| zapomniałem hasło | nowe konto | dodaj zdjęcie
Mapa
Nieistniejące
Komentarze Kresy Kresy + Polska Panoramy Pomoc

Za wpłaty ze zrzutka.pl oraz cegiełek kupione zostały:

  • Dyski twarde Seagate Exos X22 20TB x 2 = 2500 zł
  • Router TP Link Archer X55 AX3000 = 277 zł
  • Serwer plików NAS QNAP TS-673A-8G = 4677 zł

Przeznaczenie: kopie zapasowe strony (obecnie wykonywane są ręcznie na domowym komputerze)

zdjęcie 1 zdjęcie 2 zdjęcie 3

wczytywanie danych...

Dawna witriolejnia i kopalnie pirytu w Szklarskiej Porębie Dolnej

proszę czekać...

Tekst Przemysław Wiater

W Szklarskiej Porębie prowadzone też były intensywne prace górnicze, a także rozwinął się
przemysł przetwórczy. W Szklarskiej Porębie Dolnej, w dolinie rzeki Kamiennej, trochę powyżej
przystanku autobusowego, przez wiele lat działała tak zwana witriolejnia - wytwórnia kwasu
siarkowego produkowanego z wydobywanych w sztolniach na Czarnym Grzbiecie Izerskim łupków
pirytu. Określenie "vitriol" jest akronimem symbolicznej, siedmiowyrazowej (odpowiadającej
siedmiu planetom) formuły alchemików streszczającej ich doktrynę: "visita interiorem terrae
rectificando invenies operae lapidem" co oznacza "zejdź do wnętrza ziemi, destylując znajdziesz
kamień filozoficzny".

Występujący na Czarnym Grzbiecie piryt, odmiana polimorficzna siarczku żelaza, do złudzenia
przypominał najszlachetniejszy z kruszców, przez co otrzymał dawne miano "złota głupców".
Odkrycia pokładów pirytu dokonali zapewne Walończycy z pobliskiej Starej Wsi Szklarskiej.
Pierwsze udokumentowane informacje o wydobyciu większych ilości okruszcowanych pirytem
hornfelsów z kopalni położonej na Wysokim Grzbiecie Izerskim, powyżej Zbójeckich Skał,
pochodzą z 1530 r. Do lokalizacji kopalni przyczyniło się mineralogiczne rozpoznanie walońskie i
niewielka odległość od osady, posiadającej dzięki dawnym hutom szkła przemysłowe tradycje. W
1545 r. projektowano budowę nowej kopalni, która powstała około 1550 r. W 1553 r.
wzmiankowana jest witriolejnia "wielkim nakładem kosztów właściciela założona" - wytwórnia
różnych kwasów, w tym głównie siarkowego, wytwarzanych z przerabianych miejscowych pirytów.
Z końcem XVI w. w kopalni na zboczu Wysokiego Grzbietu zatrudnionych było 60 górników.
Podczas wojny trzydziestoletniej kopalnia i witriolejnia przestają działać.

W 1741 r., w wyniku pierwszej z wojen śląskich, Kotlina Jeleniogórska przeszła pod panowanie
Prus. W latach 1735 - 1766 w masywie Wysokiego Grzbietu podejmowane były próby reaktywacji
eksploatacji złóż pirytu. W latach 1767-1772 rozpoczęto prace nad budową kopalni kobaltu.
Związane to było z wydobyciem tego surowca z należących do rodziny Schaffgotschów złóż w
Gierczynie i Przecznicy, po drugiej stronie masywu Wysokiego Grzbietu, lecz podjęte działania nie
przyniosły oczekiwanych rezultatów.

W 1773 r. kupiec Christian Melchior Preller z Podgórzyna wybudował na dawnym miejscu nowy
zakład witriolejni z kilkoma budynkami pomocniczymi, który podczas swojego rozkwitu był
najbardziej znanym takim zakładem w Prusach. Pozytywny efekt dało wznowienie wydobycia rud
pirytu w starych, XVI - wiecznych złożach. Uruchomiona kopalnia, składająca się z dwóch sztolni
o nazwach "Zur Ehre des Gottes" - "Pod opieką Bożą" i "Zu des Menschen Besten"-"U dobrych
ludzi", od 1768 r. na cześć Fryderyka II Wielkiego, króla Prus otrzymała nazwę "Friedrichsgrube".
Zostało założonych szereg nowych sztolni i chodników wydobywczych, sięgających do
kilkudziesięciu w głąb zbocza. Intensywna eksploatacja, wynosząca do 400 ton pirytów rocznie
trwała w latach 1772-1787. W mniejszych ilościach wydobywano też rudy ołowiu i srebra. W 1786
r. zatrudnionych było ponad 50 ludzi, w tym 21 górników i hutników oraz 32 pracowników
pomocniczych (drwali, węglarzy, woźniców). W miarę wyczerpywania złóż pirytów kopalnię
zamknięto na przełomie XVIII i XIX w. Po wyczerpaniu złóż w Szklarskiej Porębie witriolejnia
przerabiać jeszcze miała surowiec sprowadzany z kopalń Miedzianki i Wieściszowic. W połowie
sierpnia 1800 r. pruska para królewska: Fryderyk Wilhelm III i królowa Luisa odwiedzili
witriolejnię nad Kamienną. Jak zanotowano podczas odwiedzin przygrywała im kapela składająca
się z pracowników zakładu.

W 1803 r. dr J. K. E. Hoser zanotował: "Różnorodny asortyment wyrobów tej fabryki, należące do
niej solidne budynki, sensowne urządzenie całości, a przede wszystkim zachwycające położenie,
tworzą jeden z najbardziej interesujących punktów w planie podróży po Sudetach."
Od 1808 r. witriolejnia funkcjonowała pod nazwą "Vitriol-Werks-Producten-Handlung".
Wieloletnia działalność witriolejni w znaczny sposób przyczyniła się do wyrębu okolicznych lasów,
gdyż wysoka temperatura była jednym z niezbędnych składników w procesie przemysłowego
przetwarzania pirytów. Drewno spławiane było wiosną, podczas przyboru wody rzeką Kamienną i
ustawiane w długie sągi obok witriolejni.
O sztolniach izerskich wspomina Izabella ks. Czartoryska w dzienniku podróży do uzdrowiska w
Cieplicach Śląskich pod datą 5 sierpnia 1816 r.: "[...] następnie pojechaliśmy powozami aż pod
górę, gdzie wydobywają witriol. Nie będę o tym mówiła, gdyż jestem zupełną ignorantką we
wszystkim, co dotyczy metali i ich obróbki. Powiem tylko, że widziałam krystalizacje w kształcie
kolumn, utworzonych z sopli barwy błękitnej tak pięknej, o blasku tak wspaniałym, że stanęłam
olśniona
."

Witriolejnia prowadziła działalność produkcyjną około 1840 r., a fabrykę ostatecznie zlikwidowano
w 1856 r. Od tego czasu pozostałe zabudowania służyły jako zajazd i stacja dyliżansu pocztowego,
a następnie były przystankiem dla omnibusów kursujących wybudowaną wzdłuż Kamiennej w
latach 1845-1848 drogą łączącą Szklarską Porębę z pobliskimi Piechowicami i Jelenią Górą.
Stopniowo tracące na znaczeniu, częściowo zachowane jeszcze pod koniec XIX w., ostatecznie
rozebrane zostały w latach 1955-1956.

Skomentuj artykuł
Kontakt do administratorów strony Fotopolska.Eu: | Regulamin serwisu: https://fotopolska.eu/2,artykul.html
© Copyright 2012 Neo & Siloy
Kolokacja serwerów Amsnet
Ostatnio przeglądane: piaki rawszczyzna zaklików czorsztyn NA zaspę czorsztyn czorsztyn pszczółki wrocław wrocław pszczółki kopalnia szczygłowice szczygłowice Brzozowa 11 zakopane kuźnixe kwk szczygłowice bytom bytom adolf hitler bytom stary rynek oliwski kwk centrum ostrowiec neurode neurode aleja niepodległości bydgoszcz wyżyny Katedra św. Jana Chrzciciela wrocław jomendor jomendor dworek geyera Duszniki zdrój ul wojska polskiego ROSZKÓW ROSZKÓW dworek geyera przytok