Wrocławskie umocnienia stałe budowane w latach 1914-1915.
HISTORIA
W meldunku Allerhoechste Kabinettsordre (AKO) z 6 listopada 1913 roku jest mowa o wysunięciu i rozbudowie głownych stanowisk walki na południowym odcinku obrony aż do linii Klecina-Biestrzyków-Mokry Dwór. W tym czasie prawdopodobnie pojawił się projekt wprowadzenia na południu zewnętrznego pierścienia dwunastu fortów piechoty uzupełnionych w międzypolach skazamatowanymi bateriami. Ostatecznie jednak ograniczono się do prac projektowych i przygotowawczych zaś rozbudowa fortyfikacji nastąpiła już w warunkach wojennych. Rozbudowa ta jednak nie przebiegła do końca według planu, z planowanych 12 skazamatowanych baterii międzypola (w tym pięciu pancernych na dwa działa 9 cm) nie powstała ani jedna.
Po ogłoszeniu mobilizacji w 1914r, we Wrocławiu przystąpiono do rozbudowy pierścienia twierdzy. Zgodnie z pierwotnymi założeniami na wschodnim brzegu Odry, pomiędzy Bartoszowicami a Psim Polem wybudowano dziesięć biernych schronów piechoty oznaczonych numerami od U1 do U10. Ponadto na tym samym brzegu wybudowano dwa forty piechoty o odmiennej od dotychczasowej konstrukcji nazwane I.St.-8a i I.St.-e (Infanterie Stellungen). Zamiast biernego, kompanijnego schronu piechoty z dwoma schronami pomocniczymi i stanowiskami obserwacyjnymi otoczonymi wałem ziemnym i fosą z zasiekami zastosowano zespół dwóch dwu- i trzykomorowych, betonowych schronów piechoty flankowanych przez dwa niewielkie schrony obsługi ckm.
Na lewym brzegu Odry wybudowano dziesięć fortów piechoty rozciągających się od Kleciny przez Wysoką, Biestrzyków, Żerniki Wrocławskie, Lamowice, Iwiny, Bieńkowice po Radwanice. Osiem z nich, tj. I.St.-15a, 15b, 16, 18, 18a, 19, 22 i 23 składało się z dwóch biernych schronów typu Unterstand oflankowanych dwoma schronami obsługi ckm. Zespół ten otoczony był umocnieniami polowymi improwizowanymi w wyniku bezpośredniego zagrożenia.
^Bierne schrony typu Unterstand stanowiące fort piechoty nr 18 w Biestrzykowie.
Pozostałe dwa czyli I.St.-17 i I.St.-21 składały się z dwóch wieloizbowych, zmodernizowanych schronów biernych przysypanych wspólnym wałem ziemnym oraz schronów pomocniczych na flankach obiektu. Dodatkowo na północny-wschód od wsi Ślęza wybudowano schron amunicyjny oznaczony jako M.R. (Munition Raum) – niestety nie zachował się do naszych czasów.
^Wnętrze zmodernizowanego, wielozibowego schronu piechoty stanowiacego trzon fortu piechoty nr 21 w Iwinach.
Ostatnim elementem mobilizacyjnej rozbudowy wrocławskiej twierdzy były zapory hydrotechniczne, których zadaniem było zalanie zagrożonych odcinków przed liniami obronnymi. . W 1914 roku na Widawie powstały St.W. oraz St.W.II, a rok później St.W.III i St.W.IV. Natomiast w latach 1914/1915 na Ślęzy postawiono kolejnych dziewięć zapór oznaczonych numerami od V do XII z czego co najmniej dwie doczekały XXI wieku.
BUDOWA
^Ściana wejściowa biernego schronu U.1 przy Grobli Łanieskiej
Najliczniejszy typ schronów mobilizacyjnych, czyli Unterstand to prostokątny, jednoizbowy schron o wymiarach 19,8 na 5,6 metra przykryty półmetrową warstwą betonu ułożonego na płaskich blachach falistych wspartych ażurową, stalową konstrukcją. Ściana frontowa o grubości 75cm przykryta była wałem ziemnym, natomiast tylna ściana wejściowa kryła dwa osłonięte wejścia/śluzy oraz otwór mechanicznego wentylatora osłonięty stalową płytą.
^Wnętrze biernego schronu piechoty U.6, jeden z dwóch Unterstandów w których zachowały się stalowe wsporniki.
Mniej licznym typem (U.9, U.10, I.St.-8a, I.St.-e) schronów mobilizacyjnych był dwu- lub trzyizbowe schrony przykryte warstwą betonu o grubości 80 cm opartym na szalunku wykonanym z łukowato wygiętych blach falistych ze szwami wzmocnionymi stalowymi profilami dwuteowymi. Ściana frontowa, otoczona wałem ziemnym liczyła sobie 125 centymetrów grubości, zaś ściana tylna była gruba na 90 centymetrów i kryła w sobie dwa nieosłonięte wejścia-śluzy po bokach oraz otwór mechanicznego wentylatora osłoniętego perforowaną, stalową płytą pośrodku. Schrony te posiadały własne ujęcia wody.
^Ściana wejściowa biernego schronu piechoty U.9 nieopodal cmentarza przy ul. Kiełczowskiej.
^Wnętrze trzyizbowego, biernego schronu piechoty wchodzącego w skład fortu piechoty I.St.-8a przy ul. Melioranckiej.
Bibliografia:
M. Małachowicz - Twierdza Wrocław przełomu XIX i XXw. - problemy rozplanowania i architektury obiektu. Wrocław 1993.
