Kampania wrześniowa (inne stosowane nazwy: kampania polska 1939, wojna polska 1939, obrona Polski 1939, wojna obronna Polski[22]) – pierwszy etap II wojny światowej – obrona terytorium Polski przed agresją militarną (bez określonego w prawie międzynarodowym wypowiedzenia wojny) wojsk niemieckiej III Rzeszy (Wehrmacht), Słowacji (Bernolak) i ZSRR (Armia Czerwona).

Ulica Koźla w Warszawie – jedna z ulic warszawskiego Nowego Miasta, biegnąca z załamaniem biegu od ul. Freta do ulicy Franciszkańskiej.
Ulica Koźla powstała na miejscu dawnego traktu do Zakroczymia, którego funkcję przejął ciąg ulic Freta i Zakroczymskiej. Choć jej funkcja zmalała, Koźla dochodziła pierwotnie aż do Wójtowskiej, lecz została odcięta od Traktu Zakroczymskiego w roku 1621 po usypaniu Wału Zygmuntowskiego.

Ulica została skrócona po osiedleniu się w roku 1647 franciszkanów na posesji u zbiegu Franciszkańskiej i Zakroczymskiej; ich posesja została wytyczona dokładnie na osi ulicy.

Początkowy odcinek ulicy zanikł w wyniku samowolnego dołączania go do posesji mieszczańskich, przelotowość została zachowana tylko dzięki istnieniu wąskiego przesmyku pomiędzy posesjami 27 i 29 przy ul. Freta.

Parzystą pierzeję ulicy stanowiły tylne zabudowania posesji przy Rynku Nowego Miasta włączonych w XIX wieku w ciąg ul. Freta; w roku 1762 istniało tam osiem budynków, przeważnie drewnianych i parterowych. W roku 1819 stało tam już 10 murowanych kamienic, jedno i dwu piętrowych.

Pierzeja nieparzysta, zachodnia, kształtowała się niezależnie od ul. Freta: w roku 1770 stało tu siedem dworków, z których większość dotrwała do XIX wieku mimo pożarów i walk powstańców z armią rosyjską podczas insurekcji kościuszkowskiej w roku 1794. Posesja nr. 9 przeszła w roku 1819 w ręce książąt Józefa i Leona Czetwertyńskich, którzy 10 lat później urządzili na niej popularny Hotel Płocki.

Pod koniec XIX wieku i na początku kolejnego stulecia zabudowa bloku od ul. Freta uległa znacznej intensyfikacji: nowe lub nadbudowywane domy dochodziły do wysokości czterech pięter. W krajobrazie ulicy wyróżniała się zabudowa posesji pod nr. 5, połączonej z parcelą przy ul. Świętojerskiej 6, od średniowiecza zajmowanej przez kościół św. Jerzego należący do kanoników regularnych. Po kasacie zakonu kanoników w roku 1818 zabudowania kościelne zostały przejęte przez skarb państwa, i wydzierżawione potem firmie Józefa Morissa oraz Tomasza Evansa. Około roku 1860 zburzono wieżę dawnego kościoła św. Jerzego, po roku 1862 rozebrano fragment prezbiterium, i wreszcie w latach 1914-16 z wykorzystaniem części murów obwodowych kościoła wzniesiono ogromną halę targową, zwaną Halą Świętojerską lub Bazarem Feinkinda. Autorem projektu hali był Artur Friedman; główną fasadę umieścił on od strony ul. Świętojerskiej nadając jej neoempirową stylistykę, zaś elewację od strony ul. Koźlej tworzyła niemal połowa 135 metrowego wschodniego boku hali.

Rok 1939 nie przyniósł wielkich zniszczeń, lecz cała zabudowa została spalona podczas powstania warszawskiego i mimo niezłego stanu zachowania wyburzona po roku 1946.

Zabudowę ulicy odbudowano po roku 1951 i w drugim etapie po 1955, zmieniając częściowo gabaryty kamienic, i ich wystrój; historyzujące fasady domów nie mają historycznego uzasadnienia, a są jedynie powojenną kreacją. Budynków po nieparzystej strony ulicy w ogóle nie odbudowano. Dopiero po roku 1955 powstało tam socrealistyczne osiedle nawiązujące swą stylistyką do modernizmu.
Źródło:

Ulica Freta, Frecka – ulica w Warszawie, wzdłuż której ciągnie się Nowe Miasto. Biegnie od ulicy Nowomiejskiej (przy zbiegu z ulicą Mostową i Długą) do połączenia ulic: Zakroczymskiej, Franciszkańskiej i Kościelnej. Jest zamknięta dla samochodów.

W średniowiecznej łacinie jej nazwa oznaczała błotniste bezdroże (Fretha Novae Civitatis – ugór nowomiejski). Inne źródło stwierdza, że nazwa wywodzi się ze średniowiecznej formy niemieckiego terminu Freiheit (wolna przestrzeń przed bramą, miejsce targów).
Historia
Ulice: Freta, Nowomiejska i Zakroczymska były odcinkiem drogi biegnącej wzdłuż Wisły na północ, częścią dawnego traktu wiodącego ze Starej Warszawy do Zakroczymia.

W XIV wieku przed północną bramą obronną powstał wydłużony plac. Pod koniec XIV wieku wokół placu zaczęły powstawać budynki. Miejsce nazwano Freta. Na początku XV wieku weszło ono w skład lokowanego miasta Nowa Warszawa, na odcinku pomiędzy Świętojerską, a Rynkiem Nowomiejskim jako ulica lokacyjna.

Nazwa ulicy po raz pierwszy wzmiankowana była w 1427 r. Zabudowana była drewnianymi chatami. W 1510 r. wzdłuż ulicy znajdowało się 13 zabudowanych działek. Dom wójta Nowej Warszawy znajdował się na terenie, gdzie teraz stoi kamienica nr 31. W 1564 r. zabudowania były już zwarte i miały maksymalnie dwie kondygnacje. Znajdowały się w nich głównie kramy, browary, pracownie i warsztaty malarskie, złotnicze, sukiennicze, tkackie, budynki gospodarcze i mieszkalne.

W 1603 r. działkę przy ulicy (nr 8/10) kupili dominikanie, by zbudować klasztor i kościół. Początkowo postawili drewnianą kaplicę i skromny klasztor. W latach 1606-1638 wznosili kościół św. Jacka charakteryzujący się wczesnobarokową fasadą. Zbudowano go wg projektu Jana Włocha. W latach 1638-1649 w sąsiedztwie kościoła powstał największy w Warszawie klasztor. Do połowy XVIII wieku część ulicy Freta była nazywana Dominikańską. Nazwa ta wiązała się z kościołem dominikanów. W 1656 r. część zabudowań spłonęła. Pierwsze murowane kamienice powstały podczas odbudowy w drugiej połowie XVII wieku. Ulica miała przede wszystkim charakter handlowy (sklepy, szynki i winiarnie). W latach 1741-1772 funkcjonowały "czarne jatki", w których swoje produkty sprzedawali szewcy.


Warszawski Omnibus Konny, róg Długiej i FretaW połowie XVIII wieku Freta została wybrukowana. Przed 1770 r. wzdłuż ulicy było już ok. 30 kamienic, przeważnie dwukondygnacyjnych o zwartej zabudowie, w stylu barokowym z elementami klasycystycznymi.

W 1823 r. powstała, wg projektu Hilarego Szpilowskiego, neogotycka galeria sklepów (przed kościołem dominikanów). W połowie XIX wieku wyremontowano część kamienic. Pozbawiono je wówczas fasad i w niektórych przypadkach cech zabytkowych. Przy ulicy Freta znajdowały się sklepy modystek, wytwórnie sztucznych kwiatów i słomianych kapeluszy (funkcjonowało ich wówczas 21). Mieszkali tu prawnicy, sędziowie, adwokaci i rejenci. Pracowali oni w sądach na placu Krasińskich oraz przy ulicy Zakroczymskiej. Przy ulicy Freta znajdowało się również kilka fabryk, m.in. wyrobów mosiężnych (nr 41).

Od ok. 1865 r. zaczęto nadbudowywać kamienice. Większość budynków nie miała urządzeń sanitarnych. W dawnym klasztorze dominikanów zostały ulokowane instytucje charytatywne Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności (m.in. czytelnie, szkoła i dom sierot).

Pod koniec XIX wieku do niektórych kamienic (m.in. pod nr 33, 35, 44, 45, 46, 47 i 55) dobudowano dwie kondygnacje, a do nr 27 cztery. Budynek nr 16, nadbudowany w 1910 r., w 1935 r. zawalił się.

Na początku XX wieku wśród mieszkańców ulicy przeważali Żydzi. Nastąpiła również jej pauperyzacja. Zamożniejsi mieszkańcy przeprowadzili się do nowych dzielnic, a magazyny mody zamknięto.

W czasie powstania warszawskiego w kapitularzu kościoła św. Jacka miało siedzibę dowództwo grupy "Północ". W pomieszczeniach klasztoru urządzono szpital powstańczy. W kamienicy Łyszkiewicza mieścił się sztab warszawskiej AL; po uderzeniu niemieckiej bomby wszyscy zginęli. Po zajęciu ulicy Freta oddziały SS wymordowały wszystkich rannych powstańców, większość budynków uległa zniszczeniu.

Obecna zabudowa ulicy pochodzi z lat 1950-1955. Jest rekonstrukcją kamienic z XVIII wieku, które zostały zniszczone w 1944 r. Po II wojnie światowej ocalały jedynie mury niektórych budynków. Kamienicy pod nr 31 nie dobudowano trzeciego i czwartego piętra. Budynkom znajdującym się pod nr 5 i 25, mającym dłuższe fasady, nadano dawny, na wpół pałacowy styl. Odbudowę ulicy przeprowadzano stopniowo. Szeroka część ulicy w 1951 r. była w stanie surowym, a większość kamienic była oddana do użytku w 1955 r.

Ulica przybrała wygląd jaki miała za czasów stanisławowskich. Kontrowersje co do rekonstrukcji wzbudziło, m.in. usunięcie arkady w pobliżu kościoła dominikanów, ustawienie latarń-pastorałów zamiast lamp gazowych na wysięgnikach przyściennych oraz kolor fasad. Jarosław Zieliński, badacz architektury Warszawy, stwierdził, iż kamienica znajdująca się pod nr 39, pochodząca z ok. 1734 r., odrestaurowana w stylu saskiego baroku stanowi "przykład bezsensownego zniszczenia zachowanej dekoracji klasycystycznej w celu stworzenia pseudobarokowej atrapy". Nie zostały także odtworzone oficyny i budynki na tyłach posesji. Oryginalny jest bruk z kostek, z czerwonego granitu i chodniki z granitowymi krawężnikami.
Źródło: CC-BY-SA 3.0 Polska