„Na północny zachód od Rajbrotu, znajduje się cmentarz wojskowy nr 303, duże, uroczyste pole cmentarne, które stosownie do swego znaczenia zbudowane zostało ze szczególnym zaangażowaniem nakładów – to znów słowa Hansa Hauptmanna i Henryka Brocha. Cmentarz w swoim założeniu miał być jednym z bardziej reprezentatywnych Kriegerfriedhoff na tym terenie, a to w związku z tym, iż pochowani zostali tutaj sojusznicy Austro-Węgier żołnierze pruscy. Cmentarz założony na planie prostokąta, ze ściętymi zachodnimi narożami i półkolistym występem od wschodu, na osi założenia. Otoczony został pełnym, kamiennym murem, podwyższonym uskokami w narożach i w liniach bocznych ogrodzenia. Po bokach dwie kamienne ławy. Wejście ujęte monumentalną, kamienną bramą . Portal bramny zwieńczony frontonem, a w jej tympanonie wyraźnie zaznaczony krzyż grecki. Masywny charakter bramy wzmocniony został poprzez zastosowanie od strony drogi ukośnych przypór filarów. Wejście zamykają dwuskrzydłe, żelazne, częściowo ażurowe wrota. Pośrodku cmentarza, na osi założenia na krepidomie i postumencie o ośmiobocznym przekroju z kamiennych ciosów, wysoki, kamienny krzyż z drzewcem ujętym półwałkami. Na tej też osi, na zachodniej ścianie ogrodzenia denkmanswald (ściana pomnikowa) zwieńczona niewielkim kamiennym krzyżem na małym cokole. Na licu ściany znajdowała się tablica inskrypcyjna z napisem „Brama śmierci prowadzi wiernych ku nieśmiertelności”, niestety zniszczona. Pod tablicą kamienna ława ujęta policzkami. Układ grobów w rzędach prostopadłych do osi założenia. W przedniej części cmentarza (bliżej bramy) znajdują się betonowe stele zakończone dwuspadowo, z żeliwnymi tablicami w płycinie lica. Po lewej stronie leżą żołnierze pruscy (a wśród nich wielu Polaków – część walczących pułków pochodziła z Wielkopolski), po prawej zaś – rosyjscy. Po obydwóch stronach centralnego pomnika znajdują się place, które zapewne służyć miałyby przyszłym (w mniemaniu twórców cmentarzy) patriotycznym uroczystościom. Za pomnikiem skromniejsze mogiły – na niskich betonowych podstawach żelazne krzyże z prętów. W 12 pojedynczych grobach i 36 zbiorowych mogiłach pochowanych zostało 55 żołnierzy austriacko-węgierskich, 176 niemieckich oraz 299 rosyjskich. W okresie międzywojennym na cmentarzu tym odprawiane były w dniu Święta Niepodległości Msze Święte w intencji Ojczyzny, oraz odbywały się uroczyste akademie. Z tyłu ściany pomnikowej znajduje się niemiecka inskrypcja wykuta w kamieniu w roku 1914– „Drogim Przyjaciołom z naszej kochanej Armii”. Tablica ta była elementem pomnika stanowiącego element centralny wystroju tymczasowego i jako taka została przez budowniczych przy przebudowie na trwały wystrój włączona do niego. Prawdopodobnie gdyby była staranniej wykonana może znalazłoby się dla niej miejsce nawet w środku Przy szosie prowadzącej do Rajbrotu znajdują się kamienne schody od których niegdyś wiodła ku bramie droga. Cmentarze te są tradycyjnie od wielu lat porządkowane przez młodzież szkolną.
źródło :
Strona naszego forumowego kolegi

Nazwiska poległych