Zespół budynków kościelno-klasztornych założyła w XV wieku nowopowstała grupa mnichów z zakonu bernardynów. Została ona z namaszczenia papieża wysłana na Śląsk do walki z herezją i husytyzmem. Do Wrocławia zostali zaproszeni przez biskupa Piotra Nowaka. Grupie tej przewodził Jan Kapistran (Giovanni Capistrano 1386 -1456). Granice miasta przekroczyli 15 II 1453 r by już 18 III otrzymać teren pod swoją siedzibę na Nowym Mieście. Budowę kompleksu rozpoczęli w 1453 roku wyburzywszy uprzednio zabudowę jaka tam się znajdowała. Dwa lata później w dniu 28 IX 1455 roku dokonali już uroczystego poświęcenia pierwszego, prowizorycznego kościoła który stanął pomiędzy górką Kacerską i bramą Ceglaną. W 1465 roku rozpoczęto budowę nowego, murowanego kościoła wraz z klasztorem. Całość ukończono i poświęcono dopiero w 1502 roku. W 1522 roku po sporze z Rada Miejską Wrocławia trwającym od 1517 roku bernardyni opuścili Wrocław i budynki kościelno-klasztorne. W tym samym 1522 roku do kompleksu przeniesiono chorych ze szpitala św. Barbary tworząc w kompleksie nowy szpital. Przez kolejne 4 lata sam kościół był nieczynny i dopiero w 1526 roku został zamieniony na ewangelicki z parafią prowadzącą cały szpital. W swej formie architektonicznej kompleks budynków przez kolejne 4 wieki nie uległ jakimś charakterystycznym zmianom i przetrwał aż do XIX wieku. Miały w nim miejsce tak przebudowany jak i rozbudowy ale nie mające większego wpływu na wygląd zewnętrzny. Przełom XIX i XX wieku wtopił zespół w nowo powstające budynki zieleń których ilość rosła wraz z dynamicznym rozwojem miasta i tak doczekał „Festung Breslau”. Warto nadmienić, że już od 1928 roku część kompleksu pełniła funkcje muzealne.
W czasie oblężenia miasta zniszczenia budynków kompleksu pobernardyńskiego sięgnęły 70%. Odbudowę i renowację kompleksu przeprowadzano w kilku etapach:
- 1949 prace zabezpieczające pod kierunkiem Aleksandra Krzywobłockiego
- 1956 - 1974 odbudowa pod kierunkiem Edmunda Małachowicza
W 1974 roku ukończono prace oddając obiekt do użytku z przeznaczeniem całości na Muzeum Architektury

bonczek/hydroforgroup/2007 na podstawie książki Edmunda Małachowicza „Wrocław – Zespół pobernardyński” Wydawnictwo Arkady Warszawa 1985

Powstanie obiektu wiąże się z pobytem we W. św. Jana Kapistrana (1386-1456), współzałożyciela zakonu bernardynów. W 1453 zakonnicy wznieśli pierwszą drewn. świątynię o konstrukcji szachulcowej. Obecny mur. kościół got. został wybud. w latach 1463-1502, początkowo pod kierunkiem H. Bertholda. Po katastrofie bud., w 1491 obniżono sklepienia prezbiterium. Jednocześnie z kościołem wznoszono klasztor, obok którego w 1507 bernardyni wybudowali szpital św. Hioba (niezachowany). Bernardyni opuścili W. w 1522, po konflikcie z radą miejską. Budynki klasztorne zamieniono na szpital miejski (potem dom starców), a kościół przekazano ewangelikom, którzy użytkowali go do 1945. Zespół był wielokrotnie niszczony pożarami i przebudowywany. Pozostałości got. wyposażenia (m.in. tryptyk z Legendą św. Jadwigi, obraz Korona Marii) ob. w muzeach i in. obiektach. W 1619 usunięcie lektorium z kościoła, pocz. budowy empor. Po pożarze w 1628 (zniszczone dachy i cz. sklepień) barokizacja powstanie ołtarza gt. (proj. A. von Saebisch), ambony (1673), loży kolatorskiej (1713) oraz organów (wyk. Adam Horatio Casparini, 1709). W latach 50. i 60. XIX w. regotyzacja świątyni wg proj. Lutza (sztukaterie w prezbiterium, nowe maswerki okienne). W latach 1871-72 wyburzenie średniow. kuchni i wsch. skrzydła klasztoru, w miejscu którego wybudowano neogot. gmach proj. C. J. Ch. Zimmermanna. W latach 1899-1901 przebudowa zespołu wg proj. Felixa Henry’ego w stylu eklektycznym. W latach 30. XX w. restauracja wnętrza kościoła o charakterze purystycznym (m.in. usunięcie barok, ołtarza, witraży z XIX w.). Pod koniec II wojny świat, zespół poklasztorny zniszczony w 70%.

W latach 1956-74 odbud. i adaptowany wg proj. E. Małachowicza na M.A. (nowocz. skrzydło wsch., podział przestrzeni kościoła stalowymi emporami, likwidacja stropu w skrzydle pd.). Późnogotycki zespół pobernardyński układem przestrzenno-funkcjonalnym nawiązuje do tradycyjnego modelu architektury klasztornej. Do kościoła od pd. przylega klasztor składający się z czworoboku zabudowań wokół wirydarza i skrzydła pd.-zach., wysuniętego w kierunku ul. Bernardyńskiej.

Kościół mur. z cegły i ciosów piaskowcowych, nietynkowany, wzmocniony skarpami. Wzniesiony w układzie bazylikowym z 6-przęsłowym korpusem nawowym i 3-przęsłowym prezbiterium zamkniętym 3-bocznie. Od pd. do kościoła przylegają:

2-przęsłowa zakrystia, wieża na rzucie kwadratu oraz 2-przęsłowa , zamknięta 3-bocznie kaplica pw. NMP i św. Jana Kapistrana; od pn. XVII-wieczna kruchta. Prezbiterium i nawa gt. nakryte sklepieniami gwiaździstymi, nawy boczne, kaplica, zakrystia krzyżowo-żebrowymi. Fasada kościoła 3-osiowa, z centralnie umieszczonym got. portalem gt., zwieńczona tynkowanym barok, szczytem z trójkątnym naczółkiem. W elewacjach bocznych zachowane 3 portale: got., renes., neogotycki.

Budynki klasztoru 2-kondygnacyjne, mur. z cegły, nietynkowane; współcz. skrzydło wsch. częściowo w konstrukcji żelbetowej, ściana osłonowa od wsch. z marblitu i szkła. W klasztorze ze średniow. wnętrz najlepiej zachowane pomieszczenia parteru skrzydeł pn., zach. i pd.: krużganki nakryte sklepieniami sieciowym i krzyżowo-żebrowymi oraz przedsionek kościoła ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na centr. filarze. Pozostałe wnętrza wielokrotnie przebudowywane. Parter skrzydła wsch. mieścił kapitularz i kaplicę, pd. refektarz. Obecnie w tym miejscu sale ekspozycyjne. Drugą kondygnację zajmowała biblioteka i cele zakonne. Część strychów (w skrzydle pd. i zach.) zaadaptowana na po-mieszczenia biurowe i magazyny. W skrzydle pd.-zach. obecnie biura i mieszkania. W 3 pomieszczeniach parteru zachowane sklepienia krzyżowe.

Magdalena Lawicka, Agnieszka Gola

Ulica Jana Ewangelisty Purkyniego we Wrocławiu, przecinająca równoleżnikowo Nowe Miasto. W przeszłości łączyła plac Nowy Targ przez Bramę Krupniczą (zwaną też Nową) w linii murów wewnętrznych z Bramą Ceglarską w linii murów zewnętrznych. W średniowieczu główna ulica Nowego Miasta; najpierw bezimienna, potem nazywana Platea magna (\"Wielka\", wzmiankowana w 1403), w XVII wieku nazywano ją Straßgasse (\"Uliczna\", co nawiązywało do wyróżniającej jej od sąsiednich zaułków szerokości), a od XVIII wieku Breitegasse (\"zaułek Szeroki\") lub Breitestraße (\"ulica Szeroka\"). Początkowy odcinek ulicy, między placem Nowy Targ a Bramą Krupniczą nazywano Gutengraupengasse (\"zaułek Dobrej Kaszy\") albo Mönchgasse (\"zaułek Mnisi\"), a w 1824 dołączono do ulicy Szerokiej.

Po likwidacji fortyfikacji miejskich w 1807 i zasypaniu fragmentu Fosy Miejskiej przy Bastionie Ceglarskim ulica przedłużona została o dalszy wschodni odcinek położony w miejscu, gdzie niegdyś stał most przed Bramą Ceglarską i towarzyszący jej rawelin.

Po 1945 Breitestraße przemianowano tłumacząc jej nazwę po prostu na \"ulicę Szeroką\"; nazwa ta utrzymała się do roku 1956, kiedy jej patronem został Jan Evangelista Purkyně, czeski lekarz, fizjolog i uczony, działający I połowie XIX wieku we Wrocławiu, twórca Wydziału Fizjologii Uniwersytetu Wrocławskiego, którego dom znajdował się niegdyś przy tej ulicy.

Do połowy XX wieku przy dzisiejszej ulicy Purkyniego nr 25 stał dom dyrektora promenady, utworzonej na miejscu zburzonych po 1807 fortyfikacji miejskich, mieściły się tu także dwa browary (Browar Pod Gruszą, posesja nr 6/8 i Browar pod Złotą Marią, posesja nr 39), Villa Meincke (nr 26), Seminarium Nauczycielek Katolickich (nr 36).

Obecnie ulica Purkyniego liczy ok. 620 metrów długości; zaczyna się po stronie zachodniej przy skrzyżowaniu z ul. Świętej Katarzyny na skraju placu Nowy Targ, a kończy się po wschodniej stronie na Placu Powstańców Warszawy, przy budynku Muzeum Narodowego i Parku Juliusza Słowackiego. W połowie jej długości, naprzeciw Wzgórza Polskiego (pozostałości po Bastionie Ceglarskim) znajduje się rotunda Panoramy Racławickiej.

Źródło: Encyklopedia Wrocławia, 2000, ISBN 83-7023-749-5.