Twierdza Warszawa (ros. крепость Варшава) – zespół fortów i innych budowli fortyfikacyjnych wzniesionych przez władze Imperium Rosyjskiego wokół Warszawy w XIX wieku, określenie obowiązujące w okresie od 1879 do 1913 roku.
Wzniesiona w pierwszej połowie XIX wieku Cytadela Aleksandrowska, mimo uzupełnienia jej siedmioma fortami, nie spełniała wymagań stawianych przez rozwój technik wojennych, służąc głównie celom policyjnym. Wpływ na podjęcie decyzji o rozbudowie fortyfikacji w zachodnich częściach Rosji przyspieszyły wydarzenia końca lat siedemdziesiątych XIX wieku, a więc przede wszystkim kongres berliński (1878) i sojusz między Austro-Węgrami a Niemcami (dwuprzymierze).
Decyzję o przekształceniu Warszawy w twierdzę władze carskie podjęły w 1879 roku[2], samą budowę rozpoczęto z kilkuletnim opóźnieniem. Zaplanowano dwa pierścienie fortów, z których zewnętrzny obejmował także część miasta po prawej stronie Wisły, zaś wewnętrzny – tylko lewą. Ze względu na oszczędności twierdza zamknęła rozwijające się miasto na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, co zahamowało terytorialny rozwój Warszawy na kilkadziesiąt lat. Budowę fortów rozpoczęto na wiosnę 1883 roku, zaś zakończono w 1890. Wzniesiono wtedy 20 fortów. Były to umocnienia ceglano-ziemne, posiadające osobne wały dla artylerii i piechoty oraz otoczone rowami, z reguły o narysie regularnych wielokątów.
Zapóźnienie techniczne Rosji sprawiło, że w momencie ukończenia były to już forty przestarzałe. W związku z tym już na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych nastąpiła modernizacja twierdzy. W jej ramach wybudowano 7 uzupełniających dzieł (punktów oporu) oraz dwa wchodzące w skład twierdzy obiekty linii Warszawa-Zegrze (Warszawski Rejon Forteczny). Przede wszystkim jednak zmodernizowano istniejące obiekty: wzmocniono stropy budowli betonem i dodatkowym nadkładem ziemi oraz zastąpiono ceglane obiekty bojowe (kaponiery) ich betonowymi odpowiednikami. Forty łączyły odcinki wałów z lokalnymi punktami oporu. Mimo tych zmian, standard fortyfikacji pozostawał daleko w tyle za osiągnięciami fortyfikacji niemieckiej bądź francuskiej. Forty warszawskie nie posiadały elementów pancernych oraz stanowisk umożliwiających ukrytą obserwację. Były jednak dobrze rozmieszczone w terenie; dużym nakładem środków zapewniono fortom dobre pole ostrzału. Umocnienia łączyła sieć dróg fortecznych; wzniesiono liczne zespoły koszarowe i magazynowe.
Łącznie Twierdza Warszawa składała się z 29 fortów i dużych punktów oporu; uzupełniały ją liczne lokalne, ziemne punkty oporu i baterie artyleryjskie. Jądro twierdzy niezmienne tworzyła Cytadela Aleksandrowska wraz z jej fortami. Tak ukształtowana twierdza weszła w skład Warszawskiego Rejonu Fortecznego.

Według MSI Żoliborz dzieli się na 3 rejony:
Marymont-Potok, Sady Żoliborskie, Stary Żoliborz

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.
Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy.
Żoliborz ma powierzchnię 8,47 km², a liczba mieszkańców (stan na 1 stycznia 2018) wynosi 51 441. Jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni.
Nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor), czyli „Piękny Brzeg”. Tak nazywano posiadłość konwiktu księży pijarów, założoną nad Wisłą w XVIII wieku.
Według MSI Żoliborz dzieli się na 3 rejony:
- Marymont-Potok
- Sady Żoliborskie
- Stary Żoliborz
Każdy z rejonów dzieli się na mniejsze obszary (bez formalnie ustalonych granic):
Marymont Potok (m.in.):
- Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
- Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
- Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).
Sady Żoliborskie:
- osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
- Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
- Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
- Żoliborz Przemysłowy (nazwany także Nowym Żoliborzem lub Żoliborzem Południowym w związku ze zmianą funkcji tego terenu z przemysłowej na mieszkaniową – okolice ulic: Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka ul. Burakowskiej).
Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:
- Żoliborz Oficerski (okolice placu Słonecznego i placu Inwalidów) zamieszkiwany przed wojną przez wysokiej rangi wojskowych,
- Żoliborz Urzędniczy (okolice alei Wojska Polskiego i kościoła św. Stanisława Kostki) pierwotnie zamieszkiwany przez rodziny urzędników państwowych,
- Żoliborz Dziennikarski (okolice Dziennikarskiej, Promyka i Bohomolca), mieszkało tu wielu literatów,
- Żoliborz Spółdzielczy (obszar Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, okolice ul. Słowackiego),
- Żoliborz Centralny (okolice placu Wilsona),
- Żoliborz Dolny (pomiędzy Krasińskiego, Gwiaździstą, Potocką i Mickiewicza).