Parafialny kościół pod wezwaniem św. Bartłomieja w Chęcinach, stojący na pochyłości zamkowego wzgórza, najprawdopodobniej wzniesiony został równocześnie z lokacją miasta, to znaczy przed rokiem 1325. Nieco innego zdania jest Rawita Witanowski, pisząc o nim: „Aktu erekcji nie posiada, lecz sądząc z ostrołukowego stylu, w części już zepsutego przez późniejsze ‘uhellenizowanie, czyli ugrecznienie’, jak się wyraża Stronczyński, pochodzić może z końca XIV lub początków XV wieku. Rubrycele podają datę założenia rok 1350, fundatorem więc byłby Kazimierz Wielki, który tylu dobrodziejstwami obsypał Chęciny...”
Według hipotezy księdza Mariana Paulewicza, kościół zaczęto budować około roku 1325, zaś w czasach kazimierzowskich rozbudowano.
Miejską parafię wydzielono ze sporo starszej parafii św. Stanisława mieszczącej się w „kolebce” Chęcin, we wsi Stare Chęciny (dziś Starochęciny). Do roku 1500 obie parafie funkcjonowały „równolegle”; Fryderyk Jagiellończyk połączył je w jedną, podporządkowując proboszczowi rezydującemu w mieście.
„Zbudowany z kamienia miejscowego, ma sklepienie wsparte na czterech kolumnach, we dwa rzędy ustawionych – tak w środkowej, jako i w bocznych nawach, również wysokich” – pisze o chęcińskiej farze Rawita. Kościół jest halowy, z równej wysokości nawami, tak co do wysokości jak i szerokości. Wielobocznie zamknięte prezbiterium jest nieco szersze od głównej nawy. Przy nim od północy dobudowano zakrystię i niewielki skarbczyk. Po jego drugiej stronie, na przedłużeniu nawy południowej, w roku 1614 dostawiono renesansową kaplicę Trzech Króli, zwaną też kaplicą rodu Fodygów. Przy nawie północnej znajduje się kruchta z pierwszej połowy XVII stulecia oraz kwadratowa kaplica z XVII lub XVIII wieku. Od zachodu, na osi kościoła, zaczęto w latach 1830 – 40 budować wieżę. Jej mury wykonano do wysokości jednej kondygnacji (jest tam druga kruchta). Dalsze prace przerwano. Budowniczych zniechęciło zapadnięcie się gruntu, które wystąpiło w roku 1838.
W nawach i prezbiterium przykrycie stanowią sklepienia kolebkowo – krzyżowe z dekoracyjnymi żebrami wykonanymi ze stiuku. Z detali kamieniarskich zachowało się kilka portali – najstarszy z nich, prowadzący z zakrystii do skarbczyka, jest późnogotycki, z końca XV stulecia, o wykroju nazywanym „długoszowym”.
Na początku XVII stulecia kościół przebudowano i rozbudowano. Nastąpiło to po przywróceniu go katolikom (w latach 1570 – 97) świątynię użytkowano jako zbór ariański). W świątyni prowadzono wiele prac remontowych. Znaczący remont odbył się w pierwszej połowie XVIII stulecia, potem w latach 1830 – 40. Ostatnie prace remontowe wykonano w latach 2010-2013 poddając wnętrza kompleksowej renowacji. Prace objęły renowację ołtarzy, malowanie tynków i polichromii, wymianę pokrycia dachowego, dzwonów, renowację zabytkowych organów. Renowacja kościoła była częścią projektu Świętokrzyski Szlak Architektury Drewnianej i Średniowiecznej – Skarbiec Świętokrzyski.

We wnętrzu na uwagę zasługują: wczesnobarokowy ołtarz główny, obok późnorenesansowe stalle. Od strony południowej przylega do budynku kaplica grobowa Trzech Króli, wzniesiona w 1614 r., przez pochodzącego ze szwajcarskiego miasteczka Mesocco - Kacpra Fodygę, piastującego w Chęcinach urząd wójta. Do dnia dzisiejszego w kaplicy grobowej zachowały się szczątki rodu Fotygów. Jako mieszczańska kaplica grobowa ma ona charakter unikalny. Legenda głosi, że kościół połączony był z zamkiem podziemnym przejściem. Jego wylot znajdować się miał pośrodku dziedzińca zamkowego, gdzie do dziś widoczny jest wykuty w skale otwór.

za :