Przybycie Marszałka Piłsudskiego związane było z bardzo ważnym wydarzeniem w dziejach 9 Pułku Piechoty Legionów, który od 15 września 1922 roku przybył z Równego do Zamościa, miejsca nowego stacjonowania. Owa upamiętniona płytą wizyta przebiegała w sposób następujący: 17 Października 1922 roku w godzinach porannych Marszałek Józef Piłsudski przybył pociągiem z Łucka do Zamościa, w asyście m.in. wojewody lubelskiego Stanisława Moskalewskiego.
Józef Piłsudski na dworcu kolejowym w Zamościu powitany został przez dowództwo 9 Pułku piechoty Legionów na czele z dowódcą płk Bronisławem Ostrowskim i władze miejskie z burmistrzem Henrykiem Kosmalskim oraz starostą powiatowym Adolfem Krauze na czele, w otoczeniu urzędników i przedstawicieli stowarzyszeń i organizacji działających w Zamościu.
Jak wspominał por. Edmund Januszkiewicz: "Już od godziny 730 na Rynku zamojskim stały uszykowane bataliony [9 pułku piechoty Legionów - przypis J.F.] naprzeciw Ratusza, gdzie zbudowano ołtarz polowy. Miasto udekorowane zielenią i przybrane flagami wyglądało radośnie i uroczyście (...) Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz Marszałek Józef Piłsudski, powitany na dworcu (...) Po odebraniu raportu od dowódcy kompanii honorowej, udał się do miasta. Pułk sprezentował broń, po czym dowódca pułku płk Ostrowski złożył raport".
W czasie uroczystości na Rynku Wielkim w Zamościu Marszałek Józef Piłsudski wręczył sztandar, ufundowany przez społeczeństwo miasta i powiatu w podzięce za zasługi bojowe, na ręce dowódcy 9 Pułku piechoty Legionów, po czym biskup polowy Wojska Polskiego Władysław Bandurski (1865-1932), celebrował uroczystą mszę świętą. W podniosłym kazaniu ksiądz biskup podkreślił znaczenie sztandaru pułkowego.
Po mszy nastąpiła przysięga całego pułku. Po wbiciu przez obecnych gości oficjalnych gwoździ pamiątkowych w drzewce sztandaru, którego matkami chrzestnymi były: Maria Wyszyńska (1880-1962), (żona Juliana Wyszyńskiego (1867-1946), długoletniego dyrektora cukrowni w Klemensowie) i Janina Zubowiczowa (żona Piotra Zubowicza (1880-1956), adwokata i senatora RP), Marszałek wręczył sztandar klęczącemu dowódcy pułku. Trzykrotna salwa honorowa zakończyła uroczystość.
Po dokonanej ceremonii odbyła się także defilada całego pułku przed Marszałkiem Piłsudskim, poprowadzona ulicą Akademicką w kierunku koszar. Marszałek odbierał defiladę ze schodów dawnej Akademii Zamojskiej. O godzinie 1230 Józef Piłsudski przybył do kasyna oficerskiego na zorganizowany przez dowództwo 9 Pułku bankiet. Po uroczystym bankiecie Marszałek Piłsudski przemawiał do oficerów pułku i gości zaproszonych, podnosząc zasługi 9 pułku oraz podkreślając i upamiętniając ofiary, jakie pułk poniósł w wojnie polsko-sowieckiej 1920 roku. Wieczorem odbył się również bal wydany przez władze miejskie. Po zakończeniu uroczystości i balu Marszałek Piłsudski, już 18 października 1922 roku udał się ponownie do Łucka, a stamtąd do Warszawy.
(Oprac na podst. W. Jędrzejewicz, J. Cisek, Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867-1935, Warszawa 1998 t.2; K. Czubara, Dawniej w Zamościu..., Zamość 1998; Edmund Januszkiewicz, por."Relacja"., maszynopis w zbiorach Muzeum Zamojskiego w Zamościu (b.n.); Z. Szatner, 9 Pułk Piechoty Legionów, [w serii: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920], Warszawa 1928; A. Kędziora, Encyklopedia Miasta Zamościa, Zamość 2012;)

autor / źródło: dr Jacek Feduszka / Muzeum Zamojskie