 | Polska › woj. mazowieckie › Warszawa › Śródmieście - Nowe Miasto › ul. Franciszkańska › Kościół św. Franciszka |
12 marca 2014 , Kościół św. Franciszka przy ulicy Zakroczymskiej, widok od ulicy Franciszkańskiej
|
Na stronie od 2012 luty
14 lat 2 miesiące 13 dni |
 |
kościoły, katedry, kaplice
|
Kościół św. Franciszka w Warszawie to kościół pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu (lub inaczej Serafickiego), wchodzący wraz z przylegającym do niego klasztorem Zespół pofranciszkański w Warszawie na Nowym Mieście w dzielnicy Śródmieście.
W porównaniu z innymi miastami Polski franciszkanie w Warszawie pojawili się dosyć późno, bo dopiero w 1646 roku. Stało się to dzięki nadwornemu kapelanowi Władysława IV. Na początek na swoje potrzeby otrzymali niewielką działkę przy rogu ulic Przyrynek i Wójtowskiej, którą jeszcze w tym samym roku zamienili na grunty w obecnym miejscu, przy ul. Zakroczymskiej. Jeszcze w 1646 roku wybudowali tam niewielki drewniany kościółek, spalony jednak w czasie potopu szwedzkiego. Po odbudowie w latach 1662-63 stary kościół ustąpił miejsca kolejnemu, zachowanemu do dziś.
Według pierwszego projektu autorstwa Jana Chrzciciela Ceroniego zdołano w latach 1679-91 zrealizować tylko prezbiterium oraz przyległe do niego pomieszczenia - zakrystię i przeciwległą kaplicę Matki Boskiej Pocieszenia. W 1700 roku udało się jeszcze położyć fundamenty pod korpus nawowy, ale śmierć Ceroniego w 1708 roku spowodowała przerwanie prac. Widok nieukończonego kościoła (składał się wtedy z samego prezbiterium z zakrystią i kaplicą) zachował się na rysunku Karola Feyge. Ponownie budowę podjęto dopiero po 5 latach, w 1713 roku. Projekt Ceroniego został nieco zmodyfikowany przez Karola Baya, m. in. przez wprowadzenie ukośnych kolumn w narożach przęseł naw bocznych. Kierownictwo budowy powierzono Józefowi Fontanie oraz jego synowi, późniejszemu wybitnemu architektowi warszawskiemu - Jakubowi. Zresztą później, w latach 1744-45, już jako uznany twórca, tenże Jakub zaprojektował ozdobne rokokowe ogrodzenie cmentarza kościelnego, które zostało rozebrane w 1818 roku. W latach 1746-49 według projektu Antonia Solariego dobudowano od zachodu kaplicę Św. Trójcy, a w roku 1788 Józef Boretti dokonał przebudowy fasady: odcinkowy przyczółek w kondygnacji dolnej, i odpowiadający mu półkolisty w górnej zastąpiono prostymi gzymsami, wieżom dodano attyki nad górnym belkowaniem, a poprzednie niskie hełmy zmieniono na obecne, w kształcie obelisków. Zmiany te były próbą przystosowania fasady do ówczesnych, bardziej klasycyzujących gustów, jednak obniżyły jej wartość artystyczną.
Od początku XIX wieku zespół klasztorny przechodził zmienne koleje (mieściło się tu m. in. więzienie i sierociniec, ale także Warszawska Akademia Duchowna). Likwidacja klasztoru w 1864 roku wiązała się z przekształceniem świątyni w kościół garnizonowy. Po I wojnie światowej i odzyskaniu części zabudowań przez franciszkanów, w pozostałych budynkach mieściły się zakłady Spółki Akcyjnej "Polski Fiat".
Źródło:
Dawna droga narolna Nowej Warszawy, istniejąca już w XV wieku. Pierwsza zabudowa pojawiła się na początku XVI wieku, w latach 1646-47 wybudowano Kościół św. Franciszka wraz z klasztorem Franciszkanów u zbiegu z ulicą ul. Zakroczymską. Zabudowania te zostały spalone podczas walk ze Szwedami w roku 1656.
Około roku 1770 u zbiegu z ul. Wałową wystawiono jatki miejskie zwane Wolnicą, jednak już wcześniej przy Franciszkańskiej pojawiły się pierwsze szlacheckie siedziby. Już przed rokiem 1732 u zbiegu z ul. Sapieżyńską wybudowano zapewne według projektu Józefa Fontany pałac dla Jana Skarbka. Kolejnymi ważnymi obiektami były wybudowany ok. roku 1734 pałac Jakuba Bonafusa wzniesiony u zbiegu z ul. Nowiniarską, oraz dwór Ogińskich, zwrócony fasadą ku ul. Bonifraterskiej. Przed końcem XVIII przy ulicy pojawiły się drewniane dworki i pierwsze, murowane kamieniczki. Zabudowa ta po części została zniszczona podczas walk z Rosjanami w roku 1794.
Okres wzmożonej aktywności budowlanej Franciszkańska przeżyła w latach 20. XIX wieku, w związku z osiedleniem się tu ludności żydowskiej. Powstało w tym okresie 21 kamienic, kilka też przebudowano. Architektem szczególnie owocnie działającym przy Franciszkańskiej w tym okresie był Henryk Galle, twórca aż 12 realizacji. Działali też tu Hilary Szpilowski i Bonifacy Witkowski, ulica zyskała wyjątkowo piękną oprawę architektoniczną. Po okresie Powstania Listopadowego ruch budowlany znacznie zmalał, w związku z brakiem wolnych działek budowlanych przy ulicy. Mieszkańcami byli niemal sami Żydzi; zaś Franciszkańska stała się ważną ulicą handlową. Działały tu liczne sklepiki oferujące towary bławatne oraz futra i skóry. Fabryk w XIX wieku jeszcze nie było wiele: wiadomo o manufakturze płótna Landego, zastąpionej później fabryką tabaczną, od lat 60. istniał też hotel - "Zajazd Litewski". Pod koniec wieku XIX wybudowano jeszcze kilku kamienic o neorenesansowych fasadach; często też do istniejących wcześniej kamienic dostawiano nowe oficyny, czasem też dobudowywano kolejną kondygnacje domu frontowego.
Początek wieku XX zaowocował kilkoma nowymi kamienicami o ornamentyce posecesyjnej lub modernistycznej; wśród autorów tych obiektów pojawiają się nazwiska dwóch architektów przybyłych z Odessy - Henryka Stifelmana i Stanisława Weissa; w okresie międzywojennym przy Franciszkańskiej nie wzniesiono żadnego nowego budynku. Po roku 1936 wyburzono Halę Targową i trzy kamienice w związku z przedłużeniem i poszerzeniem ul. Bonifraterskiej; kolejne zniszczenia w zabudowie przyniósł rok 1939. Po roku 1940 ulica znalazła się częściowo w obrębie getta warszawskiego.
Powstanie w getcie i powstanie warszawskie doprowadziły do całkowitego zniszczenia zabudowy ulicy. Wypalone ruiny kamienic rozebrano w latach 1946-47, wznosząc nowe zabudowania, częściowo o historyzujących formach.
Źródło: