Wieża ciśnień wg projektu Karla Klimma znajduje się u zbiegu ulicy Sudeckiej i alei Wiśniowej. Po poszerzeniu i włączeniu alei Wiśniowej do obwodnicy śródmiejskiej wieża ze swoją charakterystyczną sylwetką stała się dominantą architektoniczną okolicy.
Niezwykła konstrukcja.
Budynek wieży jest bardzo oryginalny ze względu na swoją ażurową konstrukcję. Założony na rzucie oktogonalnym, wyznaczonym przez filary nośne z przyporami oraz środkowy, monumentalny filar, pełniący funkcję nośną i osłonową dla rur wodociągowych, z szybem o średnicy 2,5 m. Dziś wykorzystany został jako szyb windy. W poziomie budynek dzieli się na trzy części - podstawę, filary i część zbiornikową z dachem. Od strony wschodniej z podstawy wyrasta smukła wieżyczka połączona z tarasem widokowym na poziomie dachu, zamkniętym pomostem.Fundament stanowi płyta betonowa grubości 1,0 m, posadowiona na głębokości 3,5 m pod terenem. Zasadnicza konstrukcja budynku wykonana jest z cegły klinkierowej o wytrzymałości na ściskanie prawie 60 MPa (informacja od kierownika budowy, dla porównania; w budownictwie powszechnym cegła wysokiej klasy to 15 MPa). W budowie zastosowano również żelbet, stal kształtową i bloki granitowe. Taras pod zbiornikiem. Część dolna o wysokości ok. 11 m zawiera kondygnację całkowicie podziemną i dwie kondygnacje, na których mieściły się mieszkania służbowe oraz poddasze. Przypory filarów nośnych murowane są z cegieł i kształtek klinkierowych. W tej części przestrzeń między przyporami została zabudowana ścianami tworzącymi czworobok, co pozwoliło uzyskać dodatkową powierzchnię użytkową i optycznie powiększyć podstawę budynku.
Część ażurowa.
Filary o wysokości ok. 9 m murowane są z cegły i kształtek klinkierowych. Odchylone są od pionu ku środkowi pod kątem 2 stopni. Zwieńczone zostały arkadami o łukach odcinkowych, murowanymi z cegły. Przestrzenie nad filarami zamknięte są ceglanymi sklepieniami trójprzęsłowymi z widocznymi żebrami z kształtek klinkierowych. W projekcie adaptacji budynku prześwit między filarami został w dolnej części ograniczony taflami szkła, a na dachu urządzony sezonowy lokal gastronomiczny.
Zbiornik i dach.
Najwyższa część, zbiornikowa mieściła stalowy, nitowany zbiornik wody o średnicy 17 m i wysokości ok. 8 m. Dla wyobrażenia jego wielkości wspomnę, że dom jednorodzinny, utopiłby się w nim całkowicie. Tę część budynku wieńczy dach ośmiospadowy, nakryty czworobocznym hełmem, pod którym jest taras widokowy. Realizacja budynku nieco odbiega od projektu Karla Klimma. W tej części zmieniono np. okna. Można porównać z projektem.
Winda
Wieżyczka przylegająca do głównego budynku w pierwotnym projekcie zawierała spiralną klatkę schodową, ale w czerwcu 1906 r. Karl Klimm wprowadził zmianę w projekcie, umieszczając tam szyb dźwigu osobowego. Jej ściany murowane są z zastosowaniem cegły klinowej i wielu kształtek klinkierowych. Wieża pełniła również funkcję rekreacyjną; pod hełmem jest taras widokowy, z którego, przy sprzyjającej pogodzie można było zobaczyć masyw Ślęży, a nawet (podobno) Karkonosze.
Na uwagę zasługuje, że obiekt o przeznaczeniu technicznym przybrał oryginalną formę neogotyckiej budowli wzbogaconej secesyjną dekoracją. Na Pomorzu i Śląsku cegielnictwo stało na wysokim poziomie, nazywam to „kulturą klinkieru”, dzięki której możemy podziwiać dziś wiele pięknych budynków i elementów małej architektury. Staranne wykonanie i doskonały materiał świadczą o znakomitych umiejętnościach i znajomości sztuki budowlanej od projektanta począwszy po majstrów i robotników. We wrocławskim Miejskim Archiwum Budowlanym zachował się oryginalny egzemplarz projektu Karla Klimma zatwierdzony do budowy w sierpniu 1903 r. Na rysunkach elementy budynku wymiarowane są z dokładnością do 0,5 cm i pomiary w obiekcie dokładnie je potwierdzają, co dziś byłoby trudne do uzyskania.Zniszczenia wojenne.Działania wojenne nie oszczędziły obiektu. Podczas obrony Festung Breslau w 1945 r. elewacja została w wielu miejscach uszkodzona przez pociski i odłamki. Większe ubytki w kamieniu i murach uzupełniono betonem podmalowując na kolor cegły tak, że z większej odległości były niezauważalne. Widoczne były mniejsze uszkodzenia od pocisków, których było mnóstwo. Częściowemu zniszczeniu uległ dach, a z konstrukcji pomostu – łącznika pozostały dwie stalowe belki. Po remoncie obiekt pełnił swoją funkcję do lat osiemdziesiątych(?) ubiegłego stulecia.
Remont i nowa funkcja obiektu.
Tę pięknie odnowioną elewację możemy dziś podziwiać dzięki nowemu właścicielowi, którym od 1996 r. jest Helmut Stephan. Od kilku lat trwa remont i prace adaptacyjne wnętrza. Elewacja została oczyszczona, uszkodzone cegły zostały wymienione, użyto prawie 15 tys. szt. nowych cegieł. Klinkier wypalany był specjalnie na potrzeby tego obiektu przez cegielnię CERAMSUS z Pogalewa Małego (cegielnia tu: Link. )Prawdopodobnie z tej cegielni pochodził klinkier użyty do budowy wieży w 1905 r. Spoiny w 95% są nowe. Zwraca uwagę znakomite dobranie koloru i faktury nowych elementów. Elementom kamieniarskim również przywrócono dawną świetność.
Elewacja została zabezpieczona poprzez hydrofobizację, dołem dodatkowo antygaffiti. Dach został pokryty dachówką ceramiczną firmy Koramic, karpiówką, w koronkę. Hełm blachą tytanowo-cynkową.
Wnętrze.Wnętrze budynku w nowej funkcji pomieści na parterze bistro, wyżej restaurację i taras letni z grillem. Na górnych poziomach w przyszłości centrum SPA.
Danuta B.
PS. Tekst ten, choć nieco zmieniony, umieściłam kiedyś jako artykuł w jednym z branżowych periodyków budowlanych.
