 | Polska › woj. mazowieckie › Warszawa › Wydarzenia › 1939 - Oblężenie Warszawy |
1939 , Budowa rowów przeciwczołgowych na rogu Wileńskiej i Targowej w Warszawie.
† ML
 Rzeczywiście dubel, ale nie do końca. Róg Wileńskiej i Targowej. Na FP - kadr z filmu, tutaj zdjęcie o wiele lepszej jakości. 2015-03-23 10:03:51 (11 lat temu)
Zdjęcie wykonane przez pomocnika z ekipy Juliena Bryana. 2015-03-23 15:25:01 (11 lat temu)
|
|
Na stronie od 2001 wrzesień
24 lat 7 miesięcy 28 dni |
Obrona Warszawy – bitwa powietrzna i lądowa stoczona w obronie stolicy Polski w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku przez Wojsko Polskie i ludność cywilną z oddziałami 3 i 4 Armii Wehrmachtu oraz jednostkami 1 i 4 Floty Powietrznej Luftwaffe.
Działania wojenne
Od 1 do 6 września 1939 walkę w obronie stolicy prowadziła Brygada Pościgowa oraz pododdziały Ośrodka Obrony Przeciwlotniczej Warszawa (czynna OPL) i mieszkańcy miasta zorganizowani w ramach biernej OPL.
3 września minister spraw wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki rozkazał gen. bryg. Walerianowi Czumie zorganizować obronę miasta przed zagonem pancerno-motorowym z kierunku południowo-zachodniego (niemiecki XVI Korpus Pancerny). Pierwszy Sztab Obrony Warszawy stanowili oficerowie Komendy Głównej Straży Granicznej. Szefem Sztabu mianowany został płk dypl. Tadeusz Tomaszewski. Do obrony stolicy skierowano oddziały 5 Dywizji Piechoty pozostającej w odwodzie Naczelnego Wodza.
6 września Prezydent RP Ignacy Mościcki wraz z władzami państwa wobec bezpośredniego zagrożenia natarciem niemieckim ewakuowali się do Nałęczowa. Począwszy od 6 września, rozpoczęło się także formowanie formacji obrony cywilnej, Robotniczej Brygady Obrony Warszawy.
8 września do obrzeży Warszawy dotarły oddziały niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Tego dnia powstała także Armia Warszawa. 8 i 9 września od strony Ochoty i Woli rozpoczął się atak Wehrmachtu na Warszawę. OKW próbowało zdobyć stolicę Polski z zaskoczenia siłami dwóch dywizji pancernych (1 i 4 DPanc), które w dniu 6 września dokonały skutecznego przełamania frontu polskiego pod Piotrkowem[1]. Atak 4 Dywizji Pancernej Wehrmachtu na Ochotę i Wolę (ulicami Grójecką i Wolską) załamał się wobec skutecznej polskiej obrony i opłacony został wysokimi stratami po stronie niemieckiej[2].
9 września płk dypl. Marian Porwit mianowany został dowódcą Odcinka "Warszawa-Zachód". W dniach 13-15 września miasto zostało całkowicie okrążone. Stefan Starzyński, komisaryczny prezydent miasta i komisarz cywilny jego obrony odmówił ewakuacji wraz z rządem i stanął na czele cywilnej obrony Warszawy. Na mocy rozkazu Naczelnego Wodza została powołana Armia Warszawa pod dowództwem gen. Juliusza Rómmla. Stefan Starzyński powołał Komitet Obywatelski przy Dowództwie Obrony Warszawy skupiający przedstawicieli wszystkich ugrupowań politycznych Rzeczypospolitej - od PPS poprzez piłsudczyków do narodowej demokracji. Propagandą Dowództwa Obrony Warszawy kierował płk. Wacław Lipiński.
W dniach 17-22 września garnizon warszawski został wzmocniony przez żołnierzy Armii Poznań i Armii Pomorze (Wielkopolska Brygada Kawalerii, Podolska Brygada Kawalerii, elementy Pomorskiej Brygady Kawalerii i część jednostek piechoty), którzy pod operacyjnym dowództwem gen. Tadeusza Kutrzeby przełamali się do Warszawy z rejonu Bzury przez Puszczę Kampinoską, tocząc zażarte walki o przedarcie się na przedpolu miasta. Podczas tej operacji polegli generałowie Stanisław Grzmot-Skotnicki, Franciszek Wład i Mikołaj Bołtuć. Mianem Warszawskich Termopil zostały określone walki 30 Pułku Strzelców Kaniowskich dnia 21 września w rejonie Wawrzyszewa, gdzie 1 batalion tego pułku tracąc 500 ludzi zatrzymał uderzenie niemieckiej 24 Dywizji Piechoty wspartego czołgami i ogniem 70 dział, umożliwiając przedostanie się do miasta niedobitków z bitwy nad Bzurą.
Dyskusyjną wśród historyków pozostaje rola gen. Juliusza Rómmla, który pomimo znacznych sił (w tym batalionu czołgów) nie udzielił żadnego wsparcia wojskom Armii Poznań i Pomorze w czasie bitwy nad Bzurą i nie dokonał koordynacji sił Armii Warszawa i znajdujących się w twierdzy Modlin sił Armii Modlin i GO gen. Wiktora Thommée z Armii Łódź z Armiami "Poznań" i "Pomorze".
Po agresji ZSRR na Polskę w dniu 17 września przebywający pod Warszawą Adolf Hitler wydał osobisty rozkaz ostrzału artyleryjskiego Zamku Królewskiego dla zmuszenia stolicy Polski do kapitulacji. Kapitulacja Warszawy była uzgodnionym warunkiem niemiecko-sowieckim co do rozbioru terytorium państwa polskiego pomiędzy III Rzeszę a ZSRR. W konsekwencji wojska niemieckie podjęły eskalację działań (niezgodnych z IV konwencją haską) skierowanych przeciwko ludności cywilnej Warszawy a mających zmusić miasto do jak najszybszej kapitulacji.
25 września został przeprowadzony nalot dywanowy Luftwaffe na Warszawę, zginęło wtedy ok. 10 tys. mieszkańców, 35 tys. zostało rannych, zaś 12% zabudowy miejskiej uległo zniszczeniu. Luftwaffe zbombardowała warszawską gazownię, elektrownię i stację filtrów. Wobec braku prądu zamilkła rozgłośnia radiowa Warszawa II, nadająca z Fortu Mokotowskiego[3]. Ataki te były wstępem do generalnego szturmu miasta, 26 września oddziały niemieckie przeprowadziły natarcie, które jednak nie przyniosło im większych sukcesów.
27 września zapada decyzja o wstrzymaniu walk z uwagi na sytuację ludności cywilnej. Kapitulacja stolicy nastąpiła ostatecznie w dniu 28 września. Do niewoli niemieckiej dostało się ok. 120-140 tys. polskich żołnierzy walczących w obronie Warszawy.
Źródło:
Jest początki i nazwa sięgają około 1865 roku i były związane z budową Dworca Petersburskiego skąd prowadziły szlaki kolejowe do Białegostoku, Petersburga i Wilna
Ulica Wileńska na odcinku od Targowej do Konopackiej, wybudowana z rozmachem, była jedną z głównych ulic Nowej Pragi. Od samego początku wjeżdżała na nią kolejka konna, łącząca ulice Targową i Zygmuntowską, Dworzec Petersburski z Terespolskim i Warszawsko-Wiedeńskim.
Dalej od Konopackiej do Szwedzkiej znacznie węższa, ciaśniejsza i zadymiona dymem z pobliskiej stalowni, nazywana była Ciemnowileńską lub Czarnowileńską. Od zarania swojego istnienia zamieszkiwana była w większości przez biednych robotników i urzędników niższej kategorii.
Pod koniec XIX i w pierwszych latach XX wieku przy Wileńskiej, po stronie nieparzystej, wybudowano kamienice mieszkalne. Kiedy w 1909 r. zlikwidowano tramwaj konny, poprowadzono Wileńską do Konopackiej tramwajową linię elektryczną, która w następnych latach przez ul. 11 Listopada dotarła do dalej położonych dzielnic: Targówka, Nowego Bródna i Pelcowizny, przyłączonych do Warszawy w 1916 r.
W 1915 r. uległ spaleniu budynek Dworca Petersburskiego. Wybudowano inny, tymczasowy, frontem ustawiony do ul. Targowej, który spłonął w pierwszym roku wojny.
W roku 1930 na miejscu Dworca Petersburskiego wybudowano gmach Warszawskiej Dyrekcji Kolei. Za nim, w ostatnich latach przed wojną, powstały budynki mieszkalne dla pracowników kolei.
Około 1950 r. zlikwidowano linię tramwajową, przez co Wileńska przestała być arterią komunikacyjną.
Na początku listopada 1937 roku pod nr 12 oddano zespół dwóch budynków dla pracowników PKP.
W czasie ostatniej wojny na ulicy Wileńskiej powstało wiele kapliczek podwórkowych - dzięki opiece mieszkańców zachowały się w większości do naszych czasów.
W latach 1956-58 pod nr 18 zbudowano duży budynek mieszkalny dla pracowników PKP.
W latach 2009-10 firma deweloperska Budrem zburzyła zabudowania praskiej parowozowni wzniesione w 1860 roku.
W ostatnich latach powstały nowe budynku na rogu Wileńskiej i Czynszowej, Wileńskiej i Środkowej. Jednak na całkowity wygląd ulicy rzutują przeważające tu secesyjne kamienice, rzadko i cząstkowo remontowane, wraz z bramami strzeżonymi przez nieliczne już w Warszawie metalowe pachołki. Przypominają dawne czasy, kiedy przez Wileńską przejeżdżał tramwaj konny, a dorożki dowoziły podróżnych do Dworca Petersburskiego.
W 2013 roku ukończone realizowana od 2011 roku pod nr 14 inwestycje Nowa Wileńska. W miejscu po zburzonej parowozowni powstało ponad 140 lokali mieszkalnych a replika dawnej hali kolejowej służy od 25 lipca 2013 roku jako pierwszy na terenie Pragi Północ sklep Lidl.
Dziś lica Wileńska to w dużej części zniszczone i odrapane kamienice - jednak dla dociekliwego obserwatora zachowały szczątki dawnej świetności. Gdyby były odpowiednie środki na rewaloryzację to ta stara ulica Warszawy mogłaby stać się jedną z najpiękniejszych ulic nie tylko Pragi, ale i Warszawy.
DW/CS/TJ/WI
Ciekawostki
W swoich początkach Wileńska przecina ul. Szwedzką i wpadała ślepo na zakłady Towarzystwa Akcyjnego Warszawskiej Fabryki Stali.
W okresie międzywojennym przewidziano w planach urbanistycznych stolicy jej przedłużenie - ulicę Tadeusza Korzona jako szeroką arterię komunikacyjną (jej fragment o takiej nazwie istnieje obecnie w gminie Targówek). Miała przebiegać od Szwedzkiej przez tereny wojskowe, kolejowe, Targówek, do projektowane; wówczas obwodnicy. Do realizacji projektu nie doszło. Za to po wojnie powstała Trasa W-Z i to ona, łącząc się na wschodzie z Radzymińską przejęła zadania nie zrealizowanego, nowego odcinka Wileńskiej.
Wileńska 1. Pod tym adresem w okresie międzywojennym znajdował się sklep firmowy „Fuchsa". Zakłady rywalizowały z „Wedlem". „Wedel" reklamował karmelki: „100 smaków, a każdy inny", „Fuchs" ripostował: „100 smaków, każdy naturalny".
Posesja pod nr. 16. za swój ładny styl otrzymało w 1998 r. nagrodę w konkursie „Praga w kwiatach".
Między blokami Wileńska 6 i 6a został powstał tuż przed wojną schron przeciwlotniczy.
Po wyzwoleniu Pragi we wrześniu 1944 na Wileńskiej pod "siódemką" mieściła Drukarnię Miejską. Pod "trzynastką" znajdowała się tymczasowo ambasada ZSRR.
Przy ulicy Wileńskiej pod nr. 11 mieścił się w XVIII w. cyrkuł policji carskiej. W 1905 r. działacz PPS, pracownik praskich fabryk "Labor" i "Wulkan" Stefan Okrzeja dokonał nań zamachu bombowego. Został za to stracony na stokach Cytadeli. Przed wojną w tymże budynku mieścił się XIV Komisariat Komisji Państwowej.
www.twoja-praga.pl
Przez cały XIX ulica stanowiła centrum Pragi. Lata 60. to czas wzmożonego rozwoju i przebudowy. W 1866 przeprowadzono tory dla tramwaju konnego. Po przeprowadzeniu linii Kolei Petersburskiej i Terespolskiej oraz ukończeniu w 1864 Mostu Kierbedzia sytuacja ulicy Targowej mocno się zmieniła. Jeszcze w 1880 na ulicy kwitło targowisko. Przeważał handel hurtowy, który zaopatrywał targi miejskie. Głównymi towarami były: bydło, trzoda chlewna, konie, bryczki, drewno opałowe, uprzęże oraz zboże. Po likwidacji targowiska na jego miejscu urządzono skwery i ułożono chodniki. Na przełomie XIX i XX stulecia wzniesiono na rogu Białostockiej domy dla kolejarzy. W 1909 tramwaj konny zastąpiono elektrycznym.
W 1916 do Targowej przyłączono ulicę Wołową. W latach 1926-1928 wybudowano budynek Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych. W 1928 wzniesiono wiadukt Kolei Średnicowej, zdobyty w czasie powstania warszawskiego przez powstańców.
Po II wojnie światowej ulica Targowa jako stosunkowo mało zniszczona stała się główną siedzibą władz miasta. Przeprowadzono przez nią pierwszą powojenną linię tramwajową. Swoją siedzibę znalazło tu również Polskie Radio, "Życie Warszawy" oraz Rząd Tymczasowy (budynek Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych).
Wikipedia