Góra Gnojna, także Góra Gnojowa – wzniesienie znajdujące się na skarpie wiślanej na Starym Mieście w Warszawie między wylotami ulic Celnej i Dawnej a ul. Bugaj. Dawne wysypisko śmieci i nieczystości Starej Warszawy. Nazwa Gnojna Góra pochodzi od odpadków i gnoju, które trafiały w to miejsce z terenu całego miasta. W murach obronnych nad wysypiskiem znajdowała się furta oraz wieża Gnojna.

Wysypisko funkcjonowało w tym miejscu do 1844. Podejmowane wcześniej próby jego zamknięcia kończyły się niepowodzeniem gdyż mieszkańcy w dalszym ciągu z uporem używali Góry Gnojnej jako miejsca pozbywania się śmieci i nieczystości.

Lokalizacja wysypiska była bardzo dogodna dla mieszkańców, jednocześnie było ono źródłem okropnego smrodu; zagrażało także zatruciem wód znajdujących się w pobliżu. Było również wylęgarnią szczurów.

W wysypisku zakopywani byli po szyję ludzie chorzy na syfilis – wierzono, że ma to właściwości zdrowotne.

W 1691 wysypisko osiągnęło tak duże rozmiary, że uchwałą magistratu postanowiono je „szarwarkiem chędożyć i do Wisły znieść”. Nie przyniosło to jednak żadnego rezultatu. Pod koniec XVII wieku rozrastająca się góra śmieci zagroziła „zasypaniem budynków ks. jezuitów” i budynków gospodarczych znajdujących się u jej podnóża. W 1744 wysypisko obłożono darnią, a od końca XVIII wieku ograniczano wywóz śmieci. Po 1831 właściciele posesji przy ul. Jezuickiej i ul. Bugaj skarżyli się w pismach do namiestnika na trujące wyziewy, niemożność wynajęcia lokali oraz zasypywanie domów przez obsuwającą się górę.

W 1834 inżynier miasta Klopmann opracował projekt zjazdu do Wisły przez ulicę Celną, którego realizacja wymagałoby likwidacji wysypiska, ale w 1843 został on odrzucony (zrealizowano projekt Feliksa Pancera).

Wysypisko zostało zamknięte w 1844. Po zamknięciu stok góry został obłożony ziemią.

Miąższość odpadków w górze wynosi około 23 metrów.

W 1923 na Górze Gnojnej wzniesiono wielki zespół domów mieszkalnych i magazynowych Pocztowej Kasy Oszczędności zaprojektowany przez Mariana Lalewicza. Utworzony na rzucie podkowy, otaczał z trzech stron zbocze góry. Uszkodzony w 1939 i zniszczony w 1944 kompleks nie został odbudowany po II wojnie światowej, gdyż jego górny budynek zasłaniał panoramę Starego Miasta. Skrócono ulicę Brzozową i ponownie otwarto widok na rzekę.

W latach 1962–1968 przeprowadzono tam badania archeologiczne. W 2004 koronę skarpy wyremontowano. Obecnie pełni ona funkcję tarasu widokowego, z którego można oglądać dolinę Wisły.

W południowej części tarasu znajduje się posąg Siłacza wykonany w 1908 przez Stanisława Czarnowskiego. Rzeźba przedstawiająca nagiego mężczyznę dźwigającego głaz została tam ustawiona w 1972.

/p>

Powstała już w XVI wieku jako droga wzdłuż muru obronnego zajmującego obecną nieparzystą stronę ulicy. Strona parzysta była zabudowywana od wieku XV spichlerzami i dworkami.

W wieku XVIII i XVII pojawiła się zabudowa nieparzystej pierzei ulicy, i przy budowie stojących tam domów wykorzystano starsze relikty murów obronnych.

Brzozową zamieszkiwali licznie kupcy i przedstawiciele rzemiosła; dopiero wiek XIX przyniósł przemiany demograficzne i architektoniczne. Domy w tym okresie były często przekształcane, zaś ich lokatorami stali się liczni Żydzi.

Na przełomie XIX i XX wieku domy traciły historyczny wystrój, zaś brak regulacji dotyczących wysokości budynków sprawiał, że obok siebie stały nadbudowane, liczące pięć czy siedem kondygnacji "niebotyki". Domy te stały na wyjątkowo słabym i niespójnym podłożu, bowiem stok skarpy przy ulicy Brzozowej podobnie jak Gnojona Góra przez wieki służył mieszkańcom Starej Warszawy za wysypisko śmieci.

W okresie międzywojennym dwa spośród starych domów (numer 10 i 12) zostały przebudowane według projektu Kazimierza Tołłoczki na kamienice Kooperatywy Profesorów Uniwersytetu i Politechniki. W roku 1923 na stokach Gnojnej góry wybudowano zespół gmachów Pocztowej Kasy Oszczędności, zaprojektowany przez Mariana Lalewicza. Gigantyczny kompleks nosił adres Brzozowa 2/4, Bugaj 3 i 5.

Okres 1939-1945 nie przyniósł przy ulicy wielkich zniszczeń, jednak podjęcie odbudowy domów dopiero w roku 1959 sprawiło, że niezabezpieczone 15 lat wypalone wcześniej obiekty nadawały się już tylko do rozbiórki i rekonstrukcji. Odbudowa nie była zbyt wierna: wprowadzono liczne zmiany w wyglądzie domów i ukształtowaniu ich fasad.

Wikipedia

Powstała jako fragment dawnej osady rybackiej zwanej Piscatoria, znanej już w okresie średniowiecza i wzmiankowanej w wieku XVI. Lokalizacja dawnej rybackiej wioski pokrywa się mniej więcej z przebiegiem obecnej ul. Rybaki.

Pierwsza zabudowa leżącej ówcześnie tuż przy wiślanym brzegu ulicy pojawiła się pod koniec średniowiecza; były to spichlerze i domy mieszkalne. Parzysta strona ulicy została zabudowana dopiero po cofnięciu się koryta Wisły, pod koniec XVIII wieku; pierwszymi obiektami były wielka, murowana dwupiętrowa kamienica oraz drewniany budynek Komory Wodnej. W tym okresie kilka parcel przy ulicy posiadał przy Bugaj hetman wielki litewski Michał Kazimierz Ogiński, inne należały do zamożnych mieszczan.

W okresie XIX stulecia przy ulicy wybudowano kilka domów mieszkalnych; kilka też powstało z przebudowy dawnych spichlerzy.

Największa inwestycja przy ulicy powstała jednak dopiero w roku 1923: był to ogromny zespół domów Pocztowej Kasy Oszczędności, wystawionych na Gnojnej Górze, dawnym wysypisku śmieci. Zaprojektowany przez Mariana Lalewicza zespół budynków otaczał z trzech stron Gnojną Górę, zaś do głównego wejścia prowadziły schody wytyczone na osi ulicy Piotra Antoniego Steinkellera.

Przed wojną przy ulicy wybudowano jeszcze zachowane do dziś Koszary Oddziału Zamkowego Prezydenta RP (Służby Zamkowej), które zastąpiły wybudowane naprzeciwko w roku 1865 baraki mieszczące jednostkę Kozaków Kubańskich. Autorem projektu architektonicznego prawdopodobnie był Adolf Szyszko-Bohusz. W tym okresie powstał też dom pod numerem 14, będący obecnie tu jedynym przykładem funkcjonalizmu. Przed 1938 wystawiono też zabudowania Przedszkola im. Michaliny Mościckiej, według projektu Jana Łukasika.

Walki powstańcze w roku 1944 doprowadziły do zniszczenia niemal całej zabudowy; po wojnie wyremontowano jedynie Koszary Służby Zamkowej oraz modernistyczną kamienicę o silnie wydłużonej fasadzie od strony ulicy Wodnej, przyporządkowane jednak numeracji ulicy Bugaj.

Przetrwał też pozbawiony częściowo dekoracji Dom Komory Wodnej z roku 1850, ruiny pozostałych zabudowań, w tym zasłaniających panoramę Starego Miasta gmachów Pocztowej Kasy Oszczędności.

Źródło: