 | Polska › woj. kujawsko-pomorskie › Toruń › Stare Miasto › Rynek Staromiejski › Ratusz Staromiejski - Muzeum Okręgowe › Widoki z wieży Ratusza Staromiejskiego |
12 września 2014 , Skrzyżowanie Rynku Staromiejskiego, ulicy Żeglarskiej i Szerokiej.
|
Na stronie od 2010 maj
15 lat 11 miesięcy 16 dni |
Wieża to najstarsza (1274 r.) część Ratusza Staromiejskiego, najstarsza wieża tego typu na terenie środkowej i wschodniej Europy.
Wieża toruńskiego ratusza w obecnej formie powstała w 1385 r. poprzez podwyższenie wieży istniejącej od 1274 r. Jej górna część została zwieńczona fryzem arkadowym i w narożnikach ujęta wielobocznymi wykuszami, na których osadzono wysokie smukłe hełmy. Podobny, jednak większy i bardziej strzelisty hełm zbudowano pośrodku wieży ok. 1430 r. Zakończony on był formą latarni z iglicą zwieńczoną chorągiewką.
W 1593 r. ozdobny gotycki hełm wieży był remontowany i pomalowany na zielono. Na wierzchołku iglicy hełmu znajdowała się złota korona, symbolizująca niezależność toruńskiej republiki mieszczańskiej (Respublicae Thorunensis), a nad nią była chorągiewka blaszana. W 1615 r. hełm wieży pokryto nową blachą ołowianą i w 1619 r. ponownie pomalowano.
Hełmy czterech narożnych wieżyczek wieży w 1615 r. zostały zmienione z gotyckich na współczesne manierystyczne o formach bardziej „miękkich” – cebulastych. One również zakończone były chorągiewkami.
Na wieży, u podstawy hełmu, znajdował się – istniejący do dziś - „taras widokowy”, na którym fleciści wygrywali różne melodie o różnych porach dnia, otoczony był kutymi żelaznymi kratami. Taras ten miał również funkcje obserwacyjne, skąd można było wypatrzeć np. zagrożenie pożarowe czy inne niebezpieczeństwa.
W ten sposób wieża wyglądała niezwykle imponująco. Była jednocześnie wyrazem samostanowienia, autonomii władzy Torunia i jej niezależności od centralnej polskiej władzy królewskiej.
W 1703 roku, w czasie bombardowania artyleryjskiego oblężenia szwedzkiego, spłonął spiczasty hełm - najwyższa część wieży, którą później nakryto tylko prowizorycznym dachem, a który dotrwał do dziś.
Makietę dawnego ratusza oglądać można wewnątrz.
Od około 1385 roku na wieży znajduje się zegar, pokazujący czterem stronom świata aktualną godzinę, a obecne 2 dzwony (godzinowy i minutowy) i kuranty pochodzą z 1728 roku.
Ratusz Staromiejski. Gmach ratusza jest symbolem dawnej świetności miasta, a obecna jego forma stanowi rezultat wielowiekowych przekształceń architektonicznych. Najpierw na rynku w 1259 r. wzniesiono piętrowy dom kupiecki z sukiennicami i siedzibą władz, a następnie wieżę (podwyższoną w 1385 r. do 40 m) oraz budynki ław chlebowych, wagi i sądu. Wydany w 1393 r. przez wielkiego mistrza Konrada Wallenroda dokument zezwalał na zburzenie starych pomieszczeń i wzniesienie nowych, chociaż wstępne prace budowlane rozpoczęto wcześnie jeszcze 1391 r.
Nowy czworoboczny gmach stanął na rynku przed 1399 r., a w nim pod jednym dachem ulokowano siedzibę władz miejskich, dom kupiecki, budynek sądowy, kramy, ławy piekarskie, wagę i budy, a w piwnicach magazyny wina i piwa z wyszynkiem. Wzniesiony na rzucie prostokąta, z obszernym dziedzińcem pośrodku i o jedno piętro niższy od obecnego, gmach ratusza spełniał doskonale swoje funkcje administracyjne, sądowe i handlowe. Jego gotycka architektura przypominała wyraźnie wspaniałe sukiennice i hale targowe w Brugii, Gandawie i Ypres, z którymi Toruń utrzymywał w średniowieczu ożywione kontakty handlowe.
Gruntowna przebudowa ratusza w duchu renesansu niderlandzkiego nastąpiła w latach 1602-1603 i to prawdopodobnie według projektu Antoniego van Obbergena, flamandzkiego architekta z Gdańska. Budynek otrzymał wówczas drugie piętro, a zmodernizowane wnętrza miały elegancją dorównywać pomieszczeniom ratusza gdańskiego. Tak odnowiony gmach spłonął, razem ze zgromadzonymi dziełami sztuki, archiwum i biblioteką w czasie bombardowania miasta przez Szwedów 24 IX 1703 r. Odbudowany w latach 1722-1737 nie odzyskał już dawnej świetności i wyposażenia.
Od początku XIX wieku większość pomieszczeń w Ratuszu zajęła rozrastająca się administracja, ale w 1901 r. wydzielono również dwie sale dla zbiorów Muzeum Miejskiego. W 1958 r. cały gmach ratusza przeznaczono na cele muzealne, a budynek poddano gruntownym pracom adaptacyjnym i konserwatorskim, zakończonym w 1964 roku. Przywrócono wówczas wnętrzom dawne proporcje i barokowy wygląd, przy zachowaniu wszystkich wcześniejszych elementów architektonicznych. Uporządkowano także gotyckie podziemia i parter oraz zrekonstruowano kilka otworów kramnych w skrzydle wschodnim od strony dziedzińca. W skrzydle północnym ratusza, w miejscu gdzie istniała niegdyś brama przelotowa, znajduje się obecnie wejście do Muzeum Okręgowego.
Ekspozycja zbiorów podporządkowana została zabytkowym wnętrzom budynku, co sprawia, że podziwiać możemy także architekturę ratusza, który jako dzieło najwyższej klasy sam w sobie jest eksponatem pierwszorzędnej jakości. Parter, który oddaje atmosferę gotyckiego Torunia, zajmuje we wschodniej części wystawa średniowiecznej sztuki sakralnej i to nie tylko z terenu miasta i regionu, ale nawet z dalekiego Śląska. Szczególną wartość ma zgromadzony tutaj największy w muzeach polskich zbiór średniowiecznych witraży z dawnych kościołów toruńskich i z Chełmna. Uzupełnieniem tej ekspozycji są wytwory toruńskiego rzemiosła artystycznego oraz produkty mennicy toruńskiej, prezentowane w skrzydle zachodnim ratusza. Na pierwszym piętrze, które zachowało wystrój barokowy, tzw. Salę Królewską zdobi galeria portretów królów polskich z XVII-XIX w. Natomiast w Sali Mieszczańskiej rozwieszono portrety oraz tarcze herbowe patrycjatu toruńskiego z XVI-XVIII w., a wśród nich wizerunek Mikołaja Kopernika z około 1585 r. Pozostałe sale na pierwszym piętrze zajmują wystawy złotnictwa, także biżuterii i sreber z XVI i XVII w. oraz ekspozycje okazjonalne.
Niemal kwadratowy plac (109x104 m) stanowił od około połowy XIII w. aż do początków XX w. centrum życia publicznego Torunia. Był nie tylko głównym węzłem komunikacyjnym miasta, ale razem ze stojącym na nim ratuszem oraz urządzeniami targowymi pełnił wielorakie funkcje handlowe, gospodarcze, administracyjne, sądowe i reprezentacyjne. Na rynku ogłaszano też wyroki, wykonywano egzekucje, a w południowo-wschodnim narożniku aż do 1809 r. stał pręgierz. Obok znajdowała się jedna z wielu miejskich studzienek z bieżącą woda.
W dni targowe rynek był wielkim placem handlowym, a poszczególne jego części miały ustalone tradycyjnie funkcje. Oprócz stałych urządzeń handlowych w ratuszu, a więc sukiennic, ław chlebowych i kramów, w części południowej rynku (naprzeciwko Dworu Artusa) ulokowany był targ rybny, a przy południowym rogu pierzei wschodniej - targ warzywny.
W najbardziej reprezentacyjnej części zachodniej rynku, zwanej placem turniejowym organizowano nie tylko turnieje i parady, ale również miejskie i kościelne imprezy okolicznościowe oraz uroczystości natury państwowej. Tutaj witano też znamienitszych gości, np. wielkich mistrzów i królów, którym władze miasta i mieszkańcy składali przysięgę na wierność. Na przykład 28 V 1454 r. odbyła się ceremonia złożenia przez rycerstwo i mieszczan miast ziemi chełmińskiej z Toruniem na czele, hołdu monarsze polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi.
W tym samym miejscu odsłonięte 22 III 1904 r. pomnik cesarza Niemiec Wilhelma I (dłuta Ernesta Hertera), zabrany przez wycofujące się oddziały niemieckie w 1919 r. Niebawem, bo już 18 I 1920 r., witano tu uroczyście polskich żołnierzy, a trzy dni później z balkonu ratusza przemawiał gen. Józef Haller, dowódca wojsk przejmujących Toruń z rąk niemieckich.
W średniowieczu były to dwie uzupełniające się ulice: Rymary i Wielka. Pierwsza z nich mieściła się między Rynkiem Staromiejskim a ul. Szczytną, a druga zamknięta była od wschodu ul. Podmumą oraz Bramą Wielką, zwaną też Dobrzyńską lub Kotlarską (zburzoną w 1834 r.), która prowadziła na teren Nowego Miasta.
Pierwszy odcinek zamieszkały był na ogól przez rymarzy i siodlarzy. Ulica Wielka miała początkowo charakter wyłącznie kupiecki i dopiero w połowie XV w. również tutaj osiadali rymarze, siodlarze oraz inni rzemieślnicy. Zapewne miało to związek z coraz większą popularnością przeprawy i później mostu na Wiśle oraz rosnącym zapotrzebowaniem na usługi, świadczone przede wszystkim kupcom przybywającym drogą lądową z pobliskich Kujaw. W tym samym stuleciu nazwę ul. Wielkiej rozciągnięto na Rymary.
Z czasem ul. Szeroka stała się jedną z bardziej reprezentacyjnych, zresztą przez nią wiódł nie tylko szlak komunikacyjny z południa na północ, ale również z zachodu na wschód, na wzmiankowaną już w 1276 r. starą drogę dobrzyńską. W 1806 r., po wkroczeniu wojsk napoleońskich, ulicę uczczono imieniem cesarza Napoleona, ale od 1816 r. aż do lat osiemdziesiątych XIX w. nosiła ona imię króla pruskiego Fryderyka Wilhelma.
Również i dzisiaj ulica ma charakter reprezentacyjno-handlowy i należy do najbardziej ruchliwych na starówce. Jej architekturę zdominowały okazałe, wielopiętrowe kamienice, wzniesione w latach 1875-1914 w stylu neohistorycznym, secesji czy modernizmu, zresztą przeważnie na zrębach gotyckich lub nieco późniejszych.
Spośród nich interesujące wydają się dwa połączone i odremontowane domy nr 10/12. Starszy z nich (nr 10) barokowy pochodzi z drugiej połowy XVIII w., ale w 1852 r. uległ przebudowie i został połączony z kamienicą klasycystyczną (nr 12). Wówczas też na fasadzie domu nr 10 umieszczono płaskorzeźbę książki, która wskazuje na funkcję tej kamienicy. Jeszcze bowiem w pierwszej połowie XIX w. mieściła się tutaj wypożyczalnia książek, a potem księgarnia, która przetrwała do końca lat osiemdziesiątych XX wieku.
Sąsiedni budynek (nr 14) o cechach neoklasycznego modernizmu z alegorycznymi figurami, wzniesiony został w 1909 r. przez Vossa i Geistera na potrzeby Północnoniemieckiego Banku Kredytowego. Po wojnie ulokowano tu biura i kasy PKO. W 1993 r. dom ten połączony został z sąsiednią, o wiele starszą kamienicą (nr 16), w której odrestaurowano fragmenty późnogotyckich malowideł ściennych oraz malowany strop.
Na rogu ul. Łaziennej zachował się budynek, wzniesiony na zrębach kamienicy średniowiecznej, w którym mieści się tzw. Apteka Radziecka (nr 27), założona w 1623 r. przez Marcina Schweickerta. Stojący obok Domu Towarowego "Flisak" (nr 35)( obecnie Newyorker) dziewiętnastowieczny budynek (nr 37) zajmuje teren dawnych jatek, czyli ław mięsnych, które sięgały przez całą głębokość parceli aż do placu przy kościele św. Jana. Od średniowiecza sprzedawano tu codziennie mięso i jego wyroby. W soboty wolno było dodatkowo sprzedawać mięso na Rynku Nowomiejskim, a w czwartki na Rynku Staromiejskim, ale już od początku XIX w. na tym ostatnim miejscu praktyki tej zaniechano.
Zapewne najstarszą kamienicą przy ul. Szerokiej jest dom nr 38, którego rodowód sięga połowy XV wieku, chociaż uległ on również późniejszej przebudowie. W trakcie prac renowacyjnych w końcu lat siedemdziesiątych XX w. odkryto tu malowane szesnastowieczne stropy.
Początkowo nazwą tą określano tylko południowy odcinek ulicy od Bramy Żeglarskiej do ul. Rabiańskiej. Kolejny fragment do ul. Kopernika (dawniej ul. Świętej Anny) zwano do około XV w. "Naprzeciwko Wieży Kościoła Świętego Jana" lub "Koło Świętego Jana". Ostami odcinek, wychodzący przy Rynku Staromiejskim, zwano aż do końcaXVIII w. ulicą Kurzą, Kurną, Kokoszą lub Maślaną, z powodu prowadzonego tu handlu nabiałem.
W średniowieczu przy ul Żeglarskiej mieszkali najbogatsi kupcy - patrycjusze, zasiadający często we władzach miejskich (radzie i ławie). Tutaj brał początek najważniejszy szlak handlowy dla przybywających Wisłą kupców, którzy po krótkim pobycie w Toruniu udawali się nad Bałtyk.
Ulicę zwano również często "szlakiem królewskim", ponieważ przy Bramie Żeglarskiej witano uroczyście przybywających do miasta monarchów polskich, a później dostojny orszak udawał się do kościoła św. Jana i następnie do gościnnych komnat Ratusza Staromiejskiego.
Na nabrzeżu za Bramą Żeglarską aż do Bramy Mostowej rozciągało się Przedmieście Portowe, zamieszkałe przez żeglarzy oraz ludność ubogą, obsługującą przystań i port miejski.