Teatr Miejski w Gdańsku zaprojektowany przez Carla Samuela Helda poprzez swą formę architektoniczną nawiązywał do realizacji kręgu Boullé-Ledoux.

Samuel Held był uczniem Langhansa starszego, z którym współpracował od 1787 roku w Berlinie. W roku 1794 przyjechał do Gdańska, gdzie objął stanowisko miejskiego radcy budowlanego. Cztery lata później budowniczy otrzymał zadanie przygotowania propozycji budowli teatralnej. Held wykonał wówczas cztery szkice teatrów, co w dużej mierze podyktowane było problemami, z jakimi musiano się borykać w miastach obwiedzionych fortyfikacjami, a przy tym o gęstej zabudowie. Proponowane przez niego kolejne lokalizacje (przy Targu Drzewnym, na osi ul. Kowalskiej czy na Targu Węglowym nieopodal Zbrojowni) nie zyskały akceptacji radnych miasta. Dopiero czwarta propozycja została przyjęta. Wedle niej, budynek teatru został usytuowany po północnej stronie Targu Węglowego tak, że tworzył zamknięcie tego placu od strony ul. Św. Ducha.
W porównaniu z trzecią koncepcją Helda – która wszakże zakładała również ulokowanie teatru na Targu Węglowym – przyjęte rozwiązanie sprawiło, że wzniesiony w tym miejscu gmach teatru nie przesłaniał widoku na Zbrojownię.

Kwestia ta jest nieobojętna, ponieważ jest wyraźnym świadectwem stosunku ówczesnych mieszkańców do samego placu i otaczającej go zabudowy. Gmach Teatru Miejskiego wpisywał się bowiem w grupę budowli, które w historii Gdańska uzyskały wyjątkowe znaczenie. Od wschodu sąsiadował z tak zwaną Starą Apteką (dawną wytwórnią prochu i amunicji), za którą bardziej na południe znajdowała się Zbrojownia. Od południa natomiast plac ograniczał Dwór Bractwa św. Jerzego, położony przy najważniejszym trakcie miasta – ul. Długiej, z wnoszącą się w pobliżu Złotą Bramą.

Sam plac od wieków pełnił funkcje nie tylko handlowe. W okresie słynnych Jarmarków Dominikańskich w miejscu tym urządzano na nim zwyczajowo zabawy i festyny, nadto było to miejsce, które chętnie odwiedzały wędrowne trupy teatralne. Tutaj wreszcie w XVII wieku mieszkańcy mogli podziwiać modne fajerwerki.

Zamiarem Helda było bez wątpienia nie tylko przygotowanie stałego miejsca dla organizowania przedstawień, ale także stworzenie budowli o najwyższych walorach artystycznych. Stanowiąc odpowiednią reprezentację nowej publicznej instytucji o najwyższej randze „świątyni”, gmach ten miał być ozdobą jednego z dwóch najważniejszych placów miasta, a równocześnie przemienić go w kulturowe centrum. Pierwszy uczyniony przez architekta krok w tym kierunku był starannie przemyślany – świadczy o tym wybór miejsca na budowę. Także i pod względem kształtu architektonicznego pomysłodawca nadał mu charakter wysoce reprezentacyjny, zgodny z zaleceniami Schillera.

Budynek założony został na wielobocznym rzucie, którego formę zdeterminowała istniejąca od wschodu zabudowa. W zasadzie podstawą był prostokąt o wymiarach 25 m x 30 m, z którego „wycięto” północno-wschodnie naroże. Drugim wyłomem w prostokątnym rzucie był nieznacznie wysunięty od południa, umieszczony centralnie ryzalit. W tak rozrysowanym rzucie połowę powierzchni zajęła scena ze skromnym zapleczem, ulokowana po stronie północnej. Natomiast część południowa w całości przeznaczona została na widownię wraz z otaczającymi ją kuluarami oraz umieszczonymi w narożach schodami.

Widownia o typie balkonowo-lożowym uzyskała szczególną formę. Podstawę dla niej stanowił zarys uciętego w ⅓ długości obwodu koła, którego pełny obwód zamykał się już w obszarze sceny, poza linią portalu. Ten sposób rozwiązania wskazywał, że Held doskonale znał nie tylko ówczesne realizacje, ale także posiadał sporą wiedzę teoretyczną z tego zakresu.

Balkony pierwszego i drugiego piętra zostały podzielone na niewielkie loże przeznaczone dla 5–7 osób, otaczające parter, w którym przewidziane były jedynie miejsca stojące. Mimo że w budynku zabrakło miejsca dla urządzenia foyer i garderoby, a korytarze i schody okazały się ciasne i niewygodne – teatr został przyjęty przez publiczność Gdańska z dużym uznaniem. Niewątpliwie na wysokiej ocenie gmachu zaważył także jego reprezentacyjny wygląd, który architekt osiągnął, działając czystymi formami geometrycznymi. Rzut odzwierciedlał kształt gmachu, który sprowadzał się do dwóch stereometrycznych brył: zwartego bloku mieszczącego widownię i scenę – poprzedzonego od frontu czterema kolumnami wielkoporządkowego portyku – i wznoszącej się nad podstawowym blokiem kopuły. Monumentalny charakter gdańskiej realizacji podkreślały jednolite, poziome pasy boniowania, metopowo-tryglifowy fryz spinający cały blok, zastosowanie w portyku surowych, doryckich kolumn, a nade wszystko skala i proporcje całego gmachu.

Uroczyście otwarty 3 sierpnia 1801 roku teatr przetrwał w niezmienionym kształcie do roku 1886, kiedy to nowe przepisy budowlane wymusiły dobudowanie z obu stron ryzalitu klatek schodowych, przez co obudowany został portyk, który zatracił tym samym swój monumentalny charakter.

Jednak w miarę upływu czasu doraźnie tylko modernizowany budynek coraz bardziej odbiegał zarówno od oczekiwań publiczności, jak i wymagań stawianych ówczesnym budowlom publicznym. W latach trzydziestych XX wieku podjęto więc decyzję o konieczności modernizacji całego gmachu. W roku 1935 budynek został wyburzony do fundamentów i wzniesiony od nowa na znacznie powiększonym rzucie autorstwa spółki architektów Fritsch&Pries.

Należy podkreślić, że Teatr Miejski w Gdańsku odpowiadał już – zarówno przez urządzenie widowni o typie balkonowo-lożowym, jak i sposób opracowania bryły – ogólnie przyjętym dla architektury teatralnej zasadom.


Za:

Targ Węglowy w Gdańsku to plac, który zamykają takie obiekty jak Katownia, Złota Brama, charakterystyczny budynek Zbrojowni zwanej Arsenałem oraz budynek Teatru Wybrzeże.
Na co dzień Targ Węglowy pełni rolę jednego z większych parkingów w Śródmieściu, kilka razy o roku zamienia się w miejsce imprez, festynów, czy miejskiego targowiska przy okazji organizowanych przez Międzynarodowe Targi Gdańskie imprez handlowych. Największą imprezą jaka odbywa się na targu Węglowym jest Jarmark Św. Dominika i z nim już w XV wieku kojarzono Targ węglowy. W XV wieku dzisiejszy Targ Węglowy zajmował o wiele większą powierzchnię, rozciągając między wschodnim murem obronnym Głównego Miasta a kanałem Raduni przy ulicy Wały Jagiellońskie. Formę placu w pojęciu urbanistycznym uzyskał w XVII wieku gdy jego przestrzeń została zamknięta od strony zachodniej i północnej przez nowożytne fortyfikacje.
Zanim zbudowano teatr, w XVIII wieku zachodnią część placu, przy wałach fortyfikacji zabudowano niskimi domkami z kramami, handlowano tam starzyzną. Dziś w tym miejscu stoi budynek LOT -u i Pasaż Królewski.

Długi Targ – reprezentacyjna ulica Gdańska, biegnąca przez środek Głównego Miasta. Pełni funkcję rynku, jest przedłużeniem ul. Długiej, z którą tworzy tzw. Drogę Królewską. W XIII wieku wraz z ul. Długą, Długi Targ był traktem kupieckim, którego przedłużeniem był owalny plac targowy. Był to wtedy prawdopodobnie główny ciąg drożny Gdańska.Po zajęciu Gdańska przez Krzyżaków, trakt ten stał się najważniejszym na całym Głównym Mieście. Od 1331 roku bywa określany w dokumentach miejskich jako Longa Platea. W średniowieczu cały odcinek od ówczesnej Bramy Długoulicznej (dziś w jej miejscu wznosi się Brama Złota) aż do Bramy Kogi (dzisiejsza Brama Zielona) był uznawany za jedną ulicę.
W 1331 za Bramą Kogi znajdował się solidny most, do którego mogły przybijać duże statki, m.in. kogi, i to właśnie od nich wzięła się ówczesna nazwa pobliskiej bramy. Później wybudowano na jej miejscu znacznie okazalszą bramę, a od zielonkawego koloru detali wzięła się nazwa jej, i mostu.
Od zawsze Długa i Długi Targ były częścią miasta zamieszkiwaną przez najzamożniejszych. Kamienice należały do najzacniejszych patrycjuszy, kupców i ludzi piastujących wysokie urzędy. Z powodu uroczystych parad, przeprowadzanych tę drogą w latach 1457-1552, wzięło się jej określenie jako Drogi Królewskiej. Tu właśnie wynajmowano królom polskim obszerne kwatery, a z okazji świąt rodziny królewskiej wyprawiano huczne fajerwerki. W XIV i XV wieku w każdą sobotę przy Długim Targu handlowano mięsem, a na odcinku między Fontanną Neptuna a ratuszem sprzedawano żywe prosięta, dlatego też tą część Drogi Królewskiej nazywano Targiem Prosiąt.
Na Długim Targu wykonywano także egzekucje czarownic, heretyków i złoczyńców, będącymi jednak wyłącznie szlachcicami lub prawowitymi obywatelami. Pozostałych tracono na Górze Szubienicznej bądź w Katowni.
Długi Targ podobnie jak ulica Długa zostały wybrukowane w 1882 roku kostkami importowanymi ze Skandynawii (wcześniej była pokryta kamieniami polnymi). W okresie późniejszym poprowadzono linię tramwajową. Do końca II wojny światowej plac nosił niemieckojęzyczną nazwę Langer Markt.
W wyniku działań wojennych zdecydowana większość zabudowy Długiego Targu została zniszczona. W trakcie odbudowy usunięte zostały szyny, a kostkę zastąpiono szlifowanym granitem.
Za wiki