Pierwotnie drewniana dzwonnica została wzniesiona po śmierci fundatora Kolegiaty Jana Zamoyskiego być może dopiero w latach 1626-1627, kiedy to francuscy ludwisarze odlali dzwony. Ten budynek spłonął w 1658 roku podczas wielkiego pożaru Zamościa. Odbudowano ją w 1661 roku staraniem mieszczan. Była dwukrotnie remontowana
i rekonstruowana - 1704 i 1736 rok. Nową, murowaną dzwonnicę wzniesiono w latach 1760-1767 wg projektu Jerzego de Kawe a po jego śmierci w 1761 roku, budowa prowadzona była kolejno przez Józefa Degena i Fryderyka Gisgesa. Przeniesiono na nią trzy dzwony: "Jan" /odlany w 1662 roku przez Mikołaja de la Marche/, "Wawrzyniec" / ufundowany w 1715 roku przez ks. Wawrzyńca Sikorskiego/ i "Tomasz" / 1721 rok/, oba odlane przez Beniamina Witwercka. W 1828 roku rozebrany został barokowy hełm wraz z wieńczącymi elewacje czterema frontonami a nadbudowano miskę i węższą kondygnację otoczoną balkonem i zwieńczoną kopułką. W latach 1937-38 całkowicie przebudowano górną partię dzwonnicy wg projektu arch. Teodora M. Wtorzeckiego. Ośmioboczną podstawę kopułki doprowadzono do kwadratowego obrysu partii dolnej, kończąc ściany czterema frontonami nawiązując w ten sposób do pierwotnego wykończenia. Całość zwieńczono wysokim neobarokowym hełmem z czworokątną latarnią nad szeroką banią. W 1958 roku wykonano remont konstrukcji nośnej dzwonów. Z tego czasu pochodzi tablica poświęcona księżom dziekanatu. W 1981 roku umieszczono tablice ku czci żołnierzy AK i BCh oraz Dzieci Zamojszczyzny. W 1992 roku wykonano remont generalny. Budynek zbudowany z kamienia i cegły z elementami z piaskowca, obustronnie otynkowany. Brama na osi sklepiona kolebkowo natomiast pomieszczenia boczne w przyziemiu spłaszczoną kolebką. Balkon na kamiennych konsolach z żelazną, kutą barierą. Dwie konstrukcje nośne dla dzwonów wykonane z kształtowników stalowych, spawane i skręcane śrubami. Konstrukcja hełmu zrobiona z belek drewnianych pokrytych deskowaniem i płaską blachą miedzianą. W arkadzie zewnętrznej ażurowa, dwuskrzydłowa bramka z żelaznych prętów. Drzwi boczne drewniane, jednoskrzydłowe. W wieży dzwonnej drewniane dwuskrzydłowe żaluzje. Dzwonnica jest czterokondygnacyjna z dodatkowym mezaninem nad przyziemiem. Kondygnacja przyziemia postawiona na rzucie wydłużonego prostokąta, trójdzielna z jednoprzęsłową bramą na osi poprzecznej pod wieżą, otwartą parą rozglifionych ku wnętrzu arkadowych przejść. Po bokach bramy znajdują się dwa małe pomieszczenia z wejściami na osi podłużnej; od wschodu wąski składzik, od zachodu niska klatka schodowa - nakryte symetrycznie dachami pulpitowymi z nadwieszonymi balkonami na całej długości bocznych elewacji. Dwukondygnacyjny trzon wieży postawiony na rzucie kwadratu o zaokrąglonych narożnikach, ze schodami i podestami wokół ażurowych konstrukcji zawieszenia dzwonów, zakończony masywnym gzymsem. Ostatnia, czwarta kondygnacja wieży jest węższa, kwadratowa z zewnątrz, ośmioboczna z wewnątrz, z niszami w narożach, otoczona balkonem, zwieńczona czterema frontonami i wysokim, baniastym hełmem. Za

Katedra tę ufundował założyciel miasta, Jan Zamoyski, a autorem jej projektu jest włoski architekt Bernardo Morando, z czym wiąże się jej nawiązanie do kościołów włoskich z XV, XVI wieku. Początkowo była to kolegiata, Zamość podlegał biskupstwu chełmskiemu, dopiero w roku 1992, kiedy utworzono Diecezję Zamojsko-Lubaczowską, podniesiono jej rangę do katedry. Po śmierci jej architekta, na początku XVII wieku, ukończono wewnętrzny wystrój tego kościoła. Konsekracji tej świątyni dokonano w roku 1637. Znaczną przebudowę przeprowadzono jedynie w okresie zaborów, w latach 1824-26, pod dowództwem gen. J. Mallet-Malletskiego, który kierował wówczas rozbudową i modernizacją zamojskiej twierdzy. W tym okresie katedra została obniżona, zmieniono m.in. elewację, przez co obecny wygląd zewnętrzny jest bardziej klasycystyczny, zniknęły napisy i herby Zamoyskich, zlikwidowano także niektóre elementy wewnątrz kościoła.

Podczas VII pielgrzymki do Polski w 1999 wizytę w katedrze złożył papież Jan Paweł II.

Katedra pełni także rolę kościoła parafialnego. W obrębie tej parafii znajduje się także inny kościół na Starym Mieście - rektoralny kościół św. Katarzyny.

Źródło: Licencja: CC