Obóz jeńców rosyjskich (wrzesień 1914 – czerwiec 1919, w czasie I wojny światowej), Troyl (Gdańsk-Przeróbka) przy Schaderuten (ul. Promowa). Pierwszych 80 jeńców rosyjskich dotarło do Gdańska z terenu walk w Prusach Wschodnich 1 IX 1914, dzień później ulicami Gdańska i Wrzeszcza (wśród tłumów gdańszczan na chodnikach) przeprowadzono kolejnych 2600 jeńców. Umieszczono ich czasowo w opuszczonych przez wojsko stajniach brygady huzarów przy Hochstrieß (ul. Słowackiego) oraz koszarach w Nowym Porcie, przy Olivaer Straße (ul. Oliwska). Wkrótce jeńców przeniesiono do nowego obozu. Zorganizowany przez kmdt. Gdańska gen. lejtnanta Conrada Bärenfelsa na Przeróbce, w rejonie obecnej ul. Promowej. 15 I 1915 obóz ten uzyskał status obozu pracy. Dzielił się na część A dla oficerów, część B dla żołnierzy i część C – traktowaną jako obóz przejściowy dla nowo przybyłych jeńców. Wojskowa administracja obozu, magazyny, kuchnia i pomieszczenia dla straży obozowej ulokowane były na terenie lądowym, jeńców (początkowo około 3 tysiące) ulokowano w prowizorycznych pomieszczeniach otoczonych ogrodzeniem z drutu kolczastego (100 × 100 m). Kolejne transporty szeregowych i podoficerów umieszczano na wycofanych z eksploatacji barkach, przymocowanych do nabrzeża Martwej Wisły. W szczytowym okresie zasiedlonych było do 30 barek, stojących przy obecnych nabrzeżach: Bytomskim i Krakowskim, każda przeznaczona dla około 150–200 jeńców umieszczonych w ładowniach. Barki wyposażone były w ławy, stoły, natomiast z braku łóżek czy prycz jeńcy spali na wypchanych słomą siennikach, rozkładanych na podłodze. Pomieszczenia posiadały oświetlenie elektryczne, a ogrzewano je za pomocą metalowych piecyków (tzw. kóz). Oficerów ulokowano na cumujących obok barek statkach „Düne”, „Viktoria”, „Hawelpark”. Cisza nocna trwała od 20 do 5. Ocenia się, że jednocześnie w obozie przebywało od 4–15 tysięcy jeńców. Ogólna liczba osadzonych jeńców rosyjskich jest nieznana. Jeńców obowiązywały niskie normy żywieniowe, pogarszające się z każdym rokiem wraz z wprowadzaniem w Niemczech coraz niższych norm przydziałów kartkowych. Sytuację poprawiło uruchomienie w roku 1916 obozowej piekarni. Jeńcy początkowo chodzili w wojskowych mundurach, zużyte części garderoby zastępowano szarymi drelichami. Na terenie obozu istniał szpital z 500 łóżkami, obsługiwany przez rosyjskich lekarzy i sanitariuszy. W 1916 roku obóz podłączono do miejskiej kanalizacji, co poprawiło stan sanitarny i zmniejszyło zachorowalność wśród jeńców. W 1915 uruchomiono świetlicę, ufundowaną przez amerykańską organizację charytatywną YMCA. Wydawana była także drukowana na powielaczu obozowa „Trojlskaja Gazieta”. Zmarłych chowano albo na cmentarzu garnizonowym przy obecnej ul. Dąbrowskiego (29 IX 1929 na ich mogile odsłonięto symboliczny pomnik; prawosławna parafia św. Mikołaja Cudotwórcy), albo też na cmentarzu na Zaspie. Według zachowanej księgi cmentarnej w zbiorowych mogiłach pochowano 664 jeńców. Status obozu pozwalał na zatrudnianie jeńców, którzy za pracę otrzymywali żetony (o wartości od 50 fenigów do 1,3 marki) do kantyny obozowej. Zyski z zatrudniania jeńców trafiały do kasy administracji obozowej. Pracowali w stoczniach, zakładach zbrojeniowych, przy przeładunkach w porcie, browarach, zakładach usługowych, kopali rowy pod instalacje sanitarne i wodociągowe. W czasie pracy poza terenem obozu jeńców obowiązywało noszenie opaski na lewej ręce z napisem Kriegsgefangen. W roku 1915 w filiach obozu, założonych u wynajmujących ich pracodawców, m.in. w zakładach Schichaua w Elblągu, cegielni w Sopocie przy obecnej ul. 23 Marca, wytwórni brykietów torfowych w Redzie, pracowało 2,5 tysięcy jeńców. W chwili kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 w obozie przebywało około 4 tysięcy Rosjan. W grudniu 1918 Niemcy zwolnili 1742 Polaków. Obóz zlikwidowano na początku lipca 1919, po podpisaniu traktatu wersalskiego. Z pozostałych jeńców około 2 tysiące powróciło do Rosji, 200 udało się na emigrację do Europy Zachodniej. [MrGl]



Za: