Jaś i Małgosia – dwie[1] średniowieczne kamieniczki przy północno-zachodnim narożniku wrocławskiego Rynku, połączone ze sobą arkadą. Wybudowane najprawdopodobniej w XV wieku, stanowiły wówczas część liczniejszej grupy domów altarystów kościoła farnego (św. Elżbiety). Między kamieniczkami, pod arkadą, znajdowało się wejście na zlikwidowany w XVIII wieku cmentarz, o czym przypomina napis na na kartuszu "Mors Ianua Vitae" – "Śmierć bramą życia". W bramie tej znajdowały się niegdyś wrota.

Na kamieniczkę "Jaś" (nieco niższą, ul. św. Mikołaja 1) składają się właściwie dwa dawne domy: oprócz trzyokiennego i trzykondygnacyjnego zachowanego w całości – jednookienny i także trzykondygnacyjny fragment następnej kamieniczki (ul. św. Mikołaja 2), nieco wyższej od głównej części "Jasia". Stanowiły część południowego obramowania znajdującego się obok kościoła cmentarza. Obecną wysokość trzech kondygnacji i dwuspadowy dach kamieniczki zyskały pod koniec XVI wieku. Po dalszych remontach i przebudowach obie te części stanowią wspólną całość i otynkowane są obecnie na biało.

Kamieniczka "Małgosia" (nieco wyższa, ul. Odrzańska 40) powstała także w XV wieku, na wschodnim obrzeżu ówczesnego cmentarza, gruntownie przebudowana została w 1564. Podczas tej przebudowy zyskała trzecią kondygnację oraz dwuspadowy dach z trzema szczytami od wschodu (od ul. Odrzańskiej). Elewację od strony południowej zwieńczono wysokim manierystycznym szczytem z kamiennymi sterczynami. Wtedy także powstały kamienne obramienia wszystkich okien, a w oknie na parterze – krata z godłem przedstawiających skrzyżowane klucze, młotka i napis "D 1564 H". Podczas przebudowy w 1564 wbudowano w narożnik od strony Rynku granitowy fragment romańskiej kolumny pozyskanej w 1529 w czasie likwidowania – z inicjatywy Heinricha Rybischa – opactwa benedyktyńskiego na Ołbinie (dziś na miejscu opactwa znajduje się kościół św. Michała Archanioła). Fragment ten przechowywany jest obecnie w Muzeum Architektury we Wrocławiu. Także "Małgosia" składa się dziś z dawnych dwóch budynków: przylega do niej pozostałość następnego z domków altarystów (ul. Odrzańska 39), obecnie stanowiąca wraz ze swą sąsiadką wspólną funkcjonalną całość, otynkowaną obecnie na czerwonobrązowo.

Bramę pomiędzy kamieniczkami przebudował na formy barokowe w 1728 architekt Christoph Hackner (1663-1741), a ostatni z barokowych remontów kamienic przeprowadzono w 1740. Współczesną nazwę – "Jaś i Małgosia" – nadali kamieniczkom osadnicy ściągający do Wrocławia po II wojnie światowej, widząc w domkach dwie postacie trzymające się za ręce: mniejszego Jasia i większą Małgosię z bajki braci Grimm.

W latach 1959-1960 przeprowadzono remont wg projektu mgr. inż arch. Emila Kaliskiego; odkryto wówczas renesansowe elementy zdobienia kamienic. W latach 60. XX wieku kamienice przekazano Towarzystwu Miłośników Wrocławia, którego siedzibą są do dziś. Kolejny remont kamieniczek przeprowadzono w latach 1972-1975, również pod okiem arch. Emila Kaliskiego. W 1995 "Jaś" został wydzierżawiony na 20 lat wrocławskiemu artyście grafikowi i profesorowi Akademii Sztuk Pięknych Eugeniuszowi Getowi-Stankiewiczowi, który urządził tam warsztat miedziorytu i prowadzi warsztaty ze studentami. Na placu przykościelnym za kamieniczkami w końcu lat 90. XX wieku ustawiono otrzymany w darze od miasta Berlina pomnik Dietricha Bonhoeffera, urodzonego we Wrocławiu pastora i teologa, antyfaszysty straconego tuż przed końcem II wojny światowej w obozie koncentracyjnym Flossenbürg.

Źródło:

Choć niepozorny i położony na skraju Rynku, secesyjny dom handlowy Ludwig Wittemberg & Co pod adresem Rynek 1 jest pełen ciekawostek i ma swoją wyjątkową historię.



Przełom XIX i XX w. był okresem wielkich przemian w architekturze Wrocławia. Pomiędzy rokiem 1892 a 1912 powstało około 60 domów handlowych i towarowych. Aby zrobić dla nich miejsce, w latach 1896-1911 rozebrano kilkanaście historycznych domów mieszczańskich. W roku 1906 ten los spotkał barokowo-klasycystyczną kamienicę na rogu Rynku i ul. św. Mikołaja.



Już rok później w 1907 pod adresem Rynek 1 powstał stojący tu do dziś dom handlowy firmy Ludwig Wittemberg & Co. Jest to jedyny dom handlowy, który powstał na zachodniej pierzei Rynku. Budynek zaprojektował znany wrocławski architekt Herman Wahlich - współtwórca osiedla Sępolno. Wśród bardziej rozpoznawalnych z jego projektów do dziś zachował się dom handlowy Łada przy ul. Oławskiej 21/23.



W duchu secesji



We Wrocławiu secesja wywarła największy wpływ na architekturę użyteczności publicznej. Tak było również w przypadku Geschäftshaus Ludwig Wittemberg - bo tak brzmi oryginalna nazwa domu handlowego.



Elewację budynku zdobi rzeźbiarski detal o motywach roślinnych, tak charakterystycznych dla secesji. Fasadę wieńczą dwa szczyty o falistym wykroju, na których znajdują się dwie ozdobne obwoluty. Na jednej umieszczono datę powstania budynku, a na drugiej inicjały właściciela Ludwiga S. Wittemberga. Nietypowe wycięcie w fasadzie to udana próba otwarcia wylotu Rynku na widok kościoła św. Elżbiety. Wejście prowadzące na wykuszową klatkę schodową znajduje się od ul. św Mikołaja pod numerem 81. Przechodząc tamtędy, zwróćmy uwagę na geometryczne kwiaty lotosu i piękne oryginalne drzwi.



Sklepy, banki i radio



Dwa lata po oddaniu do użytku, w 1909 r. budynek wynajęła firma Tauer-Magazin August Brendix, sprzedająca stroje żałobne i akcesoria pogrzebowe. W pierwotnym zamyśle parter kamienicy przeznaczono na siedem sklepów, jednak dzięki szkieletowej konstrukcji połączono całe piętro w jeden duży. Wyższe kondygnacje zajmowały biura, ale od 1927 roku miała tu swoją siedzibę Narodowo-Niemiecka Partia Ludowa. Po wojnie to tutaj wrocławianie kupowali ubrania Polmody: na parterze spółdzielnia miała sklep firmowy, a na górze warsztaty krawieckie.



Od 1996 roku właścicielem kamienicy jest spółka Financial Invest Group. W latach 1996-1997 przeprowadzono remont budynku, po którym wprowadził się tu niemiecki Hypo Bank. Od 1997 do 2002 roku pod adresem Rynek 1 mieściła się siedziba wrocławskiego Radia Kolor. Dziś na parterze mieści się oddział banku PEKAO. A wkrótce rozpocznie się generalny remont części biurowej budynku i odświeżenie elewacji.



Źródło [

wroclaw.naszemiasto.pl]

Jedna z dwóch ulic we wrocławskim Starym Mieście, łączących niegdyś Rynek ze znajdującą się na zachód od niego nieistniejącą już Bramą Mikołajską (tą drugą ulicą jest ulica Ruska), od której bierze nazwę (do 1945 Nikolai Straße).

W średniowieczu (wraz z ulicami Ruską, Oławską, Świdnicką i Piaskową) była jedną z głównych arterii komunikacyjnych Wrocławia.

Przy ulicy św. Mikołaja, przy samym Rynku, znajduje się kościół św. Elżbiety. Na drugim końcu ulicy, niedaleko dawnej Bramy Mikołajskiej, znajduje się dzisiejszy Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy we Wrocławiu, dawniej kościół pod wezwaniem św. Barbary.

Ulica liczy około 600 metrów i w połowie długości przecięta jest wytyczoną w latach 70. XX wieku wrocławską trasą W-Z. Wyburzenia związane z przeprowadzeniem trasy W-Z oszczędziły stojący na rogu ulicy św. Mikołaja i trasy budynek Szpitala Bożego Grobu

Ulica Odrzańska – jedna z ulic ścisłego średniowiecznego centrum Wrocławia, na Starym Mieście, przedłużenie zachodniej pierzei Rynku. Łączy dziś północno-zachodni narożnik Rynku na południu z ulicą Grodzką i liczy około 200 metrów. Przedłużeniem Odrzańskiej na północ, poza Odrę, są Mosty Pomorskie, prowadzące do ulicy Pomorskiej.

Przy skrzyżowaniu z ulicą św. Mikołaja, w sąsiedztwie Rynku, znajduje się gotycki kościół św. Elżbiety.

Źródło: Autorzy: Licencja: CC-BY-SA 3.0