skrawków terenu ze strony słowackiej. 



Po zajęciu Czech przez wojska niemieckie i utworzeniu 15 marca 1939 r. Protektoratu Czech i Moraw dotychczasowa granica na północ od grzbietu Beskidu Śląsko-Morawskiego do Odry stała się granicą z III Rzeszą, do której włączono Protektorat. 14 marca powstała Republika Słowacka. W tym samym czasie Ukraina Karpacka (Zakarpacie) posiadająca od listopada 1938 r. autonomię w ramach federacyjnego już państwa Czecho-Słowacji także ogłosiła niepodległość. Jednakże wojska węgierskie natychmiast wkroczyły na Zakarpacie, które 23 marca zostało przyłączone do Węgier. Dotychczasowa granica polsko-czechosłowacka zmieniła się w granicę Polski z trzema państwami bez wprowadzania przy tym zmian przebiegu. Granica polsko-słowacka łaczyła się z granicą polsko-węgierską na szczycie góry Czerenin w Bieszczadach.



Skutkiem agresji Niemiec na Polskę 1 września 1939 r. i udziału w niej wojsk słowackich było przekazanie na powrót Słowacji terenów oddanych Polsce w wyniku korekty granicy w 1938 r. A po zawarciu 21 listopada układu niemiecko-słowackiego także terenów Spiszu i Orawy przyłączonych do Polski w 1920 r. Po zakończeniu II wojny światowej starania strony polskiej o zachowanie granicy polsko-czechosłowackiej na wschód od Odry w kształcie ustalonym w 1938 r. ze względu na naciski ze strony Stalina okazały się bezskuteczne i przywrócona została granica z 1920 r. jednocześnie skrócona na wschodzie po wytyczeniu nowej granicy polsko-radzieckiej i aneksji Zakarpacia przez ZSRR.


Granice II RP (1918-1939)
więcej zdjęć (11)