Pierwsze starania o wydanie zezwolenia na uruchomienie szkoły realnej w Żywcu rozpoczęto w latach 1893-1899. W 1904 roku powołano specjalną komisję, która miała zajmować się pracami związanymi z utworzeniem szkoły i budową jej siedziby. Nauka rozpoczęła się 1 września 1904 roku w wynajętym budynku na Rudzy. Dyrektorem szkoły został Bronisław Gustawicz. W roku szkolnym 1909/1910 szkoła realna przeniosła się do nowego gmachu przy ulicy Zielonej (obecnej siedziby Gimnazjum nr 2).



W czasie ferii letnich w 1911 roku szkoła przeniesiona została do nowego, własnego obiektu przy ulicy Słowackiego. W roku szkolnym 1910/1911 stała się pełną 7-klasową wyższą szkołą realną, po raz pierwszy zaczęły pobierać tu naukę dziewczęta. Odbył się także pierwszy egzamin dojrzałości. Do szkoły uczęszczała przeważnie młodzież z Żywca i powiatu żywieckiego. Nauka była płatna, jednak uczniowie biedni, mogli starać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłat. Wszyscy uczniowie zobowiązani byli do noszenia w szkole i poza nią jednakowego granatowego munduru szkolnego.



Rok szkolny 1914/1915 rozpoczął się z nieznacznym opóźnieniem, jednak lekcje nie odbywały się, ponieważ dyrektor i część nauczycieli zgłosiła się do służby wojskowej w armii austriackiej. Wtedy Rada Szkolna Krajowa zezwoliła na prowadzenie zajęć przez przebywających wówczas w Żywcu nauczycieli ze względu na znaczne oddalenie miasta od linii frontu. Jednak szkoła była zmuszona zawiesić swoją działalność, ponieważ 14 listopada 1914 roku budynek szkoły został zajęty przez Szpital Wojskowy z Jarosławia.



Po zakończeniu działań wojennych szkoła wznowiła swoją działalność. W latach 30. w miejsce dawnego 8-letniego gimnazjum ogólnokształcącego wprowadzono 6-letnią szkołę średnią ogólnokształcącą, podzieloną na 4-letnie gimnazjum i 2-letnie liceum, programowo zróżnicowane na wydziały:



klasyczny,

humanistyczny,

matematyczno-przyrodniczy,

przyrodniczy.

Nazwę szkoły zmieniono na Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Mikołaja Kopernika w Żywcu. Wybuch II wojny światowej i napaść Niemiec hitlerowskich na Polskę spowodował drugą przerwę w funkcjonowaniu szkoły. Już 3 września 1939 roku Niemcy zajęli Żywiec. Dyrektor Nowak podjął starania o otwarcie szkoły i zgodę na to otrzymał. W dniu 1 września 1939 roku rozpoczęto naukę, według programu obowiązującego w poprzednim roku szkolnym. Stan taki jednak nie trwał długo. Budynek szkoły zajęli Niemcy, a nauczanie musiało odbywać się w konspiracji.



Pierwszy powojenny rok szkolny trwał do 15 sierpnia 1945 roku, zajęcia odbywały się w budynku szkoły pożydowskiej w Zabłociu, gdyż gmach Gimnazjum wymagał remontu. Wznowienie nauki nastąpiło we wrześniu w macierzystym budynku pod zmienioną nazwą: Państwowe Gimnazjum i Liceum w Żywcu. Zasadnicza zmiana organizacyjna nastąpiła w 1949 roku, kiedy to utworzono 11 letnią szkołę ogólnokształcącą.



w 1970 roku rozpoczęły pracę dwie klasy o profilu matematyczno-fizycznym, w 1971 roku – humanistyczna, a w 1973 – biologiczno-chemiczna. Od 1974 roku stale funkcjonują klasy matematyczno-fizyczne i biologiczno-chemiczne, natomiast z przerwami – humanistyczna, pedagogiczna i z poszerzonym programem nauczania wychowania fizycznego. W roku 2007 pojawił się nowy profil matematyczno-językowy. W sierpniu 1990 roku Rada Pedagogiczna wybrała na dyrektora szkoły mgr Zbigniewa Holboja, który został potem zatwierdzony przez Kuratorium, a dwa lata później wygrał konkurs na dyrektora. W 2007 roku szkoła wzbogaciła się o obserwatorium astronomiczne wyposażone w teleskop typu refraktor o ogniskowej 400 mm.