Koloruj
 | Polska › woj. pomorskie › Gdańsk › Śródmieście › ul. Nowe Ogrody › Brama Nowych Ogrodów (Siedlicka) |
Lata 1896-1898 , Brama Siedlicka, widok w kierunku zachodnim.
|
Na stronie od 2011 marzec
15 lat 1 miesiąc 4 dni |
 |
bramy
|
BRAMA NOWYCH OGRODÓW (Neugarter Tor), zwana też Siedlicką lub gwarowo Bramą Majorów. Zbudowana w roku 1656 w pasie zewnętrznych zachodnich umocnień miejskich, łączących forty Biskupiej Górki z umocnieniami Grodziska, z fosą i mostem nad nią, rozebrana wraz z masywnym budynkiem straży bramnej w październiku 1921 roku. Znajdowała się w miejscu styku obecnych ulic Nowe Ogrody i Kartuska oraz ulic bocznych: Powstańców Warszawskich i Pohulanka. Wzniesiona w formie 2 kwadratowych baszt o wysokości 7 m, flankujących wały ziemne, między którymi znajdowały się dwuskrzydłowa brama dla pojazdów i bramka dla ruchu pieszego. Pełniła także funkcję rogatki miejskiej dla ruchu od strony Siedlec i Emaus. Nazwę Brama Majorów wprowadził do literatury Wilhelm Ferdinand Zernecke w swoim przewodniku z roku 1843, wywodząc miano bramy od tego, że w czasie oblężeń miasta jej obroną dowodził oficer w stopniu majora. W 2. połowie XIX wieku przebudowywana w celu poszerzenia drogi dla pojazdów i tramwaju konnego (od 1887; linia zelektryfikowana w 1896; tramwaje). Baszty, w formie kwadratowych słupów, otrzymały wówczas okładzinę z żółtej cegły i kamienne płaskie zwieńczenia. Na przełomie XIX i XX wieku usunięte zostały zbędne już wrota bramne.
Za:
Brama Nowych Ogrodów
Na początek może parę słów wyjaśnienia odnośnie samej nazwy. W swojej ponad 250-letniej historii obiekt ten określany był dwojako: pierwotnie jako Brama Majorów (Majoren Tor), następnie zaś Neugarten Tor, czyli Brama Nowych Ogrodów właśnie. W polskiej literaturze można spotkać dwie jeszcze inne nazwy – Brama Siedlecka lub Brama Kartuska. Postanowiłem jednak pozostać przy najwierniejszym z możliwych tłumaczeń, czyli Bramie Nowych Ogrodów. Tam, gdzie jest to możliwe i stylistycznie dopuszczalne, należy moim zdaniem jednak powracać do wiernych tłumaczeń dawnych (tj. niemieckich) nazw…
Losy i kształt Bramy Nowych Ogrodów są łudząco podobne do dziejów Bramy Oliwskiej. Nie powinno to dziwić, wszak powstały one w tym samym czasie (1656 r.) i z tego samego powodu (obrona ciągów komunikacyjnych w nowopowstałych zespołach umocnień zewnętrznego, drugiego pierścienia fortyfikacji). Nie jest znane żadne przedstawienie Bramy Nowych Ogrodów sprzed II połowy XIX w., ale wszystko na to wskazuje, że miała ona wcześniej prostą, niezbyt interesującą formę. Dopiero w 1877 r. starą bramę wyburzono i w jej miejscu postawiono szerszą, wspartą ceglanymi pylonami. W takim kształcie przetrwała ona do rozbiórki, tj. najprawdopodobniej 1920 r.
Przed Bramą Nowych Ogrodów była mokra fosa zasilana Potokiem Siedleckim. Od strony zewnętrznej, czyli Siedlec, do Bramy prowadził zwodzony most, później zastąpiony już stałą przeprawą. Do początków XIX w. po tej stronie był także niewielki rawelin, który stanowił ochronę przyczółku mostowego. Dziś jedynym wspomnieniem po całym założeniu jest staw w obrębie Centrum Hewelianum (po fachowemu: u podnóża Bastionu Kessela lub Neubauera), znajdujący się przy skrzyżowaniu ulic Powstańców Warszawskich oraz Nowych Ogrodów. Zbiornik ten jest pozostałością właśnie po mokrej fosie omawianej bramy.
Nie umiem sprecyzować, dlaczego, ale ze wszystkich znanych mi bram Gdańska (tych o rodowodzie średniowiecznym, jak i nowożytnym), Brama Nowych Ogrodów niezmiennie wywiera na mnie największe wrażenie. Może dlatego, że tuż, obok, powstały w XIX stuleciu reprezentacyjne budynki państwowe (sądy), co ciekawie kontrastowało z ziemnymi wałami istniejących umocnień i samą bramą..? Niech Państwo osądzą to sami.
Jan Daniluk
/p>