Tamka (inaczej: Wyspa Świętego Macieja, niem. Matthiasinsel, także An der Matthiaskunst) – jedna z najmniejszych wysp odrzańskich we wrocławskim Starym Mieście, położona naprzeciw wylotu ul. Szewskiej na ul. Grodzką biegnącą wzdłuż Odry na jej południowym brzegu, położona w obrębie Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Górnego. W wieku XIII należała do zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Wybudowali oni na tej wyspie młyn św. Macieja, wzmiankowany już w roku 1254, najstarszy młyn w mieście. Później znajdowały się tu już dwa młyny przy obu końcach drewnianego (wówczas) mostu św. Macieja łączącego wyspę z miastem. W 1539 na miejskim przyczółku mostu św. Macieja zbudowano wodociąg (zwany „Nowym” dla odróżnienia od położonego nieopodal, przy Furcie Młyńskiej i Bramie Odrzańskiej, wodociągu „Starego” albo „Wielkiego”, istniejącego od połowy XIV wieku), przebudowany w 1825. Sama wyspa pozostawała bezimienna aż do XIX wieku. W latach 1869–1871 wybudowano most na śluzie, a w 1876 rozebrano młyny tworząc Jaz św. Macieja. W latach 1905–1907 powstał łączący wyspę z południowym brzegiem Odry żelazny most św. Macieja, który funkcjonuje do dzisiaj (ostatni remont przeprowadzono w 1967 roku, a także podczas przebudowy nabrzeża (ul. Grodzkiej) w 2007); obecną nazwę wyspa otrzymała w roku 1945. Na wyspie znajdują się dwa budynki. Pierwszy z nich, zwany niegdyś „klubowym”, został wzniesiony w latach 1906–1908 według projektu berlińskiego architekta Rudolpha Zahna jako siedziba Śląskiego Towarzystwa Kultury Ojczyźnianej (Schlesische Gesellschaft für Vaterländische Kultur). Dziś należy on do Katedry i Zakładu Chemii Leków Akademii Medycznej. Drugi, nieco młodszy, po wojnie został odbudowany w latach 70., używany jest dziś przez Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Źródło:

UWAGA: Na zbiór zdjęć i obiektów rzeki Odry we Wrocławiu składają sie odpowiednie zbiory przypisane do wydzielonych odcinków rzeki w granicach miasta, czyli Odry Górnej, Odry Południowej. Odry Północnej i Odry Dolnej.

Kościół św. Macieja Apostoła we Wrocławiu - gotycki kościół z cegły, zbudowany na planie krzyża, jednonawowy z transeptem i wieżą. Znajduje się po wschodniej stronie ul. Szewskiej, nosząc adres pl. bpa Nankiera 17.

Historia kościoła sięga pierwszej ćwierci XIII wieku. Powstał on wówczas jako kaplica dworska związana z dworem (curia) Henryka Brodatego, który znajdował się (wedle rekonstrukcji Małachowicza) dalej na wschód. Kościół ten składał się z dwuprzęsłowej nawy oraz również dwuprzęsłowego, węższego i dłuższego prezbiterium.

W 1243 lub 1248 księżna Anna, wdowa po Henryku Pobożnym, założyła na terenie dworu szpital pod wezwaniem św. Elżbiety, zas w 1253 sprowadziła Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą, przekazując zakonnikom również kościół.

Około 1300 lub wedle innych źródeł nieco później przebudowano prezbiterium, nadając mu trójboczne zakończenie, jak również rozpoczęto budowę wieży. Kolejne etapy budowlane nastąpiły w końcu XIV wieku oraz na początku kolejnego wieku, gdy po kolei przybudowano do korpusu nawy trójbocznie zakończone ramiona prezbiterium, odpowiednio od południa i północy, w ten sposób nadając świątyni plan krzyża. Odpowiednio podwyższono też nawę. Ukończenie nakrytej ostrosłupowym, pokrytym miedzią hełmem wieży nastąpiło w 1487, zaś w m.in. w 1569 kościół przebudowano, ponownie nadbudowując mury nawy i budując nowe sklepienia. W 1662 rozmontowano górną część nadwątlonego hełmu wieży i zastąpiono ją niewielkim barokowym dachem cebulastym. Później zbarokizowano wnętrze i dodano od południa barokową kruchtę, a po 1675 zbudowano pod nawą i większą częścią prezbiterium niską trójnawową kryptę.

Po sekularyzacji zakonu świątynia stała się pomocniczym kościołem parafialnym. W latach 1895-1896 przeszedł poważniejszy remont.

Uszkodzony podczas walk roku 1945 (spłonęły dachy wieży i nawy) kościół długo stał zaniedbany, dach pokryto prowizorycznie dopiero w 1949. W 1958 kościół uległ poważnemu uszkodzeniu, zawaliła się część północnego ramienia transeptu i zniszczona została renesansowa ambona z 1607. Ostatecznie odbudowany został w latach 1961-1966, m.in. przez Olgierda Czernera. Konsekracja kościoła nastąpiła 23 października 1966. Wieża nakryta jest prowizorycznym daszkiem namiotowym i nadal oczekuje na rekonstrukcję hełmu.
Tablica pamiątkowa poświęcona Angelusowi Silesiusowi na kościele św. Macieja
Figura św. Jana Nepomucena przed kościołem św. Macieja

Obecnie pełni funkcję rzymskokatolickiego kościoła rektoralnego, obok znajduje się siedziba duszpasterstwa akademickiego "Maciejówka". W krypcie kościoła pochowany jest znany śląski mistyk,teolog i poeta Johannes Scheffler, znany lepiej jako Angelus Silesius. Na murze przy wejściu do kościoła znajdują się dwie tablice pamiątkowe, poświęcone właśnie Angelusowi Silesiusowi, który był tu duszpasterzem oraz polskiemu kompozytorowi Emanuelowi Kani (1827-1887), który w kościele św. Macieja był organistą.

W ostatnim okresie w wieży kościoła podczas remontu znaleziono fragmenty gotyckich malowideł naściennych, które pokryto w 1655 warstwą pobiały. Przed kościołem znajduje się okazała barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena z 1723 dłuta Jana Jerzego Urbańskiego.

Źrodło: wikipedia