starsze
nowsze
oceń zdjęcie | skomentuj ocenę | 4 głosy | średnia głosów: 6
 | Polska › woj. kujawsko-pomorskie › Bydgoszcz › Śródmieście-Bocianowo › pl. Wolności › Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła |
1912 , Trójpolowa widokówka z Bydgoszczy. U góry: kościół św. Ignacego Loyoli i pomnik Fryderyka II Wielkiego, na środku: poczta główna widziana z Rybiego Rynku, na dole: kościół św. apostołów Piotra i Pawła.
Skomentuj zdjęcie
|
Na stronie od 2010 maj
15 lat 11 miesięcy 6 dni |
16 pobrań 1660 odsłon 6 średnia ocen
Poprzednie i następne zdjęcia labeo7
Obiekty widoczne na zdjęciu
 |
kościoły, katedry, kaplice
|
Kościół pojezuicki św. Ignacego Loyoli
więcej zdjęć (115)
Zbudowano: 1638
Zlikwidowano: 1940
Kościół pojezuicki pw. św. Ignacego Loyoli (pierwotnie św. Krzyża) – historyczny, istniejący w latach 1638-1940 kościół położony w Bydgoszczy w zachodniej pierzei Starego Rynku. Patronem świątyni był do 1806 r. Święty Krzyż, po czym nadano jej wezwanie św. Ignacego Loyoli.
Historia
Powstanie kościoła jezuickiego wiąże się z ulokowaniem w Bydgoszczy na początku XVII w. konwentu jezuitów.
Okres staropolski 1638-1772
Pierwsi zakonnicy przybyli do Bydgoszczy z kolegium poznańskiego w 1616 r. i zajęli pomieszczenia przy kościele parafialnym. Sprowadzenie nowego zakonu odbyło się w kontekście znacznego poparcia władz miejskich, części mieszczan oraz dziekana Kapituły Kujawskiej (późniejszego biskupa chełmińskiego) Kaspra Działyńskiego. W 1619 r. zakonnicy założyli w mieście swoją rezydencję, a przy niej szkołę gramatyki. Był to początek owocnej działalności oświatowej, której rozwinięciem było później powołanie pełnoprawnego kolegium jezuickiego w Bydgoszczy (1647)[1].
Biskup chełmiński uposażył jezuitów w wieś Płonkowo, kamienicę w Bydgoszczy oraz przekazał w 1638 r. cudowny krzyż z relikwiami. Wtedy to podjęto decyzję o wezwaniu nowo budowanego kościoła – Świętego Krzyża. Jezuici sprowadzili do budowy wysokiej klasy rzemieślników: brata zakonnego - muratora Wojciecha Przybyłkiewicza[2] i złotnika M. Małczykiewicza – wykonawcy ołtarza. W 1642 r. biskup przyjął jako współfundatora wielkiego kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego, a po śmierci biskupa w 1646 r. całość zobowiązań finansowych dźwigał Ossoliński.
Budowę kościoła św. Krzyża ukończono w 1649 r. 27 maja tego roku został poświęcony przez archidiakona warszawskiego, a uroczysta konsekracja wraz z kolegium nastąpiła w roku 1653[3].
Była to budowla pierwotnie manierystyczna, bezwieżowa, jednonawowa, z prezbiterium i dwiema kaplicami: Matki Boskiej i św. Józefa. W roku 1650 rozpoczęto budowę wieży północnej. Na sztychu Erika Dahlberga z 1657 r. widnieje ona w pełni wykończona. Wieżę południową zbudowano w latach 1691–1695 r. z fundacji chorążego malborskiego Jana Komorowskiego. Obie zwieńczone miedzianymi hełmami barokowymi miały 48 m wysokości i stanowiły dominantę w krajobrazie miasta.
W czasie potopu szwedzkiego świątynia została splądrowana. Ponowny rozwój klasztoru przypada na II połowę XVII wieku; kolejne etapy przebudowy świątyni i kolegium trwały do 1740 r.
Okres rozbiorów 1772-1920
W 1780 r. po kasacie jezuitów, kościół przeszedł pod kuratelę parafii farnej. W 1806 r. wojska francuskie urządziły swój sztab w kościele. Duchowieństwo, w obawie przed zbezczeszczeniem cudownego krzyża z ołtarza głównego, przeniosło go do kościoła farnego i już stamtąd nie powrócił.
W 1806 r. patronem świątyni został św. Ignacy Loyola. W latach 1814–1830, gdy remontowany był kościół farny, jego funkcję pełnił kościół pojezuicki. Odprawiano w nim nabożeństwa zarówno dla Polaków, jak i dla Niemców. 18 sierpnia 1834 r. świątynię oficjalnie przekazano niemieckiej wspólnocie katolickiej, zmieniając przy tym fasadę kościoła.
Znakami Bydgoszczy i okolicznej przestrzeni już od XVIII w. stały się dwie barokowe wieże kościoła. Anonimowi autorzy w 1843 r. pisali o „szczególnie pięknych wieżach kościelnych, prawdziwej ozdobie miasta”. Natomiast w 1848 r. pisano o kościele: „Największa ozdoba naszego miasta, atrakcja dla przybyszów, nasza duma, wyniosłe wieże kościoła jezuitów” Jednak 16 czerwca 1848 r. wichura podczas gwałtownej burzy z gradobiciem strąciła hełmy z wież. Od razu zawiązał się „Komitet Odbudowy Wieżyc Kościoła Jezuickiego”, który rozpoczął zbieranie składek. W 1857 r. przykryto je tymczasowymi daszkami, a w latach 1880–1882 odbudowano w formie neogotyckiej, przywracając ich dawną wysokość. Przy tej okazji zmieniono również wygląd zewnętrzny fasady w stylu neoklasycystycznym oraz zbudowano taras ze schodami przed wejściem. W 1881 r. gmina niemiecka ufundowała 3 dzwony (św. Ignacy, św. Bonifacy, św. Wojciech), z których I wojnę światową przetrwał tylko najmniejszy dzwon – św. Wojciech.
Okres międzywojenny 1920–1939
W okresie międzywojennym, mimo że kościół oficjalnie należał do katolików niemieckich, co niedziela suma o 11.00 była odprawiana w języku polskim. W 1925 r. zarwała się posadzka przy głównym ołtarzu i wówczas dokonano oględzin podziemi kościoła. W podziemnej krypcie znaleziono 86 trumien z II połowy XVII wieku. W krypcie pod bocznym ołtarzem znajdowała się trumna Franciszka Ossolińskiego, przedwcześnie zmarłego w 1648 r. starosty bydgoskiego, jedynego syna kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego. Kościół był chętnie odwiedzany przez turystów zauroczonych jej stylem włoskiej proweniencji.
Okres wojny 1939–1940
Po zajęciu miasta przez hitlerowców, nowy nadburmistrz Bydgoszczy, nazista Werner Kampe zarządził przebudowę centrum miasta na modłę narodowosocjalistyczną. Doprowadził on do realizacji pomysłu wyburzenia zachodniej pierzei rynku i wschodniej pierzei ul. Mostowej, aby stworzyć przestrzeń dla nowego ratusza w stylu „hitlerowskim” i zapewnić odpowiednią przestrzeń dla defilad wojskowych. Legenda głosi, że podczas rozstrzeliwań 9 września 1939 r. na ścianie kościoła odcisnęła się ręka księdza (Piotra Szarka lub Stanisława Wiórka z parafii św. Wincentego a Paulo), której Niemcy nie potrafili zetrzeć.[4] Poza licznymi relacjami świadków nie udało się jednak udowodnić wystąpienia tego zjawiska, którego nie widać na zdjęciach z rozbiórki kościoła, przez co sprawa do dziś budzi kontrowersje. Wyburzenie kościoła przeprowadzono od 18 stycznia do 27 marca, a kamienic do 23 października 1940 r. W zamian hitlerowcy nie zdążyli postawić nic nowego. W ten sposób po wojnie pozostało okaleczone centrum miasta, bez świątyni, która do tego czasu była jedną z ikon miejskiej architektury (ze względu na wieże – dominanty) i miejskiej historii.
Celebracje wydarzeń historycznych
Świątynia położona w eksponowanym miejscu na rynku była naturalnym miejscem dla celebracji różnorodnych świąt i wydarzeń historycznych[5].
6 listopada 1657 r. król Jan Kazimierz Waza oraz elektor Prus Książęcych Fryderyk Wilhelm Hohenzzolern zaprzysiężyli przed nią traktaty welawsko-bydgoskie,
6 grudnia 1806 r. ogłoszono w świątyni powstanie antypruskie,
19 lutego 1807 r. uroczyście odczytano dekret o powstaniu Księstwa Warszawskiego,
5 stycznia 1814 r. odbyła się Msza św. w intencji spokoju duszy śp. Ks. Józefa Poniatowskiego,
20 stycznia 1920 r. odbyła się uroczystość przejęcia władzy po 148 latach zaboru pruskiego, w obecności polskiego wojska,
9-10 września 1939 r. Niemcy przed jej frontem rozstrzelali 50 bydgoszczan, w tym kilku księży w odwecie za „krwawą niedzielę” 3 września 1939 r., kiedy społeczeństwo Bydgoszczy spontanicznie stłumiło hitlerowską dywersję.
Starania o odbudowę kościoła
Akt zburzenia kościoła i całej zachodniej pierzei Starego Rynku polscy mieszkańcy odebrali jako przejaw barbarzyńskiego niszczenia kultury i polskości. Zachodnia pierzeja rynku była reprezentacyjną częścią Starego Miasta i wyznaczała odpowiednie proporcje architektoniczne dla rynku, co artykułowali historycy sztuki oraz urbaniści.
Postulat o odbudowie kościoła powstał już w 1946 r. Niestety hasło „kościół” był nie od przełknięcia dla władz socjalistycznych, które niewygodny dla niej temat przez wiele lat ignorowały. Celowe zepchnięcie starań o odbudowę na margines życia społecznego miał bardzo poważne konsekwencje dla późniejszych procesów świadomościowych i integracyjnych nowych pokoleń bydgoszczan.
Nowe starania o odbudowę kościoła i pierzei datują się na lata 80. XX wieku. W 1990 r. zawiązał się Społeczny Komitet Rekonstrukcji Zachodniej Pierzei Starego Rynku w Bydgoszczy. Obecnie istnieją dwa zasadnicze nurty społeczne:
zwolennicy wiernego odtworzenia kościoła i pierzei, stawiający na pierwszym miejscu szacunek dla tożsamości historycznej miasta, gdyż współczesna architektura uniwersalistyczna nie może udźwignąć ciężaru historii w tym miejscu,
zwolennicy tzw twórczego odtworzenia (budowy w stylu współczesnym), łącząc szacunek dla historii z dziełem współczesnego pokolenia.
Architektura
Kościół jezuicki został wzniesiony w rzadkim w Polsce stylu klasycyzmu palladiańskiego. Była to odmiana późnego renesansu (manieryzmu) wprowadzona przez włoskiego architekta Andrea Palladio, którego wyznawcą był budowniczy świątyni Wojciech Przybyłkowicz.
Kościół był budowlą jednonawową, salową o długości 36,5 m i szerokości 13,4 m wkomponowaną w zachodnią pierzeję Starego Rynku. Posiadała dwie kaplice boczne: Matki Boskiej i św. Józefa. Wnętrze kościoła utrzymane było w stylu baroku. W kamiennym ołtarzu umieszczono cudowny krzyż podarowany przez biskupa Kaspra Działyńskiego.
Wieże kościoła dostawione później (w latach 1650-1652 i 1690-1695) posiadały okazałe barokowe hełmy nałożone (nie przytwierdzone) na szczyty wież. W latach 1880-1882 dokonano neogotyckiej stylizacji fasady i wież kościoła.
W 1850 r. w kościele zostały zainstalowane dwa obrazy wybitnego malarza Maksymiliana Piotrowskiego:
św. Ignacy Loyola – w ołtarzu głównym,
Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny – w ołtarzu kaplicy prawej.
Ponadto kaplicę Matki Boskiej ozdabiał obraz Antoniego Procajłowicza, a wnętrze kościoła zdobiły dzieła rzeźbiarza poznańskiego, Władysława Marcinkowskiego.
Relikty świątyni
Relikty wyposażenia kościoła znajdują się obecnie na wyposażeniu innych świątyń:
obraz św. Ignacego Loyoli M. A. Piotrowskiego, który znajdował się w ołtarzu głównym – w kościele jezuitów w Jastrzębiej Górze,
obraz M.A. Piotrowskiego „Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny” – w kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Bydgoszczy,
obraz Najświętszego Serca Jezusa, ławy, konfesjonały – w kościele katedralnym w Bydgoszczy,
cudowny krzyż z ołtarza głównego – w kościele katedralnym w Bydgoszczy (od 1806 r.)
ołtarze św. Józefa i św. Wojciecha, świecznik, tabernakulum – w kościele pw. św. Wincentego a’Paulo w Bydgoszczy,
ołtarz św. Antoniego i ambona – w kościele św. Antoniego w Bydgoszczy.
źródło: wikipedia
Historia
Powstanie kościoła jezuickiego wiąże się z ulokowaniem w Bydgoszczy na początku XVII w. konwentu jezuitów.
Okres staropolski 1638-1772
Pierwsi zakonnicy przybyli do Bydgoszczy z kolegium poznańskiego w 1616 r. i zajęli pomieszczenia przy kościele parafialnym. Sprowadzenie nowego zakonu odbyło się w kontekście znacznego poparcia władz miejskich, części mieszczan oraz dziekana Kapituły Kujawskiej (późniejszego biskupa chełmińskiego) Kaspra Działyńskiego. W 1619 r. zakonnicy założyli w mieście swoją rezydencję, a przy niej szkołę gramatyki. Był to początek owocnej działalności oświatowej, której rozwinięciem było później powołanie pełnoprawnego kolegium jezuickiego w Bydgoszczy (1647)[1].
Biskup chełmiński uposażył jezuitów w wieś Płonkowo, kamienicę w Bydgoszczy oraz przekazał w 1638 r. cudowny krzyż z relikwiami. Wtedy to podjęto decyzję o wezwaniu nowo budowanego kościoła – Świętego Krzyża. Jezuici sprowadzili do budowy wysokiej klasy rzemieślników: brata zakonnego - muratora Wojciecha Przybyłkiewicza[2] i złotnika M. Małczykiewicza – wykonawcy ołtarza. W 1642 r. biskup przyjął jako współfundatora wielkiego kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego, a po śmierci biskupa w 1646 r. całość zobowiązań finansowych dźwigał Ossoliński.
Budowę kościoła św. Krzyża ukończono w 1649 r. 27 maja tego roku został poświęcony przez archidiakona warszawskiego, a uroczysta konsekracja wraz z kolegium nastąpiła w roku 1653[3].
Była to budowla pierwotnie manierystyczna, bezwieżowa, jednonawowa, z prezbiterium i dwiema kaplicami: Matki Boskiej i św. Józefa. W roku 1650 rozpoczęto budowę wieży północnej. Na sztychu Erika Dahlberga z 1657 r. widnieje ona w pełni wykończona. Wieżę południową zbudowano w latach 1691–1695 r. z fundacji chorążego malborskiego Jana Komorowskiego. Obie zwieńczone miedzianymi hełmami barokowymi miały 48 m wysokości i stanowiły dominantę w krajobrazie miasta.
W czasie potopu szwedzkiego świątynia została splądrowana. Ponowny rozwój klasztoru przypada na II połowę XVII wieku; kolejne etapy przebudowy świątyni i kolegium trwały do 1740 r.
Okres rozbiorów 1772-1920
W 1780 r. po kasacie jezuitów, kościół przeszedł pod kuratelę parafii farnej. W 1806 r. wojska francuskie urządziły swój sztab w kościele. Duchowieństwo, w obawie przed zbezczeszczeniem cudownego krzyża z ołtarza głównego, przeniosło go do kościoła farnego i już stamtąd nie powrócił.
W 1806 r. patronem świątyni został św. Ignacy Loyola. W latach 1814–1830, gdy remontowany był kościół farny, jego funkcję pełnił kościół pojezuicki. Odprawiano w nim nabożeństwa zarówno dla Polaków, jak i dla Niemców. 18 sierpnia 1834 r. świątynię oficjalnie przekazano niemieckiej wspólnocie katolickiej, zmieniając przy tym fasadę kościoła.
Znakami Bydgoszczy i okolicznej przestrzeni już od XVIII w. stały się dwie barokowe wieże kościoła. Anonimowi autorzy w 1843 r. pisali o „szczególnie pięknych wieżach kościelnych, prawdziwej ozdobie miasta”. Natomiast w 1848 r. pisano o kościele: „Największa ozdoba naszego miasta, atrakcja dla przybyszów, nasza duma, wyniosłe wieże kościoła jezuitów” Jednak 16 czerwca 1848 r. wichura podczas gwałtownej burzy z gradobiciem strąciła hełmy z wież. Od razu zawiązał się „Komitet Odbudowy Wieżyc Kościoła Jezuickiego”, który rozpoczął zbieranie składek. W 1857 r. przykryto je tymczasowymi daszkami, a w latach 1880–1882 odbudowano w formie neogotyckiej, przywracając ich dawną wysokość. Przy tej okazji zmieniono również wygląd zewnętrzny fasady w stylu neoklasycystycznym oraz zbudowano taras ze schodami przed wejściem. W 1881 r. gmina niemiecka ufundowała 3 dzwony (św. Ignacy, św. Bonifacy, św. Wojciech), z których I wojnę światową przetrwał tylko najmniejszy dzwon – św. Wojciech.
Okres międzywojenny 1920–1939
W okresie międzywojennym, mimo że kościół oficjalnie należał do katolików niemieckich, co niedziela suma o 11.00 była odprawiana w języku polskim. W 1925 r. zarwała się posadzka przy głównym ołtarzu i wówczas dokonano oględzin podziemi kościoła. W podziemnej krypcie znaleziono 86 trumien z II połowy XVII wieku. W krypcie pod bocznym ołtarzem znajdowała się trumna Franciszka Ossolińskiego, przedwcześnie zmarłego w 1648 r. starosty bydgoskiego, jedynego syna kanclerza wielkiego koronnego Jerzego Ossolińskiego. Kościół był chętnie odwiedzany przez turystów zauroczonych jej stylem włoskiej proweniencji.
Okres wojny 1939–1940
Po zajęciu miasta przez hitlerowców, nowy nadburmistrz Bydgoszczy, nazista Werner Kampe zarządził przebudowę centrum miasta na modłę narodowosocjalistyczną. Doprowadził on do realizacji pomysłu wyburzenia zachodniej pierzei rynku i wschodniej pierzei ul. Mostowej, aby stworzyć przestrzeń dla nowego ratusza w stylu „hitlerowskim” i zapewnić odpowiednią przestrzeń dla defilad wojskowych. Legenda głosi, że podczas rozstrzeliwań 9 września 1939 r. na ścianie kościoła odcisnęła się ręka księdza (Piotra Szarka lub Stanisława Wiórka z parafii św. Wincentego a Paulo), której Niemcy nie potrafili zetrzeć.[4] Poza licznymi relacjami świadków nie udało się jednak udowodnić wystąpienia tego zjawiska, którego nie widać na zdjęciach z rozbiórki kościoła, przez co sprawa do dziś budzi kontrowersje. Wyburzenie kościoła przeprowadzono od 18 stycznia do 27 marca, a kamienic do 23 października 1940 r. W zamian hitlerowcy nie zdążyli postawić nic nowego. W ten sposób po wojnie pozostało okaleczone centrum miasta, bez świątyni, która do tego czasu była jedną z ikon miejskiej architektury (ze względu na wieże – dominanty) i miejskiej historii.
Celebracje wydarzeń historycznych
Świątynia położona w eksponowanym miejscu na rynku była naturalnym miejscem dla celebracji różnorodnych świąt i wydarzeń historycznych[5].
6 listopada 1657 r. król Jan Kazimierz Waza oraz elektor Prus Książęcych Fryderyk Wilhelm Hohenzzolern zaprzysiężyli przed nią traktaty welawsko-bydgoskie,
6 grudnia 1806 r. ogłoszono w świątyni powstanie antypruskie,
19 lutego 1807 r. uroczyście odczytano dekret o powstaniu Księstwa Warszawskiego,
5 stycznia 1814 r. odbyła się Msza św. w intencji spokoju duszy śp. Ks. Józefa Poniatowskiego,
20 stycznia 1920 r. odbyła się uroczystość przejęcia władzy po 148 latach zaboru pruskiego, w obecności polskiego wojska,
9-10 września 1939 r. Niemcy przed jej frontem rozstrzelali 50 bydgoszczan, w tym kilku księży w odwecie za „krwawą niedzielę” 3 września 1939 r., kiedy społeczeństwo Bydgoszczy spontanicznie stłumiło hitlerowską dywersję.
Starania o odbudowę kościoła
Akt zburzenia kościoła i całej zachodniej pierzei Starego Rynku polscy mieszkańcy odebrali jako przejaw barbarzyńskiego niszczenia kultury i polskości. Zachodnia pierzeja rynku była reprezentacyjną częścią Starego Miasta i wyznaczała odpowiednie proporcje architektoniczne dla rynku, co artykułowali historycy sztuki oraz urbaniści.
Postulat o odbudowie kościoła powstał już w 1946 r. Niestety hasło „kościół” był nie od przełknięcia dla władz socjalistycznych, które niewygodny dla niej temat przez wiele lat ignorowały. Celowe zepchnięcie starań o odbudowę na margines życia społecznego miał bardzo poważne konsekwencje dla późniejszych procesów świadomościowych i integracyjnych nowych pokoleń bydgoszczan.
Nowe starania o odbudowę kościoła i pierzei datują się na lata 80. XX wieku. W 1990 r. zawiązał się Społeczny Komitet Rekonstrukcji Zachodniej Pierzei Starego Rynku w Bydgoszczy. Obecnie istnieją dwa zasadnicze nurty społeczne:
zwolennicy wiernego odtworzenia kościoła i pierzei, stawiający na pierwszym miejscu szacunek dla tożsamości historycznej miasta, gdyż współczesna architektura uniwersalistyczna nie może udźwignąć ciężaru historii w tym miejscu,
zwolennicy tzw twórczego odtworzenia (budowy w stylu współczesnym), łącząc szacunek dla historii z dziełem współczesnego pokolenia.
Architektura
Kościół jezuicki został wzniesiony w rzadkim w Polsce stylu klasycyzmu palladiańskiego. Była to odmiana późnego renesansu (manieryzmu) wprowadzona przez włoskiego architekta Andrea Palladio, którego wyznawcą był budowniczy świątyni Wojciech Przybyłkowicz.
Kościół był budowlą jednonawową, salową o długości 36,5 m i szerokości 13,4 m wkomponowaną w zachodnią pierzeję Starego Rynku. Posiadała dwie kaplice boczne: Matki Boskiej i św. Józefa. Wnętrze kościoła utrzymane było w stylu baroku. W kamiennym ołtarzu umieszczono cudowny krzyż podarowany przez biskupa Kaspra Działyńskiego.
Wieże kościoła dostawione później (w latach 1650-1652 i 1690-1695) posiadały okazałe barokowe hełmy nałożone (nie przytwierdzone) na szczyty wież. W latach 1880-1882 dokonano neogotyckiej stylizacji fasady i wież kościoła.
W 1850 r. w kościele zostały zainstalowane dwa obrazy wybitnego malarza Maksymiliana Piotrowskiego:
św. Ignacy Loyola – w ołtarzu głównym,
Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny – w ołtarzu kaplicy prawej.
Ponadto kaplicę Matki Boskiej ozdabiał obraz Antoniego Procajłowicza, a wnętrze kościoła zdobiły dzieła rzeźbiarza poznańskiego, Władysława Marcinkowskiego.
Relikty świątyni
Relikty wyposażenia kościoła znajdują się obecnie na wyposażeniu innych świątyń:
obraz św. Ignacego Loyoli M. A. Piotrowskiego, który znajdował się w ołtarzu głównym – w kościele jezuitów w Jastrzębiej Górze,
obraz M.A. Piotrowskiego „Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny” – w kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Bydgoszczy,
obraz Najświętszego Serca Jezusa, ławy, konfesjonały – w kościele katedralnym w Bydgoszczy,
cudowny krzyż z ołtarza głównego – w kościele katedralnym w Bydgoszczy (od 1806 r.)
ołtarze św. Józefa i św. Wojciecha, świecznik, tabernakulum – w kościele pw. św. Wincentego a’Paulo w Bydgoszczy,
ołtarz św. Antoniego i ambona – w kościele św. Antoniego w Bydgoszczy.
źródło: wikipedia
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła
więcej zdjęć (74)
Architekt: Friedrich Adler
Atrakcja turystyczna
Zbudowano: 1878
Dawniej: St. Paulskirche
Zabytek: A/62 z 5.10.1971
Kościół zbudowano w latach 1872-1878 według projektu architekta Fryderyka W. Adlera z przeznaczeniem na zbór ewangelicki pod wezwaniem św. Pawła. Prezbiterium i zakrystię zdobiły witraże ufundowane przez cesarza Wilhelma I wykonane przez Cesarski Instytut Witrażowy w Berlinie[2].
Do 1945 r. był on miejscem liturgii obrządku ewangelicko-augsburskiego. 3 września 1939 r. podczas bydgoskiej „Krwawej Niedzieli” z jego wieży strzelali dywersanci niemieccy do wycofujących się oddziałów wojska polskiego. Kościół został poważnie uszkodzony w okresie działań wojennych, zarówno w 1939, w czasie niemieckiej dywersji, jak i w 1945 roku w okresie wyzwalania miasta.
Dnia 2 lutego 1945 r. nastąpiło przejęcie kościoła przez Kościół katolicki i jego poświęcenie (dzień święta Ofiarowania Pańskiego (Matki Bożej Gromnicznej). Służył on wtedy jako kościół pomocniczo - szkolny i był administrowany przez parafię Najświętszego Serca Pana Jezusa.
Dekretem z 24 sierpnia 1946 podpisanym przez kard. Augusta Hlonda została erygowana, a z dniem 1 października rozpoczęła działalność parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła.
W czasach stalinizmu niewiele brakowało, aby świątynia został rozebrana, podobnie jak teatr miejski. Pretekstem dla władz było uszkodzenie wskutek działań wojennych w roku 1945. Pociski artyleryjskie przebiły strop u fasady kościoła, zdemolowały organy oraz naruszyły wieżę.
Tymczasowa Rada Miejska Bydgoszczy 19 kwietnia 1945 roku podjęła Uchwałę o likwidacji obiektu i jego zburzeniu. Wobec stanowczego sprzeciwu społecznego, władza miejska zasugerowała przekazanie świątyni dla potrzeb Kościoła Garnizonowego, co ułatwiłoby zamiar (w uzgodnieniu z władzami wojskowymi) jej zburzenia. Dopiero w czerwcu 1947 r. zamiaru zaniechano, bowiem udało się ujawnić tajny plan, że na miejscu wyburzonego kościoła miał stanąć pomnik Józefa Stalina. W rzeczywistości do rozbiórki nie doszło dzięki zdecydowanej postawie parafian, proboszcza Stanisława Wiśniewskiego oraz pełnemu poparciu hierarchii kościelnej. Całkowity remont organów, naprawa okien i uszkodzonych witraży oraz okaleczeń ścian nastąpiły w październiku 1947 r. dzięki zbiórkom pieniężnym.
Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]
Do 1945 r. był on miejscem liturgii obrządku ewangelicko-augsburskiego. 3 września 1939 r. podczas bydgoskiej „Krwawej Niedzieli” z jego wieży strzelali dywersanci niemieccy do wycofujących się oddziałów wojska polskiego. Kościół został poważnie uszkodzony w okresie działań wojennych, zarówno w 1939, w czasie niemieckiej dywersji, jak i w 1945 roku w okresie wyzwalania miasta.
Dnia 2 lutego 1945 r. nastąpiło przejęcie kościoła przez Kościół katolicki i jego poświęcenie (dzień święta Ofiarowania Pańskiego (Matki Bożej Gromnicznej). Służył on wtedy jako kościół pomocniczo - szkolny i był administrowany przez parafię Najświętszego Serca Pana Jezusa.
Dekretem z 24 sierpnia 1946 podpisanym przez kard. Augusta Hlonda została erygowana, a z dniem 1 października rozpoczęła działalność parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła.
W czasach stalinizmu niewiele brakowało, aby świątynia został rozebrana, podobnie jak teatr miejski. Pretekstem dla władz było uszkodzenie wskutek działań wojennych w roku 1945. Pociski artyleryjskie przebiły strop u fasady kościoła, zdemolowały organy oraz naruszyły wieżę.
Tymczasowa Rada Miejska Bydgoszczy 19 kwietnia 1945 roku podjęła Uchwałę o likwidacji obiektu i jego zburzeniu. Wobec stanowczego sprzeciwu społecznego, władza miejska zasugerowała przekazanie świątyni dla potrzeb Kościoła Garnizonowego, co ułatwiłoby zamiar (w uzgodnieniu z władzami wojskowymi) jej zburzenia. Dopiero w czerwcu 1947 r. zamiaru zaniechano, bowiem udało się ujawnić tajny plan, że na miejscu wyburzonego kościoła miał stanąć pomnik Józefa Stalina. W rzeczywistości do rozbiórki nie doszło dzięki zdecydowanej postawie parafian, proboszcza Stanisława Wiśniewskiego oraz pełnemu poparciu hierarchii kościelnej. Całkowity remont organów, naprawa okien i uszkodzonych witraży oraz okaleczeń ścian nastąpiły w październiku 1947 r. dzięki zbiórkom pieniężnym.
Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]
Zachodnia pierzeja Starego Rynku
więcej zdjęć (50)
Pierzeja została rozebrana w okresie styczeń–marzec 1940 r. w wyniku decyzji Kreisleitera NSDAP, nadburmistrza Bydgoszczy Wernera Kampe, po publicznych egzekucjach dokonanych przed kościołem pojezuickim we wrześniu 1939 r. Nieistniejący kościół pojezuicki, a zwłaszcza jego dwie 40-metrowe wieże stanowiły główną dominantę i ozdobę Starego Rynku.
Do kościoła przylegał budynek, w którym na początku XIX w. mieściło się prezydium policji, potem Miejska Kasa Oszczędności, a w latach 1923-1939 Muzeum Miejskie. W czasie egzekucji we wrześniu 1939 r. na murze Muzeum odcisnął się ślad ręki umierającego księdza katolickiego, którego hitlerowcy nie potrafili zetrzeć. Fakt ten stał się podstawą do rozpowszechnienia legendy o ”krwawej ręce”. Hitlerowcy rozebrali kamienice zamierzając zbudować na miejscu zachodniej pierzei nowy ratusz, nadając akcenty niemieckie w zabudowie Starego Miasta.
Obecnie pierzeję zachodnią Starego Rynku stanowi elewacja gmachu ratusza, który w latach 1644-1782 był użytkowany jako kolegium jezuickie.
źródło: wikipedia
Do kościoła przylegał budynek, w którym na początku XIX w. mieściło się prezydium policji, potem Miejska Kasa Oszczędności, a w latach 1923-1939 Muzeum Miejskie. W czasie egzekucji we wrześniu 1939 r. na murze Muzeum odcisnął się ślad ręki umierającego księdza katolickiego, którego hitlerowcy nie potrafili zetrzeć. Fakt ten stał się podstawą do rozpowszechnienia legendy o ”krwawej ręce”. Hitlerowcy rozebrali kamienice zamierzając zbudować na miejscu zachodniej pierzei nowy ratusz, nadając akcenty niemieckie w zabudowie Starego Miasta.
Obecnie pierzeję zachodnią Starego Rynku stanowi elewacja gmachu ratusza, który w latach 1644-1782 był użytkowany jako kolegium jezuickie.
źródło: wikipedia
Poczta Główna
więcej zdjęć (127)
Zbudowano: 1885
Zabytek: 89/A z 15.12.1971
Poczta Główna w Bydgoszczy – zespół zabytkowych budynków pocztowych, mieszczących główny urząd Poczty Polskiej w Bydgoszczy.
Położenie
Budynki stoją na terenie ograniczonym ulicami: Jagiellońską, Pocztową, Stary Port i F.K. Druckiego-Lubeckiego, w centrum Bydgoszczy, na północnym nabrzeżu rzeki Brdy.
Historia
Okres staropolski
Istnienie placówek poczty królewskiej w Bydgoszczy datuje się od I połowy XVIII wieku, co potwierdzają ordynacje pocztowe Generalnego Pocztamtu Koronnego z lat 1733, 1754 i 1766[1]
W 1751 urząd pocztowy w Bydgoszczy znajdował się w mieszczańskiej kamienicy na rogu ulic Niedźwiedzia i Batorego. Pierwszym znanym z nazwiska bydgoskim pocztmistrzem był Jakub Marshall. Pocztamt bydgoski, najpóźniej w 1779, czyli po podjęciu działalności przez pocztę pruską po I rozbiorze, przeprowadził się z ulicy Batorego do jednego z budynków przy obecnej ulicy Długiej[1].
Dalsza historia poczty bydgoskiej związana jest z przeniesieniem urzędu pocztowego z ulic przyległych do Starego Rynku na drugi brzeg Brdy i usytuowaniem go na terenie należącym pierwotnie do kompleksu wojskowych koszar i stajni królewskich (dzisiejsza parcela między ulicami Jagiellońską, Pocztową, Stary Port i Lubeckiego)[1].
We wrześniu 1773 zlecono w tym miejscu budowę koszar dla stacjonującego w mieście szwadronu z 7 regimentu huzarów dowodzonych przez gen. Pawła Józefa Małachowskiego. Początkowo powstał masywny, jednopiętrowy budynek, później rozbudowany o kolejne piętra wraz szeregiem innych budynków związanych z funkcjonowaniem i potrzebami wojska (koszary, stajnie, wozownie). Od końca XVIII wieku na miejscu obecnego kompleksu budynków pocztowych istniała zwarta zabudowa tworząca podkowiasty układ z dziedzińcem obejmującym stajnie królewskie od ul. Jagiellońskiej, a od strony Brdy prostokątny w rzucie budynek koszar[1].
Pierwszy budynek pocztowy
Po ponownym zajęciu Bydgoszczy w 1815 przez władze pruskie, kompleks budynków dawnych stajni, przeznaczony został na potrzeby ustanowionego królewsko-pruskiego Urzędu Dyrekcji Poczty w Bydgoszczy. Nowy urząd pocztowy o charakterze administracyjno-mieszkalnym położony był odtąd w narożu ulic Jagiellońskiej i Druckiego-Lubeckiego, w budynku pierwotnie spełniającym analogiczne funkcje dla zarządu stajni królewskich. Całość nie miała jeszcze charakteru reprezentacyjnego, lecz była wystarczająca na potrzeby ówczesnej dyrekcji poczty. Dawne stajnie regimentu zajmujące narożną przestrzeń ulic Jagiellońskiej i Pocztowej przeznaczono na stajnie dla koni pocztowych i wozownie, budynek rozebrano w 1896[1].
Długoletnim dyrektorem (1815–1847) i organizatorem poczty w okręgu bydgoskim był Gottfried Groschke, od 1840 Honorowy Obywatel Bydgoszczy. Podczas sprawowania przez niego funkcji personel bydgoskiego urzędu pocztowego zwiększył się dwukrotnie. W połowie XIX wieku podlegały mu stacje pocztowe w okręgu, obsługiwane przez 145 pocztylionów dysponujących ponad 400 końmi.
Regularne połączenia pocztowe (dyliżanse i furgony pocztowe) łączyły Bydgoszcz m.in. z Toruniem, Gdańskiem, Poznaniem, Inowrocławiem, Berlinem i Królewcem[2].
Drugi budynek pocztowy
Z chwilą powołania urzędu Wyższej Dyrekcji Poczty w Bydgoszczy, budynek przy Jagiellońskiej nie dawał już możliwości pełnego zaspokojenia potrzeb nowej, powiększonej administracji organizującej pracę poczty w mieście i w całej rejencji bydgoskiej. Zaistniała zatem konieczność wybudowania budynku mogącego pomieścić pomieszczenia zarówno dyrekcji okręgu, jak i urzędów: pocztowego i telegraficznego. Do końca lat 50. XIX w., na miejscu stajni i wozowni, u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Pocztowej, został wybudowany według projektu inspektora budowlanego Bannenschmidta, klasycystyczny budynek, stykający się szczytem wschodnim z leżącym obok poprzednim budynkiem pocztowym. W 1859 poczta odstąpiła magistratowi zajmowany dotąd obiekt i wkrótce rozpoczął w nim działalność Główny Urząd Podatkowy (niem. Hauptsteueramt) w Bydgoszczy[1].
Nowy budynek poczty składał się z dwóch skrzydeł: masywniejszego korpusu od strony ulicy Jagiellońskiej i mniejszego skrzydła bocznego od ulicy Pocztowej. Bryłę nowego założenia wykonano w stylu antykizującym. Posiadała ona reprezentacyjny charakter, o bardziej zróżnicowanej i urozmaiconej bryle, niż leżący naprzeciw budynek Rejencji (dzisiejszy Urząd Wojewódzki). Budynek ten pozostał do 1896 wyłączną siedzibą bydgoskiej dyrekcji poczty, został rozebrany w 1896[1].
Trzeci budynek pocztowy
Po 1871 wskutek poprawy kondycji finansowej państwa pruskiego po wojnie niemiecko-francuskiej, władze przystąpiły do rozbudowy instytucji poczty w całym kraju, w tym i w Bydgoszczy. Zainicjowano w tym czasie proces oddzielenia urzędów pocztowych od dyrekcji. W tym kontekście zaplanowano wzniesienie nowego budynku przeznaczonego dla urzędów: pocztowego i telegraficznego na terenie leżącym na nabrzeżu Brdy (na południe od budynku dyrekcji). Terenem tym zarządzała w dalszym ciągu administracja wojskowa. Znajdował się tam budynek odwachu(Hauptwache), który zlikwidowano w latach 70. XIX w., oraz inne budynki (budynek mieszkalny i szachulcowa remiza). W 1877 uzyskano zezwolenie wojska na wybudowanie w tym miejscu budynku, zaś w 1879 teren zakupiono za 14,3 tys. marek. Budowa całego budynku wraz z leżącymi wewnątrz dziedzińca dodatkowymi zabudowaniami trwała od 1883 r. do 31 sierpnia 1885 roku. Całkowite koszty budowy wyniosły 223,1 tys. marek[a]
Projekty i rysunki budynku powstawały od 1879. Były one dziełem wielu autorów, m.in. rządowego mistrza budowlanego Boettgera. Budynki te pod względem formy architektonicznej powstawały według narzuconych przez parlament pruski reguł (neogotyk ceglany – uważany za pruski styl narodowy, pełne wykorzystanie pomieszczeń i dziedzińców, wysokość pomieszczeń służbowych powyżej 4 m itp.)[1]
Cegłę (foremną i klinkierową) do budowy gmachu sprowadzano z Malborskiej Cegielni i Fabryki Wyrobów Ceramicznych. Piece kaflowe zostały wykonane w bydgoskiej fabryce firmy Fielitz & Meckel, a prace kamieniarskie przez mistrza kamieniarskiego Radtkego. Po niewielkich korektach planu budynek został w 1885 roku doprowadzony do stanu ostatecznego i w zasadniczym kształcie zachowany jest do dzisiaj. Uroczyste otwarcie nowego urzędu pocztowo-telegraficznego odbyło się 1 września 1885 roku[1].
Na piętrze znajdowały się wówczas sale aparatów telegraficznych, pokój telefoniczny i pomieszczenia z bateriami. Skrzydło od strony Starego Portu zostało przeznaczone na mieszkania służbowe dla pracowników pocztowych. Wjazd na dziedziniec wewnętrzny odbywał się od strony Starego Portu, istniejącą do dzisiaj ozdobną bramą wjazdową oraz od strony ulicy Pocztowej, między starym budynkiem dyrekcji, a nowym urzędem[1].
Czwarty budynek pocztowy
W ciągu następnych 10 lat po wybudowaniu budynku urzędu pocztowego zaistniała potrzeba wzniesienia nowego gmachu przeznaczonego w całości na potrzeby Cesarskiej Dyrekcji Poczty i ciągle rozrastającej się ilości urzędów całego okręgu (poczty, telegrafu i telefonu) oraz rzeszy urzędników. Dla tego celu wykupiono tereny i budynki przy ul. Jagiellońskiej i Druckiego-Lubeckiego, należące do Urzędu Celnego (pierwszy budynek pocztowy) i przystąpiono do wyburzenia klasycystycznego budynku dyrekcji (drugi budynek pocztowy). W pracach projektowych nowego gmachu uczestniczyło wielu architektów i projektantów, z Kleinfeldtem i pochodzącym z Królewca L. Neumannem na czele[1]..
Budowa gmachu rozpoczęła się w 1896 i nadzorowana była przez inspektora budowlanego Wolffa, a z ramienia poczty przez radców pocztowych Dohringa i Schwerkottinga. Bryłę budynku ukończono w 1899, zaś prace wykończeniowe w 1900. Prace murarskie prowadziła głównie firma mistrza murarskiego Paula Bohma z Bydgoszczy, a roboty stolarskie zakład A. Busse'go z Eberswalde. W budowie uczestniczyły również bydgoskie firmy: ślusarska H. Bottchera i szklarska H. Langego[1].
Budynek wykonano w stylu neogotyckim, nawiązującym do budynku urzędu poczt i telegrafów przy ul. Stary Port. Zmieniono pierwotną lokalizację wieży na połączenia kablami telefonicznymi z narożnika północno-wschodniego na północno-zachodni (narożnik ul. Jagiellońskiej i Pocztowej). Cały teren parceli zawartej między czterema ulicami objęto murem i utworzono kolejną bramę wjazdową na dziedziniec od strony ulicy Lubeckiego. Po zmianach w układzie wnętrz w latach powojennych, przejazd od ulicy Pocztowej został zamurowany[1].
Całe założenie budynków pocztowych zachowało się od 1899 w stanie prawie niezmienionym do dzisiaj. Służy ono w dalszym ciągu działalności pocztowej. W dużej mierze zachowały się oryginalne okna i drzwi, masywne konstrukcje ramowe w korytarzach, sklepienia krzyżowe korytarzy i klatek schodowych, oryginalne metalowe balustrady wykorzystujące motyw wici roślinnej oraz niektóre ceramiczne posadzki. Natomiast wnętrza pomieszczeń są w większości przekształcone pod względem funkcjonalnym[1].
Architektura
Zespół budynków Poczty Głównej wzniesiono w tzw. pruskim stylu narodowym, obowiązującym w ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku dla nowo wznoszonych budynków municypalnych w Cesarstwie Niemieckim. Był to styl północnoniemieckiego gotyku ceglanego, który jednak nawiązywał również do innych stylów historyzujących, jak np. włoskiego i niemieckiego neorenesansu, stylu neoromańskiego, Rundbogenstilu (stylu krągłołukowego, odwołującego się do architektury romańskiej i bizantyńskiej) i Spitzbogenstilu (w którym przewijają się elementy gotyckie i niderlandzkie)[1].
Budynek starszy (skrzydło od ul. Stary Port)
Budynek jest ceglany, piętrowy, z użytkowym poddaszem, podpiwniczony[3]. Posiada dwa skrzydła: jedno skierowane równolegle do rzeki Brdy, a drugie obejmuje połowę długości ulicy Pocztowej. W elewacji tylnej znajduje się pięcioboczna wieża z klatką schodową[3].
Elewacje wykonano z nieotynkowanych cegieł, miejscami uzupełnionych zielonkawą, bądź bordową glazurą, nadającą całości bardziej ozdobny charakter. Glazurowane detale podkreślają zarówno rytm fryzów, sterczyn, maswerków, a wtopione w wątek muru tworzą geometryczne wzory, urozmaicając z lekka zryzalitowane płaszczyzny ścian. Niezwykłe jest też bogactwo form detalu ceramicznego, kutych elementów zdobniczych oraz precyzja ich wykonania[1].
Elewacje od strony ulicy Stary Port są rozczłonkowane prostokątnymi płycinami z oknami umieszczonymi w układzie bi- i triforyjnym. Ostre i nadwieszone łuki okien ozdobione są łukami odciążającymi z przemiennym układem czerwonych i glazurowanych cegieł. Podziały poziome stanowią ceglane schodkowe gzymsy kordonowe i wieńczące. Od strony ulicy Pocztowej zastosowano masywne trójpodziałowe okna w parterze i biforyjne na piętrze. Narożnikowe ozdobne portale, górą przechodzą w trójkątne, sterczynowe szczyty. W ściance narożnego szczytu zainstalowany jest zegar, a po bokach umieszczone i zachowane do dzisiaj ceramiczne herby z symbolami poczty i telegrafu. W połać dachu gęsto wtopione są ozdobne lukarny zbudowane z profilowanych desek i przykryte dwuspadowymi, zdobnymi daszkami[1].
Widok elewacji tylnych jest analogiczny do frontowych zarówno formą zdobień jak i podziałów architektonicznych, jednak w sposób bardziej uproszczony i pozbawiony kolorystycznie wyeksponowanych fryzów czy glazurowanych detali[1].
Upływ czasu, działania wojenne i niewłaściwe prace rekonstrukcyjne spowodowały utratę części dekoracji na elewacjach budynku. Np. szczyt środkowy nie zawiera już wimpergi ze sterczynami i żabkami na krawędziach, z kutym kwiatonem u szczytu fryzu środkowego, ścianek bocznych z biforiami oraz herbu i napisu w płycinie środkowej. Pierwotnie u szczytu dachu, w linii kalenicy biegła dekoracyjna balustrada z elementami roślinnymi i metalowymi kwiatonami. W części narożnej zachowana jest w szczątkowej formie metalowa konstrukcja stelażu do montowania sieci kablowej telegrafu i telefonu, zwieńczona ozdobną sygnaturką z datą budowy obiektu „1885”[1].
Budynek młodszy (skrzydło od ul. Jagiellońskiej)
Budynek wzniesiono na rzucie „U” z masywnym korpusem od ul. Jagiellońskiej i wysoką wieżą w narożniku północno-zachodnim. Jest on większy i wyższy od budynku przy ul. Stary Port. Połączenie ze starszym budynkiem następuje w połowie długości ulicy Pocztowej. Jest to budynek trzykondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, podpiwniczony. Wydatny ryzalit występuje od ul. Jagiellońskiej i niższy od ulicy Pocztowej. Korpus nakryty jest dachem dwuspadowym, a ryzality dachami wielopołaciowymi z lukarnami[3].
Elewacje z tzw. ryzalitami pozornymi urozmaicone są trójlistnymi płycinami kryjącymi w sobie różne wykroje ostrołukowych okien. Dekoracja elewacji jest uproszczona w stosunku do budynku przy Starym Porcie, ale częściowo powtarzająca repertuar zdobniczy. Wykorzystuje ona motywy wimperg, pinakli, ostrołukowych płycin, okien i portali z różnorodną kombinacją ceglanych maswerków, żelaznych rozet i barwnych fryzów z rytmicznie powtarzającymi się układami czerwonych i zielonych glazurowanych cegieł. Szczególnie zaakcentowano narożną część mieszczącą wejście do sal obsługi, a w mniejszym stopniu wejście do budynku od ulicy Jagiellońskiej[1].
Narożne wejście do budynku umieszczone jest w bogato dekorowanym portalu. Ryzalit przechodzi górą w wysoką, czworoboczną wieżę, której cztery narożne filary zwieńczone są ostrołukowymi iglicami. Na wieży występuje wysoki dach namiotowy, a sterczyny wieżowe nakryte są dachami stożkowymi[3].
Od strony ulicy Pocztowej, łącznikiem między budynkami urzędu i dyrekcji jest krótki piętrowy odcinek, mieszczący w sobie kolejne wejście do budynku oraz wjazd na teren dziedzińca[1].
źródło: wikipedia
Położenie
Budynki stoją na terenie ograniczonym ulicami: Jagiellońską, Pocztową, Stary Port i F.K. Druckiego-Lubeckiego, w centrum Bydgoszczy, na północnym nabrzeżu rzeki Brdy.
Historia
Okres staropolski
Istnienie placówek poczty królewskiej w Bydgoszczy datuje się od I połowy XVIII wieku, co potwierdzają ordynacje pocztowe Generalnego Pocztamtu Koronnego z lat 1733, 1754 i 1766[1]
W 1751 urząd pocztowy w Bydgoszczy znajdował się w mieszczańskiej kamienicy na rogu ulic Niedźwiedzia i Batorego. Pierwszym znanym z nazwiska bydgoskim pocztmistrzem był Jakub Marshall. Pocztamt bydgoski, najpóźniej w 1779, czyli po podjęciu działalności przez pocztę pruską po I rozbiorze, przeprowadził się z ulicy Batorego do jednego z budynków przy obecnej ulicy Długiej[1].
Dalsza historia poczty bydgoskiej związana jest z przeniesieniem urzędu pocztowego z ulic przyległych do Starego Rynku na drugi brzeg Brdy i usytuowaniem go na terenie należącym pierwotnie do kompleksu wojskowych koszar i stajni królewskich (dzisiejsza parcela między ulicami Jagiellońską, Pocztową, Stary Port i Lubeckiego)[1].
We wrześniu 1773 zlecono w tym miejscu budowę koszar dla stacjonującego w mieście szwadronu z 7 regimentu huzarów dowodzonych przez gen. Pawła Józefa Małachowskiego. Początkowo powstał masywny, jednopiętrowy budynek, później rozbudowany o kolejne piętra wraz szeregiem innych budynków związanych z funkcjonowaniem i potrzebami wojska (koszary, stajnie, wozownie). Od końca XVIII wieku na miejscu obecnego kompleksu budynków pocztowych istniała zwarta zabudowa tworząca podkowiasty układ z dziedzińcem obejmującym stajnie królewskie od ul. Jagiellońskiej, a od strony Brdy prostokątny w rzucie budynek koszar[1].
Pierwszy budynek pocztowy
Po ponownym zajęciu Bydgoszczy w 1815 przez władze pruskie, kompleks budynków dawnych stajni, przeznaczony został na potrzeby ustanowionego królewsko-pruskiego Urzędu Dyrekcji Poczty w Bydgoszczy. Nowy urząd pocztowy o charakterze administracyjno-mieszkalnym położony był odtąd w narożu ulic Jagiellońskiej i Druckiego-Lubeckiego, w budynku pierwotnie spełniającym analogiczne funkcje dla zarządu stajni królewskich. Całość nie miała jeszcze charakteru reprezentacyjnego, lecz była wystarczająca na potrzeby ówczesnej dyrekcji poczty. Dawne stajnie regimentu zajmujące narożną przestrzeń ulic Jagiellońskiej i Pocztowej przeznaczono na stajnie dla koni pocztowych i wozownie, budynek rozebrano w 1896[1].
Długoletnim dyrektorem (1815–1847) i organizatorem poczty w okręgu bydgoskim był Gottfried Groschke, od 1840 Honorowy Obywatel Bydgoszczy. Podczas sprawowania przez niego funkcji personel bydgoskiego urzędu pocztowego zwiększył się dwukrotnie. W połowie XIX wieku podlegały mu stacje pocztowe w okręgu, obsługiwane przez 145 pocztylionów dysponujących ponad 400 końmi.
Regularne połączenia pocztowe (dyliżanse i furgony pocztowe) łączyły Bydgoszcz m.in. z Toruniem, Gdańskiem, Poznaniem, Inowrocławiem, Berlinem i Królewcem[2].
Drugi budynek pocztowy
Z chwilą powołania urzędu Wyższej Dyrekcji Poczty w Bydgoszczy, budynek przy Jagiellońskiej nie dawał już możliwości pełnego zaspokojenia potrzeb nowej, powiększonej administracji organizującej pracę poczty w mieście i w całej rejencji bydgoskiej. Zaistniała zatem konieczność wybudowania budynku mogącego pomieścić pomieszczenia zarówno dyrekcji okręgu, jak i urzędów: pocztowego i telegraficznego. Do końca lat 50. XIX w., na miejscu stajni i wozowni, u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Pocztowej, został wybudowany według projektu inspektora budowlanego Bannenschmidta, klasycystyczny budynek, stykający się szczytem wschodnim z leżącym obok poprzednim budynkiem pocztowym. W 1859 poczta odstąpiła magistratowi zajmowany dotąd obiekt i wkrótce rozpoczął w nim działalność Główny Urząd Podatkowy (niem. Hauptsteueramt) w Bydgoszczy[1].
Nowy budynek poczty składał się z dwóch skrzydeł: masywniejszego korpusu od strony ulicy Jagiellońskiej i mniejszego skrzydła bocznego od ulicy Pocztowej. Bryłę nowego założenia wykonano w stylu antykizującym. Posiadała ona reprezentacyjny charakter, o bardziej zróżnicowanej i urozmaiconej bryle, niż leżący naprzeciw budynek Rejencji (dzisiejszy Urząd Wojewódzki). Budynek ten pozostał do 1896 wyłączną siedzibą bydgoskiej dyrekcji poczty, został rozebrany w 1896[1].
Trzeci budynek pocztowy
Po 1871 wskutek poprawy kondycji finansowej państwa pruskiego po wojnie niemiecko-francuskiej, władze przystąpiły do rozbudowy instytucji poczty w całym kraju, w tym i w Bydgoszczy. Zainicjowano w tym czasie proces oddzielenia urzędów pocztowych od dyrekcji. W tym kontekście zaplanowano wzniesienie nowego budynku przeznaczonego dla urzędów: pocztowego i telegraficznego na terenie leżącym na nabrzeżu Brdy (na południe od budynku dyrekcji). Terenem tym zarządzała w dalszym ciągu administracja wojskowa. Znajdował się tam budynek odwachu(Hauptwache), który zlikwidowano w latach 70. XIX w., oraz inne budynki (budynek mieszkalny i szachulcowa remiza). W 1877 uzyskano zezwolenie wojska na wybudowanie w tym miejscu budynku, zaś w 1879 teren zakupiono za 14,3 tys. marek. Budowa całego budynku wraz z leżącymi wewnątrz dziedzińca dodatkowymi zabudowaniami trwała od 1883 r. do 31 sierpnia 1885 roku. Całkowite koszty budowy wyniosły 223,1 tys. marek[a]
Projekty i rysunki budynku powstawały od 1879. Były one dziełem wielu autorów, m.in. rządowego mistrza budowlanego Boettgera. Budynki te pod względem formy architektonicznej powstawały według narzuconych przez parlament pruski reguł (neogotyk ceglany – uważany za pruski styl narodowy, pełne wykorzystanie pomieszczeń i dziedzińców, wysokość pomieszczeń służbowych powyżej 4 m itp.)[1]
Cegłę (foremną i klinkierową) do budowy gmachu sprowadzano z Malborskiej Cegielni i Fabryki Wyrobów Ceramicznych. Piece kaflowe zostały wykonane w bydgoskiej fabryce firmy Fielitz & Meckel, a prace kamieniarskie przez mistrza kamieniarskiego Radtkego. Po niewielkich korektach planu budynek został w 1885 roku doprowadzony do stanu ostatecznego i w zasadniczym kształcie zachowany jest do dzisiaj. Uroczyste otwarcie nowego urzędu pocztowo-telegraficznego odbyło się 1 września 1885 roku[1].
Na piętrze znajdowały się wówczas sale aparatów telegraficznych, pokój telefoniczny i pomieszczenia z bateriami. Skrzydło od strony Starego Portu zostało przeznaczone na mieszkania służbowe dla pracowników pocztowych. Wjazd na dziedziniec wewnętrzny odbywał się od strony Starego Portu, istniejącą do dzisiaj ozdobną bramą wjazdową oraz od strony ulicy Pocztowej, między starym budynkiem dyrekcji, a nowym urzędem[1].
Czwarty budynek pocztowy
W ciągu następnych 10 lat po wybudowaniu budynku urzędu pocztowego zaistniała potrzeba wzniesienia nowego gmachu przeznaczonego w całości na potrzeby Cesarskiej Dyrekcji Poczty i ciągle rozrastającej się ilości urzędów całego okręgu (poczty, telegrafu i telefonu) oraz rzeszy urzędników. Dla tego celu wykupiono tereny i budynki przy ul. Jagiellońskiej i Druckiego-Lubeckiego, należące do Urzędu Celnego (pierwszy budynek pocztowy) i przystąpiono do wyburzenia klasycystycznego budynku dyrekcji (drugi budynek pocztowy). W pracach projektowych nowego gmachu uczestniczyło wielu architektów i projektantów, z Kleinfeldtem i pochodzącym z Królewca L. Neumannem na czele[1]..
Budowa gmachu rozpoczęła się w 1896 i nadzorowana była przez inspektora budowlanego Wolffa, a z ramienia poczty przez radców pocztowych Dohringa i Schwerkottinga. Bryłę budynku ukończono w 1899, zaś prace wykończeniowe w 1900. Prace murarskie prowadziła głównie firma mistrza murarskiego Paula Bohma z Bydgoszczy, a roboty stolarskie zakład A. Busse'go z Eberswalde. W budowie uczestniczyły również bydgoskie firmy: ślusarska H. Bottchera i szklarska H. Langego[1].
Budynek wykonano w stylu neogotyckim, nawiązującym do budynku urzędu poczt i telegrafów przy ul. Stary Port. Zmieniono pierwotną lokalizację wieży na połączenia kablami telefonicznymi z narożnika północno-wschodniego na północno-zachodni (narożnik ul. Jagiellońskiej i Pocztowej). Cały teren parceli zawartej między czterema ulicami objęto murem i utworzono kolejną bramę wjazdową na dziedziniec od strony ulicy Lubeckiego. Po zmianach w układzie wnętrz w latach powojennych, przejazd od ulicy Pocztowej został zamurowany[1].
Całe założenie budynków pocztowych zachowało się od 1899 w stanie prawie niezmienionym do dzisiaj. Służy ono w dalszym ciągu działalności pocztowej. W dużej mierze zachowały się oryginalne okna i drzwi, masywne konstrukcje ramowe w korytarzach, sklepienia krzyżowe korytarzy i klatek schodowych, oryginalne metalowe balustrady wykorzystujące motyw wici roślinnej oraz niektóre ceramiczne posadzki. Natomiast wnętrza pomieszczeń są w większości przekształcone pod względem funkcjonalnym[1].
Architektura
Zespół budynków Poczty Głównej wzniesiono w tzw. pruskim stylu narodowym, obowiązującym w ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku dla nowo wznoszonych budynków municypalnych w Cesarstwie Niemieckim. Był to styl północnoniemieckiego gotyku ceglanego, który jednak nawiązywał również do innych stylów historyzujących, jak np. włoskiego i niemieckiego neorenesansu, stylu neoromańskiego, Rundbogenstilu (stylu krągłołukowego, odwołującego się do architektury romańskiej i bizantyńskiej) i Spitzbogenstilu (w którym przewijają się elementy gotyckie i niderlandzkie)[1].
Budynek starszy (skrzydło od ul. Stary Port)
Budynek jest ceglany, piętrowy, z użytkowym poddaszem, podpiwniczony[3]. Posiada dwa skrzydła: jedno skierowane równolegle do rzeki Brdy, a drugie obejmuje połowę długości ulicy Pocztowej. W elewacji tylnej znajduje się pięcioboczna wieża z klatką schodową[3].
Elewacje wykonano z nieotynkowanych cegieł, miejscami uzupełnionych zielonkawą, bądź bordową glazurą, nadającą całości bardziej ozdobny charakter. Glazurowane detale podkreślają zarówno rytm fryzów, sterczyn, maswerków, a wtopione w wątek muru tworzą geometryczne wzory, urozmaicając z lekka zryzalitowane płaszczyzny ścian. Niezwykłe jest też bogactwo form detalu ceramicznego, kutych elementów zdobniczych oraz precyzja ich wykonania[1].
Elewacje od strony ulicy Stary Port są rozczłonkowane prostokątnymi płycinami z oknami umieszczonymi w układzie bi- i triforyjnym. Ostre i nadwieszone łuki okien ozdobione są łukami odciążającymi z przemiennym układem czerwonych i glazurowanych cegieł. Podziały poziome stanowią ceglane schodkowe gzymsy kordonowe i wieńczące. Od strony ulicy Pocztowej zastosowano masywne trójpodziałowe okna w parterze i biforyjne na piętrze. Narożnikowe ozdobne portale, górą przechodzą w trójkątne, sterczynowe szczyty. W ściance narożnego szczytu zainstalowany jest zegar, a po bokach umieszczone i zachowane do dzisiaj ceramiczne herby z symbolami poczty i telegrafu. W połać dachu gęsto wtopione są ozdobne lukarny zbudowane z profilowanych desek i przykryte dwuspadowymi, zdobnymi daszkami[1].
Widok elewacji tylnych jest analogiczny do frontowych zarówno formą zdobień jak i podziałów architektonicznych, jednak w sposób bardziej uproszczony i pozbawiony kolorystycznie wyeksponowanych fryzów czy glazurowanych detali[1].
Upływ czasu, działania wojenne i niewłaściwe prace rekonstrukcyjne spowodowały utratę części dekoracji na elewacjach budynku. Np. szczyt środkowy nie zawiera już wimpergi ze sterczynami i żabkami na krawędziach, z kutym kwiatonem u szczytu fryzu środkowego, ścianek bocznych z biforiami oraz herbu i napisu w płycinie środkowej. Pierwotnie u szczytu dachu, w linii kalenicy biegła dekoracyjna balustrada z elementami roślinnymi i metalowymi kwiatonami. W części narożnej zachowana jest w szczątkowej formie metalowa konstrukcja stelażu do montowania sieci kablowej telegrafu i telefonu, zwieńczona ozdobną sygnaturką z datą budowy obiektu „1885”[1].
Budynek młodszy (skrzydło od ul. Jagiellońskiej)
Budynek wzniesiono na rzucie „U” z masywnym korpusem od ul. Jagiellońskiej i wysoką wieżą w narożniku północno-zachodnim. Jest on większy i wyższy od budynku przy ul. Stary Port. Połączenie ze starszym budynkiem następuje w połowie długości ulicy Pocztowej. Jest to budynek trzykondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, podpiwniczony. Wydatny ryzalit występuje od ul. Jagiellońskiej i niższy od ulicy Pocztowej. Korpus nakryty jest dachem dwuspadowym, a ryzality dachami wielopołaciowymi z lukarnami[3].
Elewacje z tzw. ryzalitami pozornymi urozmaicone są trójlistnymi płycinami kryjącymi w sobie różne wykroje ostrołukowych okien. Dekoracja elewacji jest uproszczona w stosunku do budynku przy Starym Porcie, ale częściowo powtarzająca repertuar zdobniczy. Wykorzystuje ona motywy wimperg, pinakli, ostrołukowych płycin, okien i portali z różnorodną kombinacją ceglanych maswerków, żelaznych rozet i barwnych fryzów z rytmicznie powtarzającymi się układami czerwonych i zielonych glazurowanych cegieł. Szczególnie zaakcentowano narożną część mieszczącą wejście do sal obsługi, a w mniejszym stopniu wejście do budynku od ulicy Jagiellońskiej[1].
Narożne wejście do budynku umieszczone jest w bogato dekorowanym portalu. Ryzalit przechodzi górą w wysoką, czworoboczną wieżę, której cztery narożne filary zwieńczone są ostrołukowymi iglicami. Na wieży występuje wysoki dach namiotowy, a sterczyny wieżowe nakryte są dachami stożkowymi[3].
Od strony ulicy Pocztowej, łącznikiem między budynkami urzędu i dyrekcji jest krótki piętrowy odcinek, mieszczący w sobie kolejne wejście do budynku oraz wjazd na teren dziedzińca[1].
źródło: wikipedia
Widokówki z Bydgoszczy
więcej zdjęć (114)
Pomnik króla Fryderyka II Wielkiego
więcej zdjęć (40)
Zbudowano: 1862
Zlikwidowano: 1945
Pomnik króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego stojący na bydgoskim Rynku w l. 1862-1919 i 1941-1945 oraz w Pile (przy moście na Gwdzie) w l. 1923-1941.
Idea wniesienia pomnika Fryderyka II Wielkiego w Bydgoszczy narodziła się w 1857 r. Pomnik miał być hołdem oddanym królowi, który symbolizował pruską wielkość, a dla Bydgoszczy zasłużył się poprzez ulokowanie w mieście władz Obwodu Nadnoteckiego oraz budowę Kanału Bydgoskiego[1].
Z inicjatywą budowy pomnika wystąpił prezydent Regencji w Bydgoszczy Julius Carl Leopold Freiherr von Schleinitz[2]. 1 września r. ukonstytuował się komitet organizacyjny budowy pomnika[3]. Fundusze na jego budowę pochodziły ze składek społecznych, od władz miejskich (300 tal.) oraz pruskiego monarchy Wilhelma I (900 tal.) W 1859 r. Rada Miejska Bydgoszczy uchwaliła, że pomnik króla stanie na Starym Rynku. Autorem posągu był dr Eduard Ludwig Uhlenhuth, artysta związany z Bydgoszczą[4]. Model pomnika został wykonany w mieszkaniu Uhlenhutha przy ul. Gdańskiej 486a, jeszcze w roku, a następnie oceniony w Berlinie przez rzeźbiarza Christiana Raucha. Odlew z brązu wykonała firma Gladenbeck z Berlina[2].
21 października 1861 r. odbyła się uroczystość położenia kamienia węgielnego pod pomnik, w której uczestniczyła para królewska i członkowie rodziny panującego, powracający z Królewca, gdzie dokonała się koronacja króla pruskiego (król Wilhelm I z żoną Augustą, książę Fryderyk Wilhelm z małżonką Wiktorią, ministrowie i inni oficjele)[2].
Pomnik usytuowano pośrodku bydgoskiego Starego Rynku, przemianowanego na Plac Fryderyka (Friedrichsplatz). Pomnik był popularnie nazywany „Alte Fritz” („Stary Fryc”).
Odsłonięcie pomnika nastą[piło dnia 31 maja 1862, w którym przypadała 100 rocznica koronacji Fryderyka II na króla Prus. Z biegiem lat pomnik Fryderyka II stojący w centralnym punkcie miasta "zadomowił się" w Bydgoszczy i stał się nieodłącznym, niemal symbolicznym elementem pejzażu Starego Miasta. W 1894 r. skorodowany posąg odnowiono, pokrywając specjalną farbą antykorozyjną.
Po podpisaniu traktatu wersalskiego, którego decyzją Bydgoszcz miała powrócić do Polski, Niemcy przystąpili do ewakuacji. 15 lipca 1919 r. miejski radca budowlany Walther Hildt potajemnie wywiózł pomnik do Piły, gdzie następnie przeleżał w magazynie blisko 4 lata. Inicjatorem tej akcji był ostatni bydgoski i pierwszy pilski prezydent rejencji Friedrich von Bülow. 1 czerwca 1923 r. pomnik ustawiono przy drewnianym moście na Gwdzie koło kościoła katolickiego św. Janów. Został on ustawiony tak, by Fryderyk patrzył na wschód. Na cokole dodano napis: „Geborgen aus entrissenen Landen, wiedererrichtet in Schneidemühl am 1. Juni 1923“ („Ocalony z wydartej ziemi, na nowo wzniesiony w Pile 1 czerwca 1923 r.”).
Pomnik Fryderyka II powrócił do Bydgoszczy po zajęciu miasta przez okupacyjne władze niemieckie. Ustawiono go 20 kwietnia 1941 r. w dniu imienin Adolfa Hitlera[2]. Pomnik stanął na Starym Rynku, lecz przesunięto go bliżej gmachu Biblioteki Miejskiej. W styczniu 1945 r. po wyzwoleniu Bydgoszczy, pomnik został zdemontowany i przetopiony[2].
Opis
Pomnik wykonany z brązu przedstawiał króla Prus Fryderyka II jako mężczyznę w sile wieku, ubranego w surdut, w trójrożnym kapeluszu. Prawą rękę wspierał na lasce, zaś w lewej trzymał zwój, który utożsamiano z planem Kanału Bydgoskiego co miało symbolizować pracę króla nad odbudową kraju po wojnie z Austrią. Napis na cokole brzmiał: „Dem großen Könige Friedrich II., die dankbaren Bewohner des Netze-Gaues am 31. Mai 1862“ (w tłumaczeniu: „Wielkiemu królowi Fryderykowi II wdzięczni mieszkańcy okręgu noteckiego 31 maja 1862 r.”).
Posąg był ustawiony przodem na północ, w stronę ulicy Mostowej. Twarz Fryderyka II wyrażała pewność siebie połączoną z zadumą. Posąg był przykładem realistycznej rzeźby pomnikowej[2]. Cały pomnik posiadał 6,35 m wysokości. Posąg mierzył 2,98 m i był ustawiony na granitowym cokole, który otaczało żeliwne ogrodzenie z latarniami gazowymi w narożnikach[2]. Ogólny koszt wykonania i postawienia pomnika wyniósł 4,5 tys. talarów[2].
Kopia pomnika
Bardzo podobny i utrzymany w identycznej stylistyce rzeźbiarskiej pomnik Fryderyka II znajduje się dziś w niemieckim miasteczku Letschin położonym tuż za polsko-niemiecką granicą, niedaleko przejścia granicznego w Kostrzynie[2].
źródło: wikipedia
Idea wniesienia pomnika Fryderyka II Wielkiego w Bydgoszczy narodziła się w 1857 r. Pomnik miał być hołdem oddanym królowi, który symbolizował pruską wielkość, a dla Bydgoszczy zasłużył się poprzez ulokowanie w mieście władz Obwodu Nadnoteckiego oraz budowę Kanału Bydgoskiego[1].
Z inicjatywą budowy pomnika wystąpił prezydent Regencji w Bydgoszczy Julius Carl Leopold Freiherr von Schleinitz[2]. 1 września r. ukonstytuował się komitet organizacyjny budowy pomnika[3]. Fundusze na jego budowę pochodziły ze składek społecznych, od władz miejskich (300 tal.) oraz pruskiego monarchy Wilhelma I (900 tal.) W 1859 r. Rada Miejska Bydgoszczy uchwaliła, że pomnik króla stanie na Starym Rynku. Autorem posągu był dr Eduard Ludwig Uhlenhuth, artysta związany z Bydgoszczą[4]. Model pomnika został wykonany w mieszkaniu Uhlenhutha przy ul. Gdańskiej 486a, jeszcze w roku, a następnie oceniony w Berlinie przez rzeźbiarza Christiana Raucha. Odlew z brązu wykonała firma Gladenbeck z Berlina[2].
21 października 1861 r. odbyła się uroczystość położenia kamienia węgielnego pod pomnik, w której uczestniczyła para królewska i członkowie rodziny panującego, powracający z Królewca, gdzie dokonała się koronacja króla pruskiego (król Wilhelm I z żoną Augustą, książę Fryderyk Wilhelm z małżonką Wiktorią, ministrowie i inni oficjele)[2].
Pomnik usytuowano pośrodku bydgoskiego Starego Rynku, przemianowanego na Plac Fryderyka (Friedrichsplatz). Pomnik był popularnie nazywany „Alte Fritz” („Stary Fryc”).
Odsłonięcie pomnika nastą[piło dnia 31 maja 1862, w którym przypadała 100 rocznica koronacji Fryderyka II na króla Prus. Z biegiem lat pomnik Fryderyka II stojący w centralnym punkcie miasta "zadomowił się" w Bydgoszczy i stał się nieodłącznym, niemal symbolicznym elementem pejzażu Starego Miasta. W 1894 r. skorodowany posąg odnowiono, pokrywając specjalną farbą antykorozyjną.
Po podpisaniu traktatu wersalskiego, którego decyzją Bydgoszcz miała powrócić do Polski, Niemcy przystąpili do ewakuacji. 15 lipca 1919 r. miejski radca budowlany Walther Hildt potajemnie wywiózł pomnik do Piły, gdzie następnie przeleżał w magazynie blisko 4 lata. Inicjatorem tej akcji był ostatni bydgoski i pierwszy pilski prezydent rejencji Friedrich von Bülow. 1 czerwca 1923 r. pomnik ustawiono przy drewnianym moście na Gwdzie koło kościoła katolickiego św. Janów. Został on ustawiony tak, by Fryderyk patrzył na wschód. Na cokole dodano napis: „Geborgen aus entrissenen Landen, wiedererrichtet in Schneidemühl am 1. Juni 1923“ („Ocalony z wydartej ziemi, na nowo wzniesiony w Pile 1 czerwca 1923 r.”).
Pomnik Fryderyka II powrócił do Bydgoszczy po zajęciu miasta przez okupacyjne władze niemieckie. Ustawiono go 20 kwietnia 1941 r. w dniu imienin Adolfa Hitlera[2]. Pomnik stanął na Starym Rynku, lecz przesunięto go bliżej gmachu Biblioteki Miejskiej. W styczniu 1945 r. po wyzwoleniu Bydgoszczy, pomnik został zdemontowany i przetopiony[2].
Opis
Pomnik wykonany z brązu przedstawiał króla Prus Fryderyka II jako mężczyznę w sile wieku, ubranego w surdut, w trójrożnym kapeluszu. Prawą rękę wspierał na lasce, zaś w lewej trzymał zwój, który utożsamiano z planem Kanału Bydgoskiego co miało symbolizować pracę króla nad odbudową kraju po wojnie z Austrią. Napis na cokole brzmiał: „Dem großen Könige Friedrich II., die dankbaren Bewohner des Netze-Gaues am 31. Mai 1862“ (w tłumaczeniu: „Wielkiemu królowi Fryderykowi II wdzięczni mieszkańcy okręgu noteckiego 31 maja 1862 r.”).
Posąg był ustawiony przodem na północ, w stronę ulicy Mostowej. Twarz Fryderyka II wyrażała pewność siebie połączoną z zadumą. Posąg był przykładem realistycznej rzeźby pomnikowej[2]. Cały pomnik posiadał 6,35 m wysokości. Posąg mierzył 2,98 m i był ustawiony na granitowym cokole, który otaczało żeliwne ogrodzenie z latarniami gazowymi w narożnikach[2]. Ogólny koszt wykonania i postawienia pomnika wyniósł 4,5 tys. talarów[2].
Kopia pomnika
Bardzo podobny i utrzymany w identycznej stylistyce rzeźbiarskiej pomnik Fryderyka II znajduje się dziś w niemieckim miasteczku Letschin położonym tuż za polsko-niemiecką granicą, niedaleko przejścia granicznego w Kostrzynie[2].
źródło: wikipedia
pl. Wolności
więcej zdjęć (476)
Dawniej: Weltzienplatz
Początki placu sięgają roku 1835, kiedy bydgoskie Towarzystwo Upiększania Miasta założyło po wschodniej stronie ul. Gdańskiej szkółkę drzew, w której uprawiano okazy przeznaczone do zadrzewiania ulic. W 1854 r. wytyczono pierwszy, jeszcze niezbyt duży plac zwany Placem Armatnim (Kannonenplatz). W 1859 r. plac został powiększony od strony południowej oraz obsadzony zielenią oraz drzewami przez generała majora Helmuta Carla Christiana von Weltzien, który sfinansował całe przedsięwzięcie. W 1860 r. plac został nazwany jego imieniem (niem. Weltzienplatz). Szkółka drzew na placu funkcjonowała jeszcze przez kilkanaście lat, była jednak stopniowo pomniejszana o wydzielane z niej działki budowlane, na których wzniesiono czynszowe kamienice, gmach szkoły oraz kościół.
Pierwotnie duży, prostokątny plac przecięty był drogami, które dzieliły go na cztery kwartały. W 1873 r. południową część placu wydzielono dla budowy kościoła ewangelickiego p.w. św. Piotra i Pawła. Z kolei w 1893 r. na środku placu ustawiono pomnik cesarza Wilhelma I na koniu (w 1920 r. przeniesiony do Międzyrzecza).
Później w 1904 r. na granicy placu z Parkiem Miejskim (obecnie parkiem im. Kazimierza Wielkiego) powstała monumentalna fontanna-rzeźba „Potop”. Przez 40 lat była najatrakcyjniejszą rzeźbą miasta i symbolem Śródmieścia Bydgoszczy.
W okresie międzywojennym Plac Wolności należał do najbardziej urokliwych i zadbanych miejsc w Bydgoszczy. Plac ozdabiano dywanami z kwiatów. W 1938 r. wygląd placu uległ zmianie po przebudowie dokonanej wg projektu inż. Stefana Pietrzaka. Teren przylegający do ul. Gdańskiej przekształcono na parking, a dalsza cześć uzyskała formę zieleńca łączącego się z parkiem im. Kazimierza Wielkiego.
W 1945 r. na środku placu stanął pomnik Wolności wg proj. arch. Jana Kossowskiego ku czci żołnierzy radzieckich i polskich – wyzwolicieli miasta z hitlerowskiej okupacji. Pomnik przebudowano w 1991 r. umieszczając tablicę o treści: „Civitas Bydgostiensis Libera”. W 1995 r. umieszczono również brązową płaskorzeźbę (proj. Aleksander Dętkoś) upamiętniającą wkroczenie wojska polskiego do miasta 20 stycznia 1920 r.
Pierwotnie duży, prostokątny plac przecięty był drogami, które dzieliły go na cztery kwartały. W 1873 r. południową część placu wydzielono dla budowy kościoła ewangelickiego p.w. św. Piotra i Pawła. Z kolei w 1893 r. na środku placu ustawiono pomnik cesarza Wilhelma I na koniu (w 1920 r. przeniesiony do Międzyrzecza).
Później w 1904 r. na granicy placu z Parkiem Miejskim (obecnie parkiem im. Kazimierza Wielkiego) powstała monumentalna fontanna-rzeźba „Potop”. Przez 40 lat była najatrakcyjniejszą rzeźbą miasta i symbolem Śródmieścia Bydgoszczy.
W okresie międzywojennym Plac Wolności należał do najbardziej urokliwych i zadbanych miejsc w Bydgoszczy. Plac ozdabiano dywanami z kwiatów. W 1938 r. wygląd placu uległ zmianie po przebudowie dokonanej wg projektu inż. Stefana Pietrzaka. Teren przylegający do ul. Gdańskiej przekształcono na parking, a dalsza cześć uzyskała formę zieleńca łączącego się z parkiem im. Kazimierza Wielkiego.
W 1945 r. na środku placu stanął pomnik Wolności wg proj. arch. Jana Kossowskiego ku czci żołnierzy radzieckich i polskich – wyzwolicieli miasta z hitlerowskiej okupacji. Pomnik przebudowano w 1991 r. umieszczając tablicę o treści: „Civitas Bydgostiensis Libera”. W 1995 r. umieszczono również brązową płaskorzeźbę (proj. Aleksander Dętkoś) upamiętniającą wkroczenie wojska polskiego do miasta 20 stycznia 1920 r.
Stary Rynek
więcej zdjęć (565)
ul. Stary Port
więcej zdjęć (376)
Dawniej: Kasernenstrasse, Frankego, Hermann Frankestrasse, Wyzwolenia, Juliana Marchlewskiego
Ulica Stary Port – ulica na terenie Starego Miasta w Bydgoszczy, położona na nabrzeżu Brdy.
Położenie
Ulica rozciąga się na północnym nabrzeżu rzeki Brdy od skrzyżowania z ulicą Bernardyńską do mostu im. Jerzego Sulimy-Kamińskiego. Po drodze dochodzą do niej od północy następujące ulice: ul. Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, ul. Pocztowa.
Z ulicą sąsiaduje bulwar nad Brdą, w 2009 r. nazwany Bulwarem Zbigniewa Urbanyiego.
Historia
Ulica powstała na śladzie dawnej drogi prowadzącej wzdłuż Starego Portu w Bydgoszczy. Droga ta istniała już w okresie staropolskim. Na nabrzeżu Brdy składowano towary i zbijano tratwy. Na szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym przez pruskiego geometrę Gretha w 1774 r., widnieje zespół spichlerzy zlokalizowany wzdłuż ulicy. W końcu XVIII wieku w miejscu dzisiejszej Poczty Głównej zbudowano zespół koszar dla pruskiego garnizonu. Na planie miasta z 1809 r. widnieje zespół budynków w północnej pierzei ulicy, zaś od ul. Druckiego-Lubeckiego rozciągały się ogrody i pola uprawne folwarku Grodztwo.
W połowie XIX wieku istniała już północna pierzeja kamienic oraz nowo wzniesiony spichlerz zbożowy. Intensyfikacja zabudowy przypada na koniec XIX wieku. Przy ulicy wzniesiono wówczas okazały zespół budynków pocztowych (1883-1885) oraz kamienicę narożną z Placem Teatralnym (1894). Szerokie nabrzeże było wykorzystywane do wyładuku i załadunku towarów z barek podążajacych drogą wodną Wisła-Odra.
W latach 1976-1978 i 1986-1987 nabrzeże Brdy sąsiadujące z ulicą zostało przebudowane i zmodernizowane na ciąg spacerowo-wypoczynkowy[1]. W 1989 r. w pobliżu bulwaru ustawiono rzeźbę „Trzy Gracje”.
Nazwy
Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[2]:
1855-1909 – Kasernenstrasse
1909-1920 – Hermann Frankestrasse
1920-1939 – Hermana Frankego
1939-1945 – Hermann Frankestrasse
1945-1956 – Wyzwolenia
1956-1990 – Juliana Marchlewskiego
od 1990 – Stary Port
Nazwa ulicy w I połowie XX wieku nawiązywała do przemysłowca, Honorowego Obywatela Bydgoszczy – Hermana Franke, zaś w okresie PRL – do działacza socjalitycznego Juliana Marchlewskiego.
Zabudowa
Północną pierzeję ulicy Stary Port stanowią kamienice czynszowe wzniesione w II połowie XIX wieku, spichlerz szachulcowy oraz dwa duże kompleksy zabudowań:
Poczta Główna,
oddział Narodowego Banku Polskiego.
Od tych kompleksów wzięły nazwy uliczki dochodzące do Starego Portu od strony ul. Jagiellońskiej.
Obecnie ulica Stary Port wraz z bulwarem im. Zbigniewa Urbanyiego stanowi reprezentacyjną część Bydgoskiego Węzła Wodnego. Spacerując tu, zwłaszcza po zmroku można poczuć klimat Bydgoszczy jako miasta ściśle związanego z rzeką. Podświetlone zabytki: pałacyk Lloyda, spichlerze, „nowe spichrze”, gmach Poczty odbijają swe wizerunki w wodzie, a na rzece obserwować można barki z kawiarniami.
źródło: wikipedia
Położenie
Ulica rozciąga się na północnym nabrzeżu rzeki Brdy od skrzyżowania z ulicą Bernardyńską do mostu im. Jerzego Sulimy-Kamińskiego. Po drodze dochodzą do niej od północy następujące ulice: ul. Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, ul. Pocztowa.
Z ulicą sąsiaduje bulwar nad Brdą, w 2009 r. nazwany Bulwarem Zbigniewa Urbanyiego.
Historia
Ulica powstała na śladzie dawnej drogi prowadzącej wzdłuż Starego Portu w Bydgoszczy. Droga ta istniała już w okresie staropolskim. Na nabrzeżu Brdy składowano towary i zbijano tratwy. Na szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym przez pruskiego geometrę Gretha w 1774 r., widnieje zespół spichlerzy zlokalizowany wzdłuż ulicy. W końcu XVIII wieku w miejscu dzisiejszej Poczty Głównej zbudowano zespół koszar dla pruskiego garnizonu. Na planie miasta z 1809 r. widnieje zespół budynków w północnej pierzei ulicy, zaś od ul. Druckiego-Lubeckiego rozciągały się ogrody i pola uprawne folwarku Grodztwo.
W połowie XIX wieku istniała już północna pierzeja kamienic oraz nowo wzniesiony spichlerz zbożowy. Intensyfikacja zabudowy przypada na koniec XIX wieku. Przy ulicy wzniesiono wówczas okazały zespół budynków pocztowych (1883-1885) oraz kamienicę narożną z Placem Teatralnym (1894). Szerokie nabrzeże było wykorzystywane do wyładuku i załadunku towarów z barek podążajacych drogą wodną Wisła-Odra.
W latach 1976-1978 i 1986-1987 nabrzeże Brdy sąsiadujące z ulicą zostało przebudowane i zmodernizowane na ciąg spacerowo-wypoczynkowy[1]. W 1989 r. w pobliżu bulwaru ustawiono rzeźbę „Trzy Gracje”.
Nazwy
Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[2]:
1855-1909 – Kasernenstrasse
1909-1920 – Hermann Frankestrasse
1920-1939 – Hermana Frankego
1939-1945 – Hermann Frankestrasse
1945-1956 – Wyzwolenia
1956-1990 – Juliana Marchlewskiego
od 1990 – Stary Port
Nazwa ulicy w I połowie XX wieku nawiązywała do przemysłowca, Honorowego Obywatela Bydgoszczy – Hermana Franke, zaś w okresie PRL – do działacza socjalitycznego Juliana Marchlewskiego.
Zabudowa
Północną pierzeję ulicy Stary Port stanowią kamienice czynszowe wzniesione w II połowie XIX wieku, spichlerz szachulcowy oraz dwa duże kompleksy zabudowań:
Poczta Główna,
oddział Narodowego Banku Polskiego.
Od tych kompleksów wzięły nazwy uliczki dochodzące do Starego Portu od strony ul. Jagiellońskiej.
Obecnie ulica Stary Port wraz z bulwarem im. Zbigniewa Urbanyiego stanowi reprezentacyjną część Bydgoskiego Węzła Wodnego. Spacerując tu, zwłaszcza po zmroku można poczuć klimat Bydgoszczy jako miasta ściśle związanego z rzeką. Podświetlone zabytki: pałacyk Lloyda, spichlerze, „nowe spichrze”, gmach Poczty odbijają swe wizerunki w wodzie, a na rzece obserwować można barki z kawiarniami.
źródło: wikipedia