Historia Polski w latach 1914-1918 to krótki, pięcioletni fragment dziejów. Wydarzenia tego pięciolecia zaważyły na sytuacji Polski na arenie tak międzynarodowej, jak i wewnętrznej.



W 1914 roku wybuchła I wojna światowa z udziałem mocarstw rozbiorowych: Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Doprowadziła ona do rozbudzenia wśród Polaków poczucia tożsamości narodowej, a jej przebieg i rezultaty (przede wszystkim upadek wszystkich trzech mocarstw zaborczych) umożliwiły odtworzenie niepodległego państwa polskiego.



Okres ten charakteryzował się fatalnym stanem zaopatrzenia i wyżywienia społeczeństwa, a także znacznymi stratami, zarówno wśród żołnierzy wcielonych do walczących ze sobą armii, jak i ludności cywilnej, która zmuszona do świadczeń na rzecz armii okupujących kraj, ponosiła ogromne ciężary. Na skutek śmierci i deportacji liczba ludności zamieszkującej późniejszą II Rzeczpospolitą zmalała o około 14,9%[1]. Niebagatelne też były straty materialne, spowodowane działaniami wojennymi. Kolejne armie, przechodzące przez terytoria zaborów stosowały taktykę spalonej ziemi. Rosjanie, wycofując się na wschód podpalili szyby naftowe w Galicji i deportowali setki tysięcy ludzi. Natomiast Niemcy nie omieszkali wywozić do Rzeszy całych fabryk, przede wszystkim z terenu Łodzi[2]. Ocenia się, że w okresie 1914-1920 zniszczeniu uległo około 30% majątku narodowego na ziemiach polskich, zaś poziom produkcji przemysłowej w roku 1919 wyniósł w Polsce 30% stanu z roku 1913 w tych samych granicach[3].



Okres ten zawiera się pomiędzy dwiema datami – 3 sierpnia 1914 przemówienie Piłsudskiego do żołnierzy w krakowskiej dzielnicy Oleandry i 11 listopada 1918 przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej przez Radę Regencyjną (14 listopada 1918 przekazano Piłsudskiemu władzę cywilną). Na przestrzeni tego czasu – wraz z przesuwaniem się frontów i zmiennymi losami poszczególnych mocarstw zaborczych, kształtowały się zarówno koncepcje polskie (dotyczące sposobów i dróg do odzyskania niepodległości), jak i koncepcje zaborców oraz Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, prowadzące do rozwiązania sprawy polskiej. W rezultacie, trudnego wcześniej do przewidzenia, przebiegu wojny wszystkie zainteresowane strony musiały prześcigać się w deklaracjach, a wkrótce także i w czynach, które legły u podstaw tworzenia polskiego wojska (Austro-Węgry, okupacja niemiecka, Rosja, Francja) i zalążków organizmu państwowego (okupacja niemiecka, Francja). Wszystko to razem sprawiło, że gdy 11 listopada 1918 roku I wojna światowa została zakończona, Polska powstała jako państwo uznane na arenie międzynarodowej, dysponujące przygotowaną kadrą polityczną i administracyjną oraz zawiązkami wojska, organów władzy wykonawczej i sądowniczej.

Źródło:

CC-BY-SA 3.0 Polska

"Dom Schnerrów
W opisach lokalizacji mostu pojawia się jeszcze jeden bohater – dom Schnerrów. Na naszej widokówce to pokolorowany na żółto dwupiętrowy budynek. W rękach rodziny nadrzeczna posesja znajdowała się od 1804 r., kiedy Dawid Krzysztof Schnerr zakupił ją od Jana Jaskulskiego. W księgach hipotecznych zachowanych w Archiwum Państwowym Dawid jest określany jako „falbierz na Przedmieściu Wrocławskim”. Już w 1827 r. stał tutaj dom. W tymże roku Schnerr pożycza od skarbu Królestwa Polskiego 23 tys. zł polskich na wybudowanie farbiarni i blauerni (od niem. Bleicherei – bielarnia) oraz – jeśli dobrze odczytaliśmy stare dokumenty – nowego domu. Umowa zawarta przed notariuszem Franciszkiem Nowosielskim stanowiła, że pożyczkobiorca „przez trzy lata od tej sumy nikomu żadnego procenta opłacać nie będzie”, a od 1831 r. przez lat 20 do 1850 r. włącznie „czyni się [on] obowiązanym do Kasy Ekonomicznej miasta tutejszego (…) corocznie w monecie srebrnej brzęczącej, bieg w kraju i kasach publicznych mającej po złotych 1380 płacić”.
Dawid Krzysztof Schnerr miał troje dzieci. Po jego śmierci w 1847 r. (realizacja testamentu nastąpiła rok później) majątek został podzielony między Fryderyka Wilhelma, Daniela Dawida Edwarda i Krystiannę Charlottę. Pierwszy z synów otrzymał kamienicę przy Przedmieściu Wrocławskim, drugi – folwark z cegielnią w Dobrcu (Dobrzecu) Małym, córka – dom w Sieradzu. Sukcesorem Fryderyka Wilhelma miał zostać Fryderyk Oswald, przygotowywany do zawodu kupieckiego w Królestwie Pruskim. Jego ojciec, chcąc zapewnić synowi zwolnienie od poboru do wojska, zapisał znaczną kaucję na rzecz władz (450 rubli w srebrze w 1859 r.). Los pokrzyżował plany. W 1876 r. Oswald zmarł. Był on znaczącą postacią w mieście; „Kaliszanin” w krótkim wspomnieniu żegnał naczelnika straży ogniowej i kierującego firmą Buhle et Comp (jak ustalił Sławomir Przygodzki, przedsiębiorstwo założone przez pochodzącego z Leszna Jana Henryka Buhle już w 1866 r. zakupił ojciec Oswalda – Wilhelm). Właścicielem interesującego nas domu w 1877 r. został kolejny z rodu Schnerrów Juliusz Fryderyk.
W 1910 r. posesja przy ul. Wrocławskiej 39 (później Marszałka Piłsudskiego 31) przeszła w ręce Adolfa Teodora Handke. Stary świat miał istnieć jeszcze tylko 4 lata. W czasie I wojny światowej dom Schnerrów podzielił los śródmieścia – został spalony. Jego dramatyczne ruiny pokazuje kolejna widokówka.
Nowy właściciel w 1915 r. uruchomił na zgliszczach sklep, a cztery lata później rozpoczął budowę domu według projektu dobrze znanego nam architekta Alberta Nestrypkego. Charakterystyczna elewacja od strony rzeki, zgodnie z kierunkiem odbudowy kaliskiej „starówki”, ma nałożone, stylizowane na renesansowe, attyki. Kamienica, w stosunku do poprzedniej, jest wyższa – uzyskała dodatkowe piętro. Kaliszanie międzywojenni dobrze pamiętają, że tutaj mieścił się słynny sklep Bata wraz z warsztatem reperacji obuwia.
W czasach tużpowojennych, gdy starą ulicę przemianowano na Marszałka Żymierskiego, władze ludowe przeznaczyły parter na Dom Książki, następnie wzorcowy sklep odzieżowy Miejskiego Handlu Detalicznego (MHD). W latach 80., co już pamiętamy, w witrynach pojawiły się charakterystyczne jaskółki z logo Mody Polskiej. Kaliszanki zaglądały tutaj w rozpaczliwej potrzebie ratowania zasobu swoich szaf z garderobą. Funkcjonujący dzisiaj w tym samym miejscu lumpeks w przedziwny sposób… kontynuuje tradycję. Rzeczywistość lubi się przeglądać w krzywym zwierciadle."
Anna Tabaka,
Maciej Błachowicz