Pomnik, poświęcony żołnierzom poległym w wojnach austriacko - pruskich w latach 1864, 1866 i wojnie francusko- pruskiej 1870-71. Po II Wojnie Światowej na oryginalnym postumencie ustawiono Pomnik Tadeusza Kościuszki,
Już w 1946 roku w środowisku Związku Zawodowego Kolejarzy powstała idea zbudowania pomnika Tadeusza Kościuszki, w parku nad Jeziorem Drwęckim, na miejscu pomnika ku czci poległych (Kriegerdenkmal). Jednak brak możliwości technicznych do wykonania odlewu spowodował przesunięcie terminu odsłonięcia pomnika na jesień 1947 roku.
Projekt popiersia Kościuszki w glinie wykonał ówczesny kierownik działu malarni i plastyk z zamiłowania Józef Zboromiński, który sprawował jednocześnie „nadzór artystyczny” nad całością prac. Umiejętności wymienionego powyżej zostały później należycie docenione, ponieważ został scenografem Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie.

Legenda głosi, iż wśród męskiej załogi kierownik malarni nie mógł znaleźć dobrego modela, przeto osobą pozującą ponoć była pewna spawaczka wywodząca się z Wilna, bo miała dobry profil. Formę drewnianą wykonał Adam Ostrowski, zaś odlew Stanisław Klimek wespół z innymi pracownikami kuźni. Odlewu dokonywano trzykrotnie, ponieważ dwa razy forma ulegała uszkodzeniu. Ciekawostką jest, że biust Kościuszki odlano z aluminium, a kolor brązowy zawdzięcza farbie. Wykończenia odlewu podjął się z powodzeniem Józef Ciunelis. Pomnik sfinansowało koło ZZK z pieniędzy uzyskanych z organizowanych zabaw tanecznych i innych imprez. Po wykonaniu rzeźby, jak wspomina jeden z ostródzkich pionierów, kolejarze mieli przenieść ją z zakładów do parku przy ówczesnym starostwie (obecnie Urząd Miejski) na prowizorycznej platformie dźwiganej na własnych ramionach, a następnie zamontować na cokole. Pozostało jeszcze zakryć niemiecki napis na cokole pomnika: „Poległym żołnierzom/Ku pamięci/ 1864. 1866. 1870-71.” tablicą z napisem w języku polskim: WODZOWI LUDU/ TADEUSZOWI KOŚCIUSZCE/ PRACOWNICY P.K.P. W OSTRÓDZIE.

Uroczystość zdjęcia zasłony z „nowego” pomnika rozpoczęła się 26 października 1947 roku około godz. 11.00. Pierwszym mówcą był prezes ostródzkiego koła ZZK Edmund Szporko, który przybliżył zebranym mieszkańcom Ostródy, w tym licznie zgromadzonej młodzieży szkolnej oraz żołnierzom miejscowego garnizonu „zasługi Kościuszki jako wodza ludu i wielkiego demokraty”. Potem odczytano akt erekcyjny i odegrano mazurek Dąbrowskiego, przy dźwiękach którego pomnik odsłonił przedstawiciel zarządu głównego i okręgowego ZZK Ponichtera. Następnie kolejno przemawiali: w imieniu wojewody olsztyńskiego naczelnik Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego Wiktor Jeżewski, naczelnik Polskich Kolei Państwowych (PKP) Leon Kotowski, wymieniony wcześniej Ponichtera, starosta powiatowy Feliks Kapes, płk Wojska Polskiego Wilhelm Weber i jako ostatni Sergiusz Sahajda w imieniu Polskiej Partii Robotniczej.

Ponadto wystąpił chór gimnazjalny oraz deklamowali wiersze: uczennica IV klasy gimnazjum Zabłocka i uczeń Mackiewicz. Na koniec odśpiewano pieśń patriotyczną „Rotę”, (słowa Maria Konopnicka, muzyka Feliks Nowowiejski) przy akompaniamencie orkiestry kolejarzy. W godzinach popołudniowych zaś odbyło się przyjęcie zaproszonych gości i kolejarzy w sali Związku Zawodowego Kolejarzy.

Od ponad 60 lat ostródzki pomnik Tadeusza Kościuszki jest świadkiem różnych uroczystości państwowych i wojskowych. Przez wiele dziesięcioleci przechodziły przed nim pochody pierwszomajowe. Czasami, jak to bywało na początku lat 50. zeszłego wieku, trybuna przesłaniała pomnik. Po przywróceniu świąt Konstytucji 3 Maja i Niepodległości na stopniach pomnika „Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej” co roku piętrzą się wieńce i wiązanki kwiatów.

Za: