Ratusz wraz z ocalałą z pożaru częścią kamieniczek zwanych „dwunastoma apostołami” tworzy blok zabudowy śródrynkowej, będącej centralnym miejscem zabytkowego układu urbanistycznego. Tradycyjnie jest jedną z najważniejszych budowli użyteczności publicznej w mieście. Pierwszy, drewniany ratusz powstał prawdopodobnie na pocz. XV w. Po pożarze w 1737 r. odbudowano początkowo dwa pomieszczenia w przyziemiu ratusza (1738-41), cały budynek - dopiero w 1752 r. Po zachodniej stronie ratusza dobudowano 12 szczytowych domów kramarskich, usytuowanych w dwóch rzędach i stykających się tylnymi ścianami, zwanych „dwunastoma apostołami”. W 1925 r. pożar zniszczył większość zabudowy bloku śródrynkowego, najmniej uszkodzone zostały ratusz oraz cztery najbliższe kamieniczki. Zostały one odbudowane w 1926 r. wg proj. arch. A. Lenza, w nawiązaniu do form barokowych. W miejscu pozostałych kamieniczek utworzono skwer miejski. W latach 2011-12 trwał remont ratusza, połączony z rewitalizacją przestrzeni rynkowej.
Ratusz znajduje się we wschodniej części bloku zabudowy, zajmującego dawniej środek rynku. Wybudowany na planie prostokąta, wydłużonego wzdłuż osi północ - południe. Budynek jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny z wysokim, użytkowym poddaszem, kryty dachem mansardowym z lukarnami. Nad południową częścią dachu neobarokowa, ażurowa wieżyczka obita blachą. Ratusz jest murowany z cegły, tynkowany. Wewnątrz sklepienia kolebkowe (piwnica), krzyżowe (przyziemie ratusza) oraz zmodernizowane stropy. Elewacje szczytowe mają niesymetryczną kompozycję, w górnych kondygnacjach umieszczone są prostokątne okna i blendy, w dolnych ozdobne portale wejściowe do budynku. Po stronie południowej znajduje się zejście do piwnicy umieszczone w szyi piwnicznej, nad którą umieszczono dwa okienka ujęte bogatą dekoracją architektoniczno-ornamentalną. Szczyty są dzielone pilastrami, ujęte spływami wolutowymi i zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Północny opracowany jest bardziej dekoracyjnie, ze sztukateriami wokół okien i w narożach naczółka. Boczna, wschodnia elewacja w przyziemiu jest 4osiowa, wyżej 6osiowa. Wokół okien i drzwi znajdują się kamienne, częściowo zrekonstruowane obramienia oraz stiukowe dekoracje. Układ wnętrz dwutraktowy, z korytarzem po stronie zachodniej i przejściem do sąsiedniej kamienicy wykutym w części północno - zachodniej. W budynku mieści się obecnie Urząd Stanu Cywilnego. Wnętrza ratusza dostępne są w godzinach pracy USC, z zewnątrz jest ogólnodostępny.
Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu , 22.07.2014 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)

Kościół św. Mikołaja jest interesującym przykładem świątyni protestanckiej nieprzerwanie funkcjonującej w gotyckim kościele od czasu reformacji. Świątynia w północno-wschodniej części miasta, na placu sąsiadującym z rynkiem, istniała już w XIII w. Wówczas był to kościół drewniany, otoczony cmentarzem. Badania archeologiczne prowadzone w XX w. potwierdziły obecność cmentarza w średniowieczu, a ostatnie prace (2009) wykazały wielowarstwowe pochówki wokół kościoła. Cmentarz zniwelowano w 1750 r. ze względu na coraz większe zagrożenie epidemiologiczne. Nową nekropolię założono na zach. od miasta, przy kościele św. Jadwigi. Silny na tym terenie nurt reformacyjny dotarł do Byczyny w latach 30. XVI w. Zbór ewangelicki przejął kościół św. Mikołaja w 1556 r. - i utrzymał go do dziś (z przerwą w latach 1694-1707). Pod kon. XIV w. w miejscu drewnianego zbudowano nowy, murowany kościół. W latach 1886-1888 świątyni nadano nową formę: wieża zyskała neogotyckie zwieńczenie, a północna kruchta i kaplica szczyty. Po II wojnie światowej kościół stał się filią parafii ewangelicko-augsburskiej w Wołczynie. W kościelnych kryptach spoczywają książę Maksymilian von Württemberg (zm. 1710), członkowie rodziny Frankenbergów oraz miejscowi pastorowie: Opollius i Kośny.
Gotycka bazylika składa się z trójnawowego korpusu, wieży i prosto zamkniętego prezbiterium, z aneksami: piętrową zakrystią, kaplicą św. Jadwigi oraz 2 kruchtami. Kościół wymurowano z cegły, w przyziemiu z użyciem kamienia, i wzmocniono szkarpami. Przykryty jest dwuspadowym dachem z wieżyczką na sygnaturkę. W 4-kondygnacyjnej wieży jest główne wejście do kościoła, prowadzące przez kamienny ostrołukowy portalatach W południową ścianę prezbiterium wmurowana kamienna tabliczka z literami A M i J M oraz datą 1709, prawdopodobnie upamiętniająca prace remontowe. Wnętrza są sklepione, nawa główna otwarta na prezbiterium ostrołukową arkadą tęczy, a w jej zach. części jest murowany chór z drewnianą emporą pod nim. Żebra sklepienne w prezbiterium i nawie głównej oparte są na konsolach w formie masek. Jednolite neogotyckie wyposażenie i wystrój wiąże się z pracami przeprowadzonymi w latach 80. XIX w. Należą do niego: ołtarz główny, ambona umieszczona pod ścianą tęczową, prospekt organowy (1584) oraz kamienna chrzcielnica. Wzdłuż 3 ścian prezbiterium znajdują się siedziska o wysokich, zdobionych maswerkami zapleckach, na których namalowane są portrety byczyńskich pastorów. Również w prezbiterium umieszczone są dwurzędowe stalle o bogatej dekoracji snycerskiej. Kościół jest użytkowany, dostępny.
Oprac. Joanna Szot, OT NID w Opolu, 01.10.2014 r.
Źródło: (CC BY-NC-ND 3.0)