Historia Polski w latach 1914-1918 to krótki, pięcioletni fragment dziejów. Wydarzenia tego pięciolecia zaważyły na sytuacji Polski na arenie tak międzynarodowej, jak i wewnętrznej.



W 1914 roku wybuchła I wojna światowa z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego.



Okres ten charakteryzował się fatalnym stanem zaopatrzenia i wyżywienia społeczeństwa, a także znacznymi stratami, zarówno wśród żołnierzy wcielonych do walczących ze sobą armii, jak i ludności cywilnej, która zmuszona do świadczeń na rzecz armii okupujących kraj, ponosiła ogromne ciężary. Na skutek śmierci i deportacji liczba ludności zamieszkującej późniejszą II Rzeczpospolitą zmalała o około 14,9%[1]. Niebagatelne też były straty materialne, spowodowane działaniami wojennymi. Kolejne armie, przechodzące przez terytoria zaborów stosowały taktykę spalonej ziemi. Rosjanie, wycofując się na wschód podpalili szyby naftowe w Galicji i deportowali setki tysięcy ludzi. Natomiast Niemcy nie omieszkali wywozić do Rzeszy całych fabryk, przede wszystkim z terenu Łodzi[2]. Ocenia się, że w okresie 1914-1920 zniszczeniu uległo około 30% majątku narodowego na ziemiach polskich, zaś poziom produkcji przemysłowej w roku 1919 wyniósł w Polsce 30% stanu z roku 1913 w tych samych granicach[3].



Okres ten zawiera się pomiędzy dwiema datami – 3 sierpnia 1914 przemówienie Piłsudskiego do żołnierzy w krakowskiej dzielnicy Oleandry i 11 listopada 1918 przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną (14 listopada 1918 przekazano Piłsudskiemu władzę cywilną). Na przestrzeni tego czasu – wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się zarówno koncepcje polskie (dotyczące sposobów i dróg do odzyskania niepodległości), jak i koncepcje zaborców oraz Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, prowadzące do rozwiązania sprawy polskiej. W rezultacie, trudnego wcześniej do przewidzenia, przebiegu wojny wszystkie zainteresowane strony musiały prześcigać się w deklaracjach, a wkrótce także i w czynach, które legły u podstaw tworzenia polskiego wojska (Austro-Węgry, okupacja niemiecka, Rosja, Francja) i zalążków organizmu państwowego (okupacja niemiecka, Francja). Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, dysponujące przygotowaną kadrą polityczną i administracyjną oraz zawiązkami wojska, organów władzy wykonawczej i sądowniczej.

Źródło:

CC-BY-SA 3.0 Polska

Do czasu wybudowania cerkwi św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Augustowie istniała tylko niewielka drewniana cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej. Decyzję o budowie nowej świątyni podjął w 1878 r. gubernator suwalski Siergiej Gołowin na wniosek 24 prawosławnych obywateli Augustowa. Rok później miasto wyznaczyło teren pod budowę na środku ogrodu spacerowego (obecnie park na Rynku Zygmunta Augusta). Prace planistyczne zakończono w lutym 1881, a 9 czerwca 1881 arcybiskup chełmsko-warszawski Leoncjusz (Lebiedinski) poświęcił kamień węgielny. Cerkiew otwarto 7 października 1884.

Budowę cerkwi sfinansowano z państwowego funduszu cerkiewno-budowlanego. Prace wykonywali majstrowie z Górnego Śląska. Świątynia mogła pomieścić 800 osób. Cerkiew miała jedną kopułę oraz czteropiętrową dzwonnicę z pięcioma dzwonami. Do cerkwi przeniesiono ikonę Kazańskiej Matki Bożej. Mieszkańcy Augustowa ofiarowali też ikonę św. Aleksandra Newskiego, którą umieszczono w nowym kiocie. W roku 1887 w cerkwi umieszczono też ikonę Cerkiewnej Matki Bożej, zwanej Jordańską. W 1894 r. przy świątyni powołano bractwo cerkiewno-parafialne, które prowadziło działalność charytatywno-społeczną. W roku 1926 cerkiew została rozebrana. Obecnie w miejscu cerkwi znajduje się pomnik Zygmunta Augusta.

Tradycyjny rynek wytyczony w połowie XVI wieku, wielkość 175x190m, do czasu okupacji hitlerowskiej był miejscem targów i jarmarków. Najstarszy drzewostan parku miejskiego, zaliczany do obiektów zabytkowych, na pewno pamięta czasy założenia (1847). Bywały lata kiedy na rynku stawiano obiekty użyteczności publicznej – budynek starosty (XVI-XVIIIw.), drewniany ratusz z 1819r, potem magistrat murowany w (1835), to znowu cerkiew prawosławną (1881-1926). Dzisiaj nieliczna grupka tego wyznania ma skromny dom modlitwy na tyłach poczty. Po cerkiewnym zespole pozostał tylko foremny budyneczek, w którym mieścił się od 1905 roku posterunek stójkowego, chroniący świątynie (obecnie sklep z pamiątkami). W pobliżu miejsca po cerkwi znajduje się teraz pomnik, upamiętniający nadanie miastu Krzyża Grunwaldu II Klasy ku czci bohaterów walki o niepodległość. W centrum parku fontanna. W roku 2007, z okazji jubileuszu 450 – lecia nadania praw miejskich, wybudowano z inicjatywy mieszkańców miasta pomnik – kolumnę Króla Zygmunta II Augusta jako podziękowanie założycielowi. To druga kolumna królewska w Polsce, po warszawskiej.

Zniszczenia II wojny światowej, wynikłe z bombardowania w lipcu i walk ulicznych w październiku 1944 roku, zmieniły obraz zabudowy pierzei rynku. Najbardziej ucierpiała północna, najlepiej zachowała się wschodnia. Budynki uznane za zabytkowe, oznaczone numerami 3, 4, 8, 12, 14, 16, pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Na szczególną uwagę zasługuje kamienica nr 11, której projekt zatwierdził w 1841 roku słynny architekt Antonio Corazzi oraz kamienica nr 28 z 1800 roku, w której nocował 8 XII 1812 roku Napoleon I. Luka w zabudowie, którą obecnie zajmuje dworzec PKS i pawilon handlowy, pozostała po rozebranych po wojnie ruinach magistratu. Za stanowiskami autobusowymi widoczny jest nowy, okazały gmach Urzędu Skarbowego, którego najmniej rzucającą się część (środkowa, cofnięta) stanowi dawna bożnica żydowska, jedna z pięciu świątyń starozakonnych przedwojennych Augustowa. Główna synagoga znajdowała się na rogu ulicy Zygmuntowskiej i
Polnej. Od 1955 roku jest tam mleczarnia.
Żródło: