 | Polska › woj. mazowieckie › Warszawa › Śródmieście › pl. Piłsudskiego Józefa, marsz. › Pałac Saski |
1926 , Plac Piłsudskiego - w tle widoczny Pałac Saski i pomnik Poniatowskiego. Członkowie studencko-harcerskiej wyprawy dookoła świata: Jan Wacław Łada - kierownik, Jerzy Jeliński - kierowca i mechanik, Eugeniusz Henryk Smosarski - operator filmowy i Bruno Bredschneider - sekretarz. Podróż miała trwać cztery lata. Do pokonania było 280000 km. Ekspedycja ruszyła pod koniec maja 1926 r. Trasa przejazdu kierowała się przez kraje w których znajdowały się organizacje skautowe: Łotwa, Estonia, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Dania, Niemcy, Szwajcaria, Włochy, Austria, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Grecja, Bułgaria, Turcja, Syria, Palestyna, Egipt, Syria, Iran, Persja, Indie, Syjam, okrętem do Australii, okrętem do Indo-Chin, Chiny, Japonia, okrętem do Kanady, Stany Zjednoczone, Meksyk, Honduras, Salwador, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Peru, Boliwia, Chile, Argentyna, Urugwaj, Brazylia, okrętem do Maroka, Algieria, Tunis, Trypolis, okrętem przez Maltę do Hiszpani, Portugalia, Francja, Anglia, Belgia, Holandia, Niemcy, Polska.
|
Na stronie od 2006 kwiecień
20 lat 0 miesięcy 22 dni |
 |
pałace
|
W latach 1839-1842 pałac przebudowano nadając mu styl klasycystyczny (wg planów Adama Idźkowskiego), rozbebrano wówczas część środkową pałacu i dodano w tym miejscu kolumnadę w stylu korynckim.
W dwudziestoleciu międzywojennym w gmachu znajdował się Sztab Generalny Wojska Polskiego, utworzony już w 1918 r. w Królestwie Polskim, a w 1923 przed budynkiem od strony wschodniej ustawiono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. W 1925 w kolumnadzie pałacu, pod arkadami, urządzono Grób Nieznanego Żołnierza. W latach 1930–1937 w budynku Pałacu Saskiego znajdowała się także siedziba Biura Szyfrów gdzie po raz pierwszy, w grudniu 1932, złamano kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Podczas II wojny światowej, pałac był siedzibą sztabu hitlerowskiego. Został zniszczony przez Niemców po upadku powstania warszawskiego, w grudniu 1944.
Po zakończonej II wojnie światowej komunistyczne władze nie zdecydowały się na odbudowę pałacu, odnowiono jedynie pozostałą po zniszczeniach środkową część w której urządzono ponownie Grób Nieznanego Żołnierza. W okresie powojennym kilkukrotnie planowano rozpoczęcie prac rekonstrukcyjnych, jednak do końca PRL w 1989 nie podjęto żadnych konkretnych działań.
Źródło: Licencja:
30 maja 1926 z Warszawy wyruszyło czterech mężczyzn: Jan Łada, Bruno Bredschneider, Jerzy Jeliński i Eugeniusz Smosarski. Pierwszy z wyprawy odpadł już w Rzymie. Drugi zrezygnował po przepłynięciu do Afryki. Eugeniusz Smosarski powrócił do Europy po dopłynięciu do Stanów Zjednoczonych. Przez USA i Japonię. Wtedy to Jerzy Jeliński podróżował już sam.
Wyprawę, w książce "Ekspedycja pierwszego Polaka automobilem dookoła świata 1926-1928" opisują Danuta i Dariusz Grochalowie.
Pamiątki z podróży przechowuje Marek Szukalski, wnuk Jerzego Jelińskiego. Wśród cennych zdobyczy jest kronika wyprawy, a w niej podpisy osób, z którymi Jeliński spotkał się podczas tej niezwykłej wyprawy – m.in. prezydenta Ignacego Mościckiego, marszałka Józefa Piłsudskiego, prezydenta USA - Johna Calvina Coolidge'a, aktora Hollywood - Lona Chaneya, prezydenta Czechosłowacji - Tomasa Masaryka, regenta Węgier - Miklosa Horthyego, prezydenta Austrii - Mihaela Hainisha. W Rzymie spotkali się z Benitem Mussolinim i na prywatnej audiencji z papieżem Piusem XI.
Jedną z cenniejszych pamiatek pozostał Buick - samochód, który Jeliński otrzymał od General Motors w Stanach Zjednoczonych, by móc kontynuować podróż.
Celem wyprawy była „Wielka światowa propaganda na rzecz naszej ojczyzny” - jak czytamy w książce autorstwa Jelińskiego „Pod polską flagą samochodem naokoło świata”, i dalej: "Po 123 latach zaborów okazało się, że na świecie Polska została niemal zapomniana"/.../ Nie jestem turystą ani globtroterem, którego ambicja polega na tym, żeby postawić stopę na wszystkich lądach świata. Moim zadaniem było prowadzić jak najskuteczniejszą propagandę na rzecz naszej Ojczyzny, przedstawiając ją korzystnie w oczach cudzoziemców...".
Przez kolejne miesiące domem podróżników miał być samochód Ford T, ozdobiony polską flagą. Auto zostało specjalnie przerobione przez państwowe Centralne Warsztaty Samochodowe na pojazd wyprawowy.
Przed wyjazdem podróżnicy odwiedzili m.in.: Lublin, Lwów, Kraków, Katowice.
Spotykali się tam z młodzieżą, harcerzami i osobami zainteresowanymi ich wyprawą. Z Górnego Śląska przez Cieszyn ruszyli do Czechosłowacji, Austrii, Węgier, Jugosławii i Włoch, skąd przedostali się do Afryki. Cała podróż zajęła Jelińskiemu 28 miesięcy, w ciągu których przejechał 78 tys. km. Witany był z największymi honorami.
Dwa lata po powrocie do Warszawy wyjechał do Stanów Zjednoczonych, aby w Hollywood nauczyć się obsługi nowoczesnych kamer filmowych. Wkrótce stał się profesjonalnym operatorem. Po powrocie do Polski, w połowie lat 30., założył firmę oferującą kręcenie filmów do różnych celów, a po wojnie - firmę zajmującą się produkcją zabawek edukacyjnych.
Kilka lat temu wnuk Jelińskiego - p. Marek Szukalski, odnalazł za granicą Buicka, którym podróżował dziadek. Kupił go i odrestaurował. Dziś samochód stoi w tym samym miejscu, do którego przyjechał w 1928 r.