Bazylika Kolegiacka Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie – barokowy kościół wchodzący w skład dawnego opactwa cystersów zbudowany w latach 1728–1735. Główne sanktuarium maryjne diecezji legnickiej. Od 1998 posiada godność bazyliki mniejszej, a od 2013 kolegiaty, jest także siedzibą dekanatu.



Architektura

Portal i fasada zwrócona ku zachodowi z dwoma wieżami nakrytymi miedzianymi hełmami o wysokości 68 m., bogato zdobiona kolumnami, pilastrami i rzeźbami dłuta praskiego artysty Ferdynanda Brokoffa. Wśród nich znajdują się rzeźby Mojżesza, świętych zakonu cysterskiego, wyżej sceny z życia Matki Bożej, nad nimi sześć postaci symbolizujących przymioty Chrystusa: "Admirabilis" (Prawdziwy), "Consiliarius" (Rządzący), "Deus" (Bóg), "Fortis" (Mocny), "Pater futuri seaculi" (Ojciec przyszłego wieku) i "Princeps pacis" (Książę Pokoju). Przymiotom tematycznie podporządkowany jest wystrój malarski wnętrza. Całość fasady wieńczy imponująca grupa św. Trójcy. Nawa główna posiada 72 m długości, 26 m szerokości i 26 m wysokości.

Wnętrze utrzymane w tonacji biało złotej o wystroju rokokowym. W środku organy wykonane w latach 1732-1739 przez Englera z prospektem rzeźbionym przez A. Dorazila, stalle, freski nad stallami przedstawiają sceny ze Starego Testamentu. W kolebkowym sklepieniu nawy głównej freski przedstawiające sceny z życia Chrystusa i epizody z życia zakonu cystersów - dzieło J. Neunhertza, w nawie poprzecznej obrazy m.in. M. Willmanna ("12 Sybilli i 12 Proroków") i P. Brandla. Sanktuarium maryjne (w ołtarzu głównym otoczony kultem obraz "Madonna z Dzieciątkiem" z I połowy XIII wieku - najstarszy obraz maryjny w Polsce, ufundowany prawdopodobnie przez fundatora klasztoru - Bolka I i ukoronowany papieskimi koronami przez Jana Pawła II w Legnicy 2 czerwca 1997, pochodzi ze szkoły włosko-bizantyjskiej i jest umieszczony w bogato ornamentowanej ramie). Za prezbiterium, we wzniesionej w latach 1735–1747 kaplicy o rokokowym wnętrzu, znajduje się mauzoleum Piastów Śląskich: Bolka I i Bolka II (XIV wiek). 29 września 2013 kanał TVP Polonia przeprowadził transmisję mszy świętej. II biskup legnicki dr Stefan Cichy ustanowił kapitułę krzeszowską złożoną z księży kanoników gremialnych i honorowych[3]. Kościołem Kapitulnym jest tutejsza bazylika.