 | Polska › woj. świętokrzyskie › Kielce › ul. Solna › Park miejski im. Stanisława Staszica |
4 marca 2013 , Brama wjazdowa na teren byłego więzienia od strony parku miejskiego.
|
Na stronie od 2009 grudzień
16 lat 4 miesiące 22 dni |
 |
parki
|
Pierwsze wzmianki na temat kieleckiego parku pojawiły się w 1804 roku. Opisany został jako użytkowo-ozdobny ogród włoski posiadający na swym terenie staw, alejki z altankami oraz ogród kuchenny. W roku 1818 w parku wytyczono główną aleję biegnącą od wejścia przy obecnej ulicy Jana Pawła II do stawu oraz sieć rozchodzących się promieniście alejek. W 1821 roku pojawiła się propozycja utworzenia publicznego ogrodu, która doczekała się realizacji w roku 1830, kiedy to Rada Administracyjna Królestwa Polskiego zadecydowała o przekazaniu ogrodu do użytku publicznego oraz określiła jego kształt i położenie. Po tej decyzji rozpoczęto porządkowanie i urządzanie terenu parku oraz budowanie ogrodzenia wokół niego.
Przy pracach projektowych zaangażowani byli kieleccy architekci: Wilhelm Giersz, Karol Meyzer i Aleksander Dunin-Borkowski. Ówczesne prace porządkowe zostały przerwane przez powstanie listopadowe. W 1835 roku na terenie parku stanęły przywiezione z dziedzińca przed klasztorem Cystersów w Jędrzejowie dwie rzeźby z okresu baroku. Jedną z nich, stojącą do dzisiejszego dnia koło stawu, jest figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku, której autorem jest jeden z kieleckich rzeźbiarzy – Jakub Kornecki. W 1837 roku opiekę nad parkiem objął Maksymilian Strasz. Przeprowadzono w tym okresie porządkowanie terenu – między innymi został rozebrany młyn mieszczący się nad wodą, ale pełniący wówczas funkcję zbiornika przeciwpożarowego staw nie doczekał się oczyszczenia z braku pieniędzy. W 1872 roku przy głównej alei parkowej zamontowano latarnie. W dniu 2 września 1906 roku z okazji 80 rocznicy śmierci został odsłonięty pomnik Stanisława Staszica, który był pierwszym pomnikiem tej osoby na terenie kraju. Autorem pierwszego popiersia wykonanego z żeliwa był Stanisław Szpakowski jednak z powodu zbyt małych wymiarów w stosunku do całego pomnika zostało ono dwa lata później zastąpione marmurowym, wykonanym przez Wacława Smyczyńskiego.
W 1922 roku park zyskał imię Stanisława Staszica. Już po wojnie w 1953 roku swojego pomnika doczekała się także kolejna osoba związana z kielecką ziemią: Stefan Żeromski. Pomnik został zaprojektowany przez Stanisława Sikorę i stanął przy miejscu, gdzie kiedyś mieściła się już rozebrana restauracja. W uroczystym odsłonięciu pomnika uczestniczyła Monika Żeromska, córka pisarza oraz profesor Kazimierz Wyka, na propozycję którego patronem parku został właśnie Żeromski. W 1973 roku nad źródełkiem przy skrzyżowaniu ulic Solnej i Staszica stanęła rzeźba "Przysięga miłości", której autorem jest Ryszard Wojciechowski.
W 1986 roku dokonano zmiany patrona parku i stał się nim ponownie Stanisław Staszic. W 2001 na drzewach umieszczono tabliczki z informacją o gatunkach drzew. 3 lata później przy murze Pałacu Tomasza Zielińskiego została wybudowana ptaszarnia, którą zasiedlono bażantami, kuropatwami, przepiórkami oraz pawiami.
Źródło:
Początkowo w okresie Królestwa Kongresowego, jako więzienie polskie, obejmowało początkowo wyżej położone pawilony. Pod rosyjskimi rządami zaborczymi zostało powiększone do obecnych rozmiarów. Pod zaborem rosyjskim w latach 1863-66 oraz 1905-08 przebywało tu wielu więźniów politycznych.
Najbardziej tragicznym okresem w dziejach wiezienia były lata 1939-1956. We wrześniu 1939 r. Niemcy umieścili tu punkt zborny dla polskich jeńców. Nocą 9 września 1939 r. w masakrze sprowokowanej przez niemieckich strażników 19 jeńców zostało zastrzelonych i około 40 rannych. Później nadzór nad więzieniem przejęło gestapo. Do końca okupacji przez więzienie przeszło około 16 tys. więźniów. Jednorazowo przebywało w gmachu przy Zamkowej ok. 2 tys. ludzi, przy pojemności więzienia ok. 400 osób. Więźniowie przebywali w strasznej ciasnocie, byli głodzeni, maltretowani, zabijani na terenie więzienia, wywożeni na rozstrzelanie, wywożeni do obozów koncentracyjnych i na przymusowe roboty. Kaplicę więzienną gestapowcy zmienili na izbę tortur.
W styczniu 1945 r. przez parę tygodni więzieniem dysponowało NKWD, które osadziło tu aresztowanych Polaków, m.in. sędziów i prokuratorów, następnie do 1956 r. więzieniem zarządzały władze Bezpieczeństwa Publicznego. Osadziły one w więzieniu wielu więźniów politycznych, nie tylko takich, którzy czynnie wystąpili przeciwko powojennym władzom, lecz również takich, których jedyną "winą" była walka przeciwko Niemcom w szeregach organizacji niekomunistycznych - AK, NSZ i których szczególnie wielu znalazło się w więzieniu w pierwszej połowie 1945 r.
Nocą 4/5 sierpnia 1945 r. do sławnej akcji żołnierzy AK, dowodzonych przez majora Antoniego Hedę - "Szarego", którzy uwolnili z kieleckiego więzienia ok. 700 swoich kolegów. Upamiętnia to wydarzenie tablica na rogu budynku. Po 1956 roku w więzieniu nie przebywali w zasadzie więźniowie polityczni, a po przeniesieniu więzienia na Piaski gmach praktycznie opustoszał.
W niektórych pomieszczeniach dawnego więzienia wysiłkiem społecznym urządzono i w 1995 r. - w pięćdziesiątą rocznicę akcji "Szarego", otwarto Muzeum Pamięci Narodowej. W dwóch salach eksponowano kopie dokumentów, grypsów, relacje, zdjęcia a także podobizny dowódców partyzanckich, broń, narzędzia tortur gestapo ilustrujące dzieje więzienia 1939-1956 i losy więźniów. Muzeum obejmowało również zachowane w pierwotnym stanie karcery, wieżyczkę strażniczą oraz zaułek między ścianą więzienia i zewnętrznym murem, gdzie rozstrzeliwano więźniów. Duża część więzienia, nieudostępniona wtedy do zwiedzania stała w ruinie.
W 2010 roku pozyskano fundusze unijne na rewitalizację zabytkowego śródmieścia Kielc. Pozwoliło to na realizację częściowo zrodzonych już idei wyremontowania zniszczonych budynków powięziennych i przekształcenia ich w ośrodek pamięci i kultury.
Po prawie dwóch latach intensywnego remontu dawne więzienie zmieniło swoje oblicze. Na jego miejscu powstała nowa jednostka budżetowa „Wzgórze Zamkowe” (utworzona decyzją Rady Miasta Kielce w maju 2011r.), w skład której weszły: Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej (OMPiO) oraz Design Centrum Kielce (DCK).
Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej mieści się w części odrestaurowanego Muzeum Pamięci Narodowej. W odnowionych pomieszczeniach znajduje się, w dużej mierze multimedialna ekspozycja stała, oparta na pracy kieleckich historyków i opracowana w pracowni architektonicznej Mirosława Nizio. W pomieszczeniach piwnicy zachowane zostały dawne więzienne karcery.