(Również: Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna) W okresie międzywojennym polska radiostacja o znaczeniu militarnym i cywilnym, pracująca w zakresie bardzo niskich częstotliwości VLF i umożliwiająca łączność międzykontynentalną. Jedna z największych tego typu w ówczesnej Europie.

Pracę Radiostacji nadzorował Urząd Radiotelegraficzny Transatlantycki, który pod koniec 1933 r. wszedł w skład nowo utworzonego Urzędu Telekomunikacyjnego. Od 1935 r. znów działał samodzielnie jako Urząd Radiotelegraficzny Babice (od 1936 r. UR Boernerowo). W 1932 r. rozpoczęto instalowanie kolejnych nadajników wyprodukowanych przez Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne. Od połowy 1938 r. dwa z nich znalazły się w koszarach Fortu Babice, na którego terenie stanęły również nowe maszty antenowe. Stąd transmitowano audycje Polskiego Radia, których odbiorcą była Polonia. W 1932 r. z inicjatywy ministra poczt i telegrafów Ignacego Boernera na wschodniej części gruntów stacji nadawczej ruszyła budowa osiedla resortowych domów mieszkalnych, które nazwano Osiedlem Łączności Babice, przemianowanym w 1936 r. na Boernerowo. Od października 1934 r. można było dojechać tam tramwajem.

Po odzyskaniu niepodległości w wyniku pierwszej wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej, Ministerstwo Poczt i Telegrafów przystąpiło do utworzenia państwowej sieci radiotelegraficznej, na którą składały się radiostacje o zasięgu europejskim w Grudziądzu, Krakowie i Poznaniu, oraz radiostacja o zasięgu międzykontynentalnym, którą zlokalizowano w pobliżu Warszawy, na bagnistym terenie poligonu artylerii i wojsk saperskich obok Fortu Babice. Wszystkie obiekty usytuowano w pasie o długości blisko 4 km rozciągającym się od dzisiejszej ul. Majora Henryka Hubala-Dobrzańskiego w Latchorzewie w kierunku północno-wschodnim do Wawrzyszewa.

W firmie amerykańskiej „Radio Corporation of America” zamówiono dwa alternatory wielkiej częstotliwości o mocy 200 kilowatów każdy, konstrukcji pracującego w USA szwedzkiego inżyniera Ernesta Frederika Wernera Alexandersona. Radiostacja otrzymała znaki wywoławcze AXL i AXO oraz częstotliwości pracy 16,4 kHz i 14,29 kHz. Równocześnie wybudowano system antenowy, składający się z dziesięciu stalowych masztów o wysokości 127 metrów, rozmieszczonych wzdłuż linii prostej na dystansie czterech kilometrów. Maszty wykonała warszawska firma „Towarzystwo Przemysłu Metalowego K. Rudzki i Ska”. Wzniesiono betonowy budynek radiostacji, wykonano system uziemień. Wzdłuż linii masztów wytyczono drogę i ustawiono betonowe posterunki wartownicze.

Uroczyste otwarcie Nadawczej Radiostacji Transatlantyckiej Babice odbyło się w dniu 17 listopada 1923 roku, w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego (w dniu uruchomienia prezydent Wojciechowski wymienił depesze z Prezydentem Stanów Zjednoczonych). Pomimo późniejszej rozbudowy ośrodka w Babicach i wyposażeniu go w lampowe nadajniki krótkofalowe, urządzenia systemu Alexandersona pracowały nieprzerwanie do wybuchu drugiej wojny światowej w roku 1939. Z ośrodkiem nadawczym w Babicach współpracował ośrodek odbiorczy w Grodzisku Mazowieckim, wyposażony w antenę Beverage o długości 17 kilometrów.

Wkraczająca we wrześniu 1939 roku armia niemiecka objęła radiostację w stanie nieuszkodzonym; była ona używana przez okupanta do utrzymywania łączności z okrętami podwodnymi Kriegsmarine operującymi na Atlantyku. W przeddzień rozpoczęcia ofensywy sowieckiej, w dniu 16 stycznia 1945 roku ustępujące wojska niemieckie wysadziły w powietrze budynki i urządzenia radiostacji oraz wszystkie dziesięć masztów antenowych.

Za:

Dzięki staraniom Stowarzyszenia Park Kulturowy Transatlantycka Radiotelegraficzna Centrala Nadawcza w dniu 1 XII 2017 roku teren Radiostacji został wpisany do rejestru zabytków.

Las Bemowski – las leżący w zachodniej części Bemowa oraz w gminie Stare Babice, częściowo podmokły, odwadniany przez przeważnie uregulowane drobne cieki wodne oraz kanały. Na jego terenie (ale już poza granicami administracyjnymi Warszawy) zlokalizowane są dwa rezerwaty: Łosiowe Błota i Kalinowa Łąka oraz plac zabaw, ścieżka zdrowia i „ścieżka łosia”. Znajdują się tu także miejsca do rozpalania ognia i liczne wiaty turystyczne. Niektóre drogi i ścieżki leśne zalewane są w okresie wiosennym przez wodę.

Las znajduje się: w gminie Stare Babice w Klaudynie, w zachodniej części Bemowa od Lotniska na Bemowie do Grot, w okolicach Radiowa i Chomiczówki na Bielanach. Leżące na terenie Lasu Bemowskiego rezerwaty przyrody: Kalinowa Łąka i Łosiowe Błota, mimo że leżą poza granicami administracyjnymi Warszawy, są zarządzane przez Miasto Stołeczne Warszawę. Z tego powodu są niekiedy wymieniane wśród warszawskich rezerwatów przyrody. W XVI w. w sąsiadującym z dzisiejszym Lasem Bemowskim Latchorzewie mieszkał Wojciech Oczko (1537? – 1599?) – lekarz nadworny i sekretarz Stefana Batorego oraz Zygmunta III Wazy, autor pierwszych pisanych w języku polskim prac medycznych. W okolicy Lasu Bemowskiego (dziś teren lotniska) istniały też do względnie niedawna Szwedzkie Góry – wydmy z fortyfikacjami, łączonymi z nieznanym nam bliżej epizodem wojen szwedzkich. Umocnienia te były wykorzystywane również podczas powstania kościuszkowskiego. Najstarszym zabytkiem na terenie Lasu Bemowskiego jest Fort II A, zwany dawniej Fortem Babice, a obecnie – Fortem Radiowo, pochodzący z ostatniej ćwierci XIX wieku. Należał on do zewnętrznej linii fortyfikacji twierdzy Warszawa. Był on jedynym zrealizowanym obiektem z serii 4 fortów „literowych”, które stanąć miały na przedpolu głównego pierścienia obrony. W czasie I wojny światowej ów fort (razem z całą praktycznie twierdzą) oddano Niemcom bez walki. Po I wojnie światowej na obszarze dzisiejszego Lasu Bemowskiego, stanowiącym wówczas poligon artyleryjsko-saperski, wzniesiono najważniejszą z ówczesnych polskich stacji radiotelegraficznych – Transatlantycką Centralę Radiotelegraficzną, która jako jedyna miała zasięg międzykontynentalny. Budowa miała miejsce w latach 1922–23. Charakterystycznym elementem radiostacji były wysokie na 126,5 m maszty. W 1932 r. we wschodniej części gruntów Stacji Nadawczej rozpoczęto budowę Osiedle Łączności-Babice (od 1936 r. – Boernerowo), zamieszkanego przez pracowników Ministerstwa Poczt i Telegrafów. We wrześniu 1939 r. w oparciu o fort i jego przedpole, a także osiedle Boernerowo, bronił się 3 batalion 26 pułku piechoty pod dowództwem mjra Jacka Decowskiego. Informacje na temat przebiegu obrony są sprzeczne. Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy wykorzystywali radiostację do utrzymywania łączności z U-Bootami na Atlantyku. Ważne wydarzenia odegrały się na tym terenie również w czasie powstania warszawskiego, gdy przy nieistniejącej dziś drodze, łączącej Boernerowo z Wawrzyszewem, trzy kompanie praktycznie nieuzbrojonych powstańców, maszerujących do Puszczy Kampinoskiej po broń ze zrzutów, zostały ostrzelane przez wojska niemieckie z terenu lasu oraz z Wawrzyszewa. Wzięci wówczas do niewoli powstańcy zostali zamordowani. Nieco później przez teren radiostacji przedzierała się do Puszczy Kampinoskiej grupa żołnierzy harcerskiego batalionu „Zośka”, odcięta przez Niemców na Woli. Z początkiem 1945 r. wycofujący się Niemcy wysadzili w powietrze Centralę. Dziś zachowały się z niej betonowe pozostałości, stanowiące drugi – obok Fortu Radiowo – zespół zabytkowy na terenie Lasu Bemowskiego. Część z nich znajduje się w miejscach łatwo dostępnych (np. większość betonowych podstaw masztów, budki strażnicze z napisem „Czuwaj” – tzw. czuwaje, czuwajki), a przeważnie również dobrze widocznych. Niektóre jednak zagubione są w lesie i bardzo trudne do odnalezienia (np. niemiecki pas zapór przeciwczołgowych – żelbetowych jeżów). Po II wojnie światowej na terenie lasu powstały: wojskowa stacja radarowa, wysypisko śmieci, dziś zwane Górą Śmieciową, oraz częściowo Wojskowa Akademia Techniczna.

Źródło: Wikipedia