 | Polska › woj. kujawsko-pomorskie › powiat toruński › Chełmża › ul. Tumska › Bazylika konkatedralna Trójcy Świętej |
1904 , Kościół św. Mikołaja i Bazylika konkatedralna św. Trójcy.
|
Na stronie od 2015 styczeń
11 lat 4 miesiące 21 dni |
 |
kościoły, katedry, kaplice
|
Kościół do 1827 r.
Parafia i kościół św. Mikołaja jest najstarszym sakralnym budynkiem w Chełmży, powiązanym z chrześcijaństwem. Pierwotny drewniany kościół mógł istnieć już w X w. Aż do XIX w. pełnił funkcję kościoła parafialnego. Istniał on przed powstaniem diecezji chełmińskiej, gdyż w akcie erekcyjnym katedry został wraz z uposażeniem podporządkowany kapitule- w roku 1248.
Przebudowa z konstrukcji drewnianej polegająca na pobudowaniu wpierw prezbiterium, przylegającym do drewnianego korpusu zdaje się mieć uzasadnienie i występuje w podobnych przypadkach na Pomorzu. Z analizy dokumentów wynika, że budowę z cegły ukończono w 1150 roku. Kościół wielokrotnie przebudowywano i odbudowywano.
Jest to trójnawowy, krzyżowy, ceglany gotyk, z ciężką od frontu niewykończoną wieżą krzyżackiego typu. Wnętrze kościoła, o dwóch kaplicach: pierwsza, św. Wawrzyńca, która służyła przy pogrzebach biskupów lub kanoników, druga kaplica była pod wezwaniem św. Barbary. Kościół miał przebudowywany korpus i dobudowaną wieżę- nie wykluczone jest ukrycie kościelnej starej sylwetki bo była ona umieszczana na starych mapach. Siedem ołtarzy oprócz ołtarza wielkiego znajdowało się we wnętrzu kościoła.
Po rozbiorach w 1824 r. kościół ów został zakupiony przez Króla Prus i 24 sierpnia 1827 r. przekazano miejscowej gminie ewangelickiej.
Wyposażenie kościoła św. Mikołaja w 1827 roku
W dn 24 września 1827 r. kościół św. Mikołaja stał się zborem ewangelickim. Z wyposażenia przyjęto i obiecano zachować następujące przedmioty:
1. Ołtarz główny.
2. Ambony.
3. Organy dziesięciorejestrowe.
4. Trzy dzwony z wieży.
Koniecznie powiedzieć trzeba o ołtarzach kościoła: [...] Siedem ołtarzy oprócz ołtarza wielkiego zdobiło wnętrze kościoła. Główny ołtarz fundowany przez zamożną rodzinę burmistrza miasta o nazwisku Żuławy w roku 1612, przedstawiał Matkę Bożą w otoczeniu św. Barbary i św. Katarzyny, w środku wielki obraz hołdu św. Trzech króli. Mniejszy ołtarz św. Jana Nepomucena sprawiło bractwo piwowarów, ołtarz św. Barbary bractwo rybaków, ołtarz Matki Bożej Bolesnej bractwo szewskie, ołtarz św. Huberta bractwo robotników, ołtarz św. Walentego bractwo kuśnierzy, ołtarz Matki Bożej Różańcowej, bardzo liczne bractwo tejże nazwy, ołtarz św. Franciszka Ksawerego bractwo krawieckie, ołtarz św. Rocha bractwo tkackie. Pieczę i starania nad ołtarzem miały poszczególne bractwa, których tyle bywało, ile ołtarzy. Prawie wszystkie ołtarze, oprócz głównego ołtarza, przeniesiono przed zabraniem kościoła przez ewangelików do katedry.
Obecne wyposażenie kościoła św. Mikołaja
Kościół św. Mikołaja powrócił do Kościoła Katolickiego po zakończeniu II wojny światowej. Według P. Bireckiego w 1945 roku zostały ponownie przeniesione do kościoła św. Mikołaja następujące elementy wyposażenia: cztery XVIII-wieczne ołtarze, które stanęły przy filarach międzynawowych. [...] Są to: ołtarz św. Stanisława Kostki i św. Antoniego, z postacią św. męczennicy w zwieńczeniu, drugi ze św. Rochem w części nastawy, trzeci z obrazem św. Trójcy w typie Tronu Łaski i czwarty, ostatni, ze św. Barbarą, której wizerunek zdobi trybowana, rokokowa sukienka. [...] W kościele św. Mikołaja w czasie protestanckiej opieki został zakupiony instrument organowy, zbudowany na zlecenie protestantów przez Orgelbauanstalt A. Terletzki – Ed. Wittek z Elbląga w 1905 roku.
Info za [ Wikipedia]
Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży – dawna katedra biskupstwa chełmińskiego. Bazylika mniejsza od 1982, od 1994 konkatedra diecezji toruńskiej.
Usytuowany na skarpie nad brzegiem jeziora, wznoszony etapami od 1251 do II ćw. XIV w. W czasie budowy katedra była dwukrotnie niszczona najazdami Prusów (1267 i 1286), a w 1422, w wyniku najazdów litewsko-tatarskich, nastąpił pożar kościoła (założono wtedy nowe sklepienia). Do ważniejszych późniejszych prac budowlanych należy podwyższenie i zwieńczenie w 1692 barokowym hełmem północnej wieży fasady. Katedra chełmżyńska poniosła dość duże straty w XIX i XX w. – przede wszystkim rozebranie przylegających do kościoła krużganka i zabudowań kapituły w 2 poł. XIX w. W 1906 zastąpiono pierwotny gotycki portal zachodni neogotycką kruchtą. W 1950 wybuchł pożar, który zniszczył dachy, część sklepień nawy głównej, hełm wieży oraz belkę tęczową. Odbudowa w latach 1968-1971 przywróciła kościołowi dawny wygląd.
Jest to kościół gotycki, trójnawowy, o korpusie halowym, z transeptem. Jego architektura łączy ze sobą elementy typowej architektury katedralnej, tj. transept, dwuwieżową fasadę i wieżyczki przy transepcie, z formami typowymi dla architektury zakonów żebraczych (franciszkanów i dominikanów), do których należy prostokątne prezbiterium bez obejścia.
Wnętrza
* gotyk (do XVI w.)
o fragment płyty nagrobnej wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Siegfrieda von Feuchtwangena, zmarłego w 1311
o grupa Ukrzyżowania z XV w., dzieło warsztatu toruńskiego lub gdańskiego
o rzeźby z dawnego łuku tęczowego: krucyfiks, Matka Boża Bolesna, św. Jan Ewangelista i św. Maria Magdalena (z początku XVI w.)
* renesans (XVI w.)
o stalle fundowane w 1519 przez biskupa Jana Konopackiego, przekształcone w początku XVII w., z fragmentami późnogotyckimi
o nagrobek biskupa Piotra Kostki (zm. 1595) z arkadową wnęką mieszczącą postać zmarłego – prawdopodobnie dzieło warsztatu krakowskiego
o ambona z 1604, fundacji biskupa Wawrzyńca Gembickiego, przekształcona w 1676
* barok (XVII-XVIII w.)
o ołtarz główny z ok. 1650, zrealizowany przez warsztat miejscowy wg projektu G. B. Ghisleniego, fundacji biskupa Andrzeja Leszczyńskiego
o obraz Zdjęcie z Krzyża wg Rubensa (na podstawie grafiki), ok. poł. XVII w.
o epitafium biskupa chełmińskiego Adama Kosa, zm. 1661, z popiersiem zmarłego atrybuowanym G. Rossiemu
o obraz Pokłon Trzech Króli Luki Giordano z przełomu XVII i XVIII w.
o ołtarz Św. Krzyża, wg projektu G. B. Cocchiego, ze zwieńczeniem w postaci korony, z poł. XVIII w.
o ołtarz z obrazem przedstawiającym bł. Jutę, przypisywanym T. Kuntze (poł. XVIII w.)
Info za [