Koloruj
 | Polska › woj. mazowieckie › Warszawa › Śródmieście - Stare Miasto › pl. Zamkowy › Pałac Pod Blachą |
Lata 1920-1924 , Widok zamku od strony Wisły.
Cristoforo
 Budynek po prawej stronie to Koszary Oddziału Zamkowego Prezydenta RP. Po środku widoczne Arkady Kubickiego. Po lewej Pałac Pod Blachą. 2012-08-22 13:08:40 (13 lat temu)
|
|
Na stronie od 2010 luty
16 lat 2 miesiące 2 dni |
 |
pałace
|
W 1651 królewski płatnerz Wawrzyniec Reffus rozpoczął w miejscu obecnego pałacu budowę jednopiętrowej kamienicy .
Odbudowany po zniszczeniu w 1657 przez wojska Rakoczego budynek został następnie przebudowany w latach 1698–1701 dla podkomorzego wielkiego koronnego Jerzego Dominika Lubomirskiego na pałac z dodaniem południowego skrzydła na nasypie. W latach 1720–1730 został przebudowany w stylu późnobarokowym przez Jakuba Fontanę. Dobudowano wtedy dwa skrzydła boczne, budynek nakryto blachą, której zawdzięcza on swoją nazwę, a elewację frontową ozdobiono czterema korynckimi kolumnami.Taką formę budynek zachował do dziś.
W 1776 pałac został zakupiony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego z przeznaczeniem na mieszkania dla dworzan i włączony do zespołu zabudowań zamkowych. Rezydował tam m.in. marszałek wielki koronny Michał Jerzy Mniszech. Skrzydło północne nadbudowano o dwa piętra i połączono z Biblioteką Królewską[3]. W 1794 król przekazał pałac swemu bratankowi księciu Józefowi Poniatowskiemu, który wprowadził się do niego w 1798[2]. Wraz z nim w pałacu zamieszkała jego siostra Maria Teresa z Poniatowskich Tyszkiewiczowa oraz francuska przyjaciółka, Henrietta z Rarbatan hrabina de Vauban. Hrabina mieszkała w pałacu przez 17 lat.
Od 1798 pałac stał się jednym z najsłynniejszych salonów Warszawy, miejscem wystawnych przyjęć, balów i przedstawień teatralnych. Po opuszczeniu w 1806 Warszawy przez wojsko i administrację pruską, książę gościł w nim m.in. marszałka Francji Joachima Murata. Po objęciu w 1807 przez Poniatowskiego stanowiska ministra wojny Księstwa Warszawskiego stał się siedzibą nowego ministra i jego kancelarii.
Po śmierci księcia Józefa Poniatowskiego w 1813 pałac odziedziczyła Maria Teresa z Poniatowskich Tyszkiewiczowa, która w 1820 sprzedała go carowi Aleksandrowi I. W pałacu znalazły się mieszkania i stancje służby zamkowej oraz siedziba urzędów generał-gubernatorów warszawskich.
W 1918 pałac przekazano Ministerstwu Spraw Wojskowych, a od 1920 pełnił funkcję gmachu reprezentacyjnego Rzeczypospolitej[9]. W 1924 w skrzydle południowym zamieszkał Stanisław Przybyszewski.
W latach 1926–1939 w pałacu mieściły się biura Kancelarii Prezydenta oraz mieszkania. W wyniku przebudowy przeprowadzonej w latach 1932–1937 rozebrano dwa piętra nad skrzydłem północnym i przywrócono wysoki dach obniżony w połowie XIX wieku.
W czasie II wojny światowej korpus główny i południowe skrzydło pałacu zostały spalone przez Niemców. Pałac został odbudowany w latach 1948–1949 według projektu Stanisława Barana. W skrzydle ulokowano Archiwum Główne Akt Dawnych.
W latach 1951–1988 pałac był siedzibą naczelnego architekta m.st. Warszawy. W 1988 został przekazany Zamkowi Królewskiemu.
W latach 2004–2008 pałac został poddany remontowi, konserwacji, rewitalizacji i dostosowany do funkcji muzealnych i edukacyjnych. Stałymi ekspozycjami są wystawa kobierców wschodnich Fundacji Teresy Sahakian (skrzydło południowe) oraz pokoje na pierwszym piętrze poświęcone księciu Józefowi Poniatowskiemu. W 2011 udostępniono zwiedzającym Apartament Poniatowskiego, w którym książę mieszkał w latach 1798–1813.
Od strony zamku budynek posiada dwie kondygnacje, natomiast od strony skarpy wiślanej cztery. Dach korpusu głównego jest czterospadowy z lukarnami, natomiast dachy skrzydeł bocznych są płaskie.
Swą nazwę pałac zawdzięcza nietypowemu w tamtych czasach pokryciu blachą miedzianą, aczkolwiek wcześniej w II poł. XVIII wieku był pokryty dachówką, co uwiecznił na swoim obrazie Bernardo Belotto zwany Canaletto.
Ważniejsze pomieszczenia
Klatka schodowa
- Westybul Górny
- Salon
- Pokój Adiutanta
- Kancelaria Sztabowa
- Kancelaria Wojenna
- Pokój Sypialny
- Przedpokój Książęcia
- tzw. Loża Masońska – piwnica o wymiarach 14 x 5 metrów z II poł. XVII wieku nakryta sklepieniem kolebkowym z sześcioma lunetami. We wnękach znajdują się figury kamienne m.in. Zeusa, Herkulesa, Aresa, Demeter, Ateny oraz starca z brodą i koroną na głowie. Nie ma jednak żadnych dowodów na to, że piwnica pełniła funkcje loży masońskiej. Mogła służyć do przechowywania wina.
Po długim okresie zaniedbań i dewastacji, zrealizowano w latach 1995-2006 projekt gruntownej odbudowy zabytkowego obiektu. Docelowo główną funkcją Arkad Kubickiego ma się stać obsługa ruchu turystycznego (kasy, wejście do obiektu, pasaż handlowy oraz audytorium).
Arkady Kubickiego były jedynie częścią większego projektu przebudowy Zamku Królewskiego w Warszawie autorstwa Jakuba Kubickiego, pochodzącego z lat 1816-1818, który nie został w całości zrealizowany z powodu braku funduszy w kasie Królestwa Kongresowego. Kubicki opracował projekt po mianowaniu w 1817 r. na stanowisko generalnego intendenta budowli królewskich przy Komisji Nadzoru Budowli Korony.
Budowla składała się z 7 ażurowych arkad, umieszczonych w ścianach nowego prostokątnego, parterowego budynku o długości 195 m i szerokości 9,5 m, nakrytego sklepieniem o układzie krzyżowym mającym 8,5 metra rozpiętości. Na wschodniej elewacji pomiędzy arkadami umieszczono szereg okrągłych okien, mających za zadanie oprócz funkcji dekoracyjnych, doświetlanie zacienionego wnętrza obiektu. Arkady Kubickiego zostały wykończone piaskowcem, z którego wykonano obramowania poszczególnych arkad, okrągłych okien, wieńczący budowlę gzyms wraz z balustradą oraz boniowanie.
Na środku budowli od strony wschodniej umieszczono przebiegające wzdłuż środkowej części elewacji w obie strony, monumentalne schody, które prowadziły na taras budowli poprzez wysunięty balkon, pełniący funkcję podestu. Kamienną balustradę tarasu dodatkowo wyposażono w ogrodzenie, składające się z zaostrzonych w górnej części prętów z kutej stali, którym dodatkowo osłonięto same arkady – ogrodzenie składało się z motywów ozdobnych przedstawiających rózgi liktorskie.
Po połączeniu obszaru sklepienia arkad z terenem znajdującym się tuż przed elewacją Zamku Królewskiego od strony Wisły, uzyskano taras o łącznych wymiarach 195 na 24 metra. Na tarasie wysypano 0,5 metra ziemi i posadzono drzewa oraz krzewy ozdobne, uzyskując w ten sposób obszerną przestrzeń spacerową z widokiem na rzekę i prawobrzeżną część miasta.
W 1831 r., po przegranej powstania listopadowego, Zamek Królewski stracił swój dotychczasowy status przestając pełnić funkcje rezydencji królewskiej i miejsca zgromadzeń sejmowych. Armia rosyjska przejęła Arkady Kubickiego i po zamurowaniu otwartych przestrzeni arkad zamieniła budowlę w zamknięty obiekt, gdzie urządzono stajnię i koszary. W 1918 r., po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, obiekt nadal był wykorzystywany w celach wojskowych.
II wojnę światową Arkady Kubickiego przetrwały w stanie nienaruszonym, następnie aż do lat 80. były ponownie użytkowane przez wojsko stopniowo niszczejąc. Pierwsze ekspertyzy techniczne i przegląd obiektu wykonano dopiero na przełomie 1993 i 1994 r.
W latach 1994-2009 został przeprowadzony generalny remont. Ich rewitalizacja była dziełem prof. Stanisława Fiszera. Zrewitalizowano również założenia krajobrazowe i ogrody zamkowe. 1 kwietnia 2009 r. Arkady Kubickiego zostały otwarte dla zwiedzających.
Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]
Pierwotnie była to rezydencja książąt mazowieckich, a od XVI wieku siedziba władz I Rzeczypospolitej: króla i Sejmu (Izby Poselskiej i Senatu).
Decyzja Zygmunta III Wazy o przeniesieniu dworu królewskiego na stałe do Warszawy przesądziła o rozbudowie zamku. Projekt włoskich architektów obejmował koncepcję przestrzenną oraz bryłę budynku i zakładał wzniesienie reprezentacyjnego pięciobocznego gmachu z wewnętrznym dziedzińcem o protobarokowych cechach stylowych, opartego na prostopadłych osiach wyznaczonych przez trzy bramy i wieżę mieszczącą schody do apartamentów królewskich.
Po przeniesieniu się dworu do zamku, prace wykończeniowe były kontynuowane - wówczas powstała charakterystyczna fasada zachodnia Zamku z centralną wieżą (łac. Nova Turris Regia) i wieżyczkami narożnymi, klatki schodowe i wystrój kamieniarski (portale bram, boniowane narożniki), nadające architekturze Zamku stylowe cechy baroku rzymskiego. Prace były kontynuowane jeszcze za króla Władysława IV.
W XIX wieku po upadku powstania listopadowego został przeznaczony na potrzeby administracji rosyjskiej. W okresie I wojny światowej rezydencja niemieckiego generalnego gubernatora von Beselera.
Po zakończeniu I wojny światowej i zawarciu traktatu ryskiego z Rosją Sowiecką do zamku wróciło cześć rewindykowanych zbiorów zamkowych, wywiezionych do Rosji przez władze carskie podczas ewakuacji.
Od 1926 do 1939 r. Zamek Królewski pełnił funkcję rezydencji polskiego prezydenta.
We wrześniu 1939 Zamek Królewski spłonął po niemieckich bombardowaniach, a po zajęciu Warszawy przez Niemców dopełniono grabieży niezniszczonych w pożarze dzieł sztuki z obiektu.
Demontowano także posadzki, marmury, rzeźby i elementy kamienne, np. kominki i gzymsy (w pracach wykorzystywano Żydów, którzy pod nadzorem niemieckich architektów prowadzili wewnątrz prace rozbiórkowe).
4 października 1939 Hitler wydał rozkaz wysadzenia Zamku Królewskiego w powietrze, jednak z uwagi na zagrożenie m,in. pobliskiego Mostu Kierbedzia, wcielono go w życie dopiero w czasie powstania warszawskiego, pomiędzy 8 a 13 września 1944.
Po wojnie zwlekano z odbudową, zarówno z przyczyn finansowych, jak i polityczno-propagandowych.
Ostatecznie, decyzja o odbudowie zamku zapadła w Sejmie 20 stycznia 1971, po czym powołano Obywatelski Komitet Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Prace sfinansowano głównie ze składek społecznych i do lipca 1974 r. zamek był gotowy w stanie surowym. W latach 1977-1984 przekazano do eksploatacji kolejne wnętrza i udostępniono zamek publiczności. Prace wykończeniowe trwały jeszcze do 1988.
W 1980 razem ze Starym Miastem odbudowany Zamek Królewski w Warszawie został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Na skutek decyzji konserwatora zabytków, przywrócono oryginalny kolor wschodniej elewacji saskiej (w latach 2012–2013).
Zamek obecnie stanowi pomnik historii i kultury narodowej, pełni funkcje muzealne i reprezentacyjne. Wpisany jest do Państwowego Rejestru Muzeów.
Więcej o Zamku na
Uroczystego otwarcia Zamku dokonano 30 sierpnia 1984 roku, jednak prace wykończeniowe trwały jeszcze kilka lat. Ostatecznym finałem odbudowy było otwarcie w 2009 roku odtworzonych Arkad Kubickiego.
Na placu znajduje się kolumna króla Zygmunta III Wazy z 1644, najstarszy i symboliczny dla miasta pomnik (dzieło Clemente Molliego). We wschodniej pierzei placu stoi bryła zrekonstruowanego po zniszczeniach II wojny światowej Zamku Królewskiego, rezydencji książąt mazowieckich, a następnie królów Polski i wielkich książąt Litwy z XVI-XVIII wieku, zbombardowanej i wysadzonej w powietrze przez hitlerowców w czasie II wojny światowej. W roku 1949 plac został połączony schodami ruchomymi z nowo powstałą Trasą W-Z. Przebiegający pod placem Zamkowym tunel Trasy W-Z oraz jej wiadukt (prowadzący do mostu Śląsko-Dąbrowskiego) powstały w miejscu zniszczonego w czasie działań wojennych wiaduktu Pancera, w latach 1844-1864 stanowiącego zjazd z placu nad Wisłę, później pełniącego funkcję łącznika Krakowskiego Przedmieścia z I Mostem na Wiśle i prawobrzeżną częścią miasta. W roku 1907 wiadukt zmodernizowano na potrzeby obsługi tramwajów elektrycznych, które pojechały nim niecały rok później.
Plac ten był widownią wielu dramatycznych scen z historii Polski. Odbywały się tutaj manifestacje patriotyczne, w okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego. 27 lutego 1861 od kul rosyjskich poległo pięciu powstańców. 8 kwietnia 1861 roku pięć rot piechoty i dwa szwadrony jazdy rosyjskiej (w sumie około 1300 ludzi), dowodzone przez generała Stiepana Aleksandrowicza Chrulewa dokonały tutaj krwawej masakry cywilnej ludności Warszawy, w wyniku czego zginęło ponad 100 osób.
Pierwsza zabudowa leżącej ówcześnie tuż przy wiślanym brzegu ulicy pojawiła się pod koniec średniowiecza; były to spichlerze i domy mieszkalne. Parzysta strona ulicy została zabudowana dopiero po cofnięciu się koryta Wisły, pod koniec XVIII wieku; pierwszymi obiektami były wielka, murowana dwupiętrowa kamienica oraz drewniany budynek Komory Wodnej. W tym okresie kilka parcel przy ulicy posiadał przy Bugaj hetman wielki litewski Michał Kazimierz Ogiński, inne należały do zamożnych mieszczan.
W okresie XIX stulecia przy ulicy wybudowano kilka domów mieszkalnych; kilka też powstało z przebudowy dawnych spichlerzy.
Największa inwestycja przy ulicy powstała jednak dopiero w roku 1923: był to ogromny zespół domów Pocztowej Kasy Oszczędności, wystawionych na Gnojnej Górze, dawnym wysypisku śmieci. Zaprojektowany przez Mariana Lalewicza zespół budynków otaczał z trzech stron Gnojną Górę, zaś do głównego wejścia prowadziły schody wytyczone na osi ulicy Piotra Antoniego Steinkellera.
Przed wojną przy ulicy wybudowano jeszcze zachowane do dziś Koszary Oddziału Zamkowego Prezydenta RP (Służby Zamkowej), które zastąpiły wybudowane naprzeciwko w roku 1865 baraki mieszczące jednostkę Kozaków Kubańskich. Autorem projektu architektonicznego prawdopodobnie był Adolf Szyszko-Bohusz. W tym okresie powstał też dom pod numerem 14, będący obecnie tu jedynym przykładem funkcjonalizmu. Przed 1938 wystawiono też zabudowania Przedszkola im. Michaliny Mościckiej, według projektu Jana Łukasika.
Walki powstańcze w roku 1944 doprowadziły do zniszczenia niemal całej zabudowy; po wojnie wyremontowano jedynie Koszary Służby Zamkowej oraz modernistyczną kamienicę o silnie wydłużonej fasadzie od strony ulicy Wodnej, przyporządkowane jednak numeracji ulicy Bugaj.
Przetrwał też pozbawiony częściowo dekoracji Dom Komory Wodnej z roku 1850, ruiny pozostałych zabudowań, w tym zasłaniających panoramę Starego Miasta gmachów Pocztowej Kasy Oszczędności.
Źródło: