We wnętrzu katedry uwagę zwracają XVII-wieczne barokowe organy fundacji księcia Ernesta Bogusława von Croya oraz pochodząca z 1682 roku, bogato zdobiona, barokowa ambona – dzieło (najprawdopodobniej) Johanna Grundmanna z Frankfurtu i Heinricha Redtela[6]. Na ściankach kosza ambony znajdują się rzeźby czterech ewangelistów i św. Pawła. Balustrada schodów ambony oraz bramka zostały udekorowane obrazami o treści symbolicznej. Na zaplecku ambony umieszczono krucyfiks na tle panoramy Jerozolimy. Obok ustawiono dwie kariatydy podtrzymujące baldachim ambony ozdobiony medalionami ze scenami ze Starego Testamentu, aniołkami z symbolami Męki Pańskiej oraz, wieńczącą całość, rzeźbą Jana Chrzciciela.

Krzyżowo-żebrowe i gwieździste sklepienia katedry ozdobione są w stylu średniowiecznym motywami roślinnymi.

Prezbiterium

Centralne miejsce w prezbiterium zajmuje ołtarz główny – gotycki tryptyk datowany na koniec XV[8] lub początek XVI[6] w., przedstawiający: w części centralnej scenę Wniebowzięcia Matki Bożej, a na skrzydłach męczeństwo św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna (wg J. Kochanowskiej: św. Wiktora[6]). Antepedium ołtarza głównego stanowią wizerunki czterech ewangelistów pochodzące z kościoła w Kozielicach (były tam częścią ambony).

Obok ołtarza uwagę zwraca zakratowana wnęka ścienna, średniowieczne tabernakulum tzw. sakraria. Pod ścianami prezbiterium ustawiono stalle kanoników (rodowód tych siedzisk sięga XIV w., zostały jednak mocno przebudowane w XIX w.). Na północnej ścianie prezbiterium umieszczono dwa obrazy Drogi Krzyżowej pochodzące z warsztatu Łukasza Cranacha Starszego. Na bocznych ścianach prezbiterium umieszczono dwie gotyckie rzeźby przedstawiające św. Jana Ewangelistę i św. Jana Chrzciciela. Najprawdopodobniej, rzeźby te były niegdyś częścią ołtarza głównego.

Na sklepieniu prezbiterium znajduje się polichromia datowana na XIII[8] lub XIV[6] w., przedstawiająca scenę Ukrzyżowania oraz wić roślinną będącą wyobrażeniem ogrodu rajskiego, z Drzewem Żywota.

Transept

Chór kapłański od transeptu oddziela zdobiona, barokowa krata lektorium z 1684 roku[6]. Jej górna, ażurowa część wykonana została przez artystę o inicjałach "B. K." pochodzącego najprawdopodobniej z Gdańska. Dolną część lektorium wypełniają cztery obrazy Heinricha Redtela przedstawiające sceny ze Starego Testamentu[6]. Nad lektorium umieszczony jest gotycki krzyż w formie krucyfiksu mistycznego datowany na XV[8] lub początek XVI w. W transepcie obok ozdobnej kraty ustawione są tron arcybiskupi z baldachimem oraz ołtarz przy którym odprawiana jest liturgia w zwyczajnej formie rytu rzymskiego. W południowym skrzydle transeptu znajduje się siedemnastowieczny ołtarz "Ecce Homo", z obrazem Chrystusa przed Piłatem namalowanym przez Heinricha Redtela według sztychu Rembrandta[6]. Ołtarz ten projektowany był jako ołtarz główny katedry i do drugiej wojny światowej znajdował się w prześwicie kraty lektoryjnej. Na przeciwległej do ołtarza ścianie, znajduje się dużych rozmiarów krucyfiks, wykonany ok. 1684 przez Johanna Grundmanna z Frankfurtu nad Odrą – twórcę głównych rzeźb kamieńskich organów .

W przęśle północnym transeptu znajduje się baptysterium z wczesnogotycką chrzcielnicą (stopa chrzcielnicy jest późniejsza i pochodzi z XIX wieku). Chrzcielnicę otacza bogato zdobiona, barokowa krata kurtynowa z 1685 roku wykonana przez artystę o inicjałach "B. K." 

Nawa

Przy pierwszym filarze nawy północnej ustawiony jest ołtarz z drugiej połowy XVII w. Niegdyś zawierał on w części centralnej gotycką szafę z figurami Najświętszej Maryi Panny i innych świętych. Obecnie w to miejsce wmontowana jest kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Ołtarz pochodzi z kościoła św. Mikołaja w Kamieniu Pomorskim[6].

W kaplicy przy nawie południowej umieszczono ołtarz z obrazem Ukrzyżowanego z Brzozdowiec, przywieziony do Kamienia Pomorskiego po II wojnie światowej przez polskich wysiedleńców z przedwojennego województwa lwowskiego. Obraz został namalowany przez nieznanego artystę w 1746. Na sklepieniu nawy głównej zachowała się czternastowieczna polichromia przedstawiająca Chrystusa Sędziego w mandorli, z symbolami czterech Ewangelistów, lilią i mieczem.

Konkatedra Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Faustyna biskupa w Kamieniu Pomorskim – kościół parafii rzymskokatolickiej św. Ottona w Kamieniu Pomorskim. Historyczna katedra diecezji pomorskiej.

Od roku 1972 świątynia pełni funkcję konkatedry diecezji, a następnie archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej.

1 września 2005 roku konkatedra oraz sąsiadujący z nią zespół budynków rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zostały uznane za pomnik historii. Katedra jest najstarszym obiektem sakralnym na Pomorzu Zachodnim z najstarszą znaną więźbą dachową z terenu Polski.

Od 1964 r. na organach kamieńskich koncertują znakomici organiści z całego świata, w ramach Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej, organizowanego przez Towarzystwo Muzyczne im. H. Wieniawskiego.

Historia

Po misji chrystianizacyjnej św. Ottona z Bambergu w 1124 roku na podgrodziu Kamienia Pomorskiego powstał drewniany kościół św. Jana Chrzciciela. W roku 1176 książę pomorski Kazimierz I w jego miejscu ufundował katedrę. Budowa nowej świątyni związana była z przeniesieniem siedziby biskupów pomorskich z pobliskiego Wolina. Kamień miał być ludniejszy i bezpieczniejszy. Decyzja ta została zatwierdzona przez papieża Klemensa III w roku 1188.

Pierwotnie świątynia była wzniesiona w stylu romańskim na planie krzyża łacińskiego w układzie bazylikowym. W latach 1180–1210 wzniesiono część prezbiterium. Około 1250 roku zbudowano portal w transepcie południowym z rzeźbionymi archiwoltami i tympanonem przedstawiającym Adorację Baranka. W tych dwóch budowlach widać stopniowe przejście z formy romańskiej do wczesnogotyckiej. Do wschodniej części (chór z apsydą i transeptem) dobudowano na przełomie XII i XIII wieku wiele pomieszczeń: zakrystię (północna strona chóru), kapitularz (od południa), paradyż osłaniający późnoromański portal główny (przy ścianie południowej transeptu).

W czasie najazdu Brandenburczyków na Kamień w 1308 roku wojska brandenburskie spaliły częściowo istniejący wschodni fragment budowli. Po wznowieniu prac, budowę bazyliki kontynuowano w stylu gotyckim. Na dawnych fundamentach w wieku XIV utworzono wirydarz (od północy korpusu), oraz korpus nawowy. Po 1310 roku wzniesiono krużganki po północnej stronie, a w latach 1325–1350 nad skrzydłem wschodnim katedry dobudowano pomieszczenie gotyckie, w którym w późniejszych czasach mieścił się katedralny skarbiec. Na początku XIV wieku powstały malowidła na sklepieniu prezbiterium oraz w konsze absydy. W tym samym czasie zbudowano korpus bazylikowy świątyni na pierwotnym fundamencie romańskim, gotycką wieżę ceglaną i lektorium przed prezbiterium. We wnętrzu katedry ustawiono ołtarze, stalle kanonickie, granitową chrzcielnicę i wielki krucyfiks mistyczny. Około 1382 roku świątynia została wyposażona w pierwsze organy. W XV wieku południowa strona korpusu nawowego została ozdobiona koronkową attyką ceglaną. W 1419 roku zbudowano przylegającą do nawy południowej kaplicę Lepelów.

Kościół ukończono pod koniec XV wieku. Zbudowano wówczas przylegający do prezbiterium od strony południowej kapitularz oraz wyposażono katedrę w nowe organy fundacji biskupa Benedykta Wallensteina. Około 1480 roku w prezbiterium ustawiono ołtarz główny. Według różnych źródeł w roku 1535 katedra przeszła w ręce Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego. Inne źródła podają, że katedra przeszła w czasie reformacji w ręce protestantów po śmierci ostatniego biskupa katolickiego Erazma Manteuffela w 1544 roku. Usunięto wtedy około 20 ołtarzy, a pozostawiono jedynie tryptyk ołtarza głównego z drugiej połowy XV wieku. Świątynią luterańską pozostawała do 1945 roku (pomimo wprowadzenia protestanckiej ordynacji kościelnej zachowano rangę katedralną świątyni i do XIX wieku przy kościele istniała kapituła katedralna). Podczas wojny trzydziestoletniej (1618—1648) doszło do zniszczenia wnętrza. Dzięki hojności księcia Ernesta Bogusława von Croya świątynia w drugiej połowie XVII wieku uzyskała nowe barokowe wyposażenie oraz istniejące do dziś organy. W 1802 roku została zburzona gotycka wieża katedry. W 1855 w świątyni zostały przeprowadzone prace renowacyjne oraz wzniesiono nową neogotycką dzwonnicę. W 1888 przeprowadzono renowację barokowych organów. W 1934 roku dokonano kolejnej restauracji katedry, a także zmieniono wygląd wieży. Po zakończeniu II wojny światowej katedra została przejęta przez katolików. Kościół został poświęcony 16 września 1945 roku przez księdza Henryka Kulikowskiego. W latach 60. XX wieku dokonano regotyzacji i renowacji świątyni oraz przystosowano ją do potrzeb posoborowej formy rytu łacińskiego. W latach 60. i 70. XX wieku (1961-1979) nad pracami w katedrze kamieńskiej czuwał jako proboszcz ks. Roman Kostynowicz, dyplomowany konserwator zabytków (Diecezjalny Konserwator Zabytków). Od roku 1981 do 1994 dalszym pracom mecenasował ks. proboszcz Olgierd Ostrokołowicz. W 1972 roku, po utworzeniu diecezji szczecińsko-kamieńskiej, ustanowiono ją konkatedrą rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej, w 1992 roku przekształconej w archidiecezję. 14 września 2010 katedra kamieńska została podniesiona do rangi sanktuarium, słynącego łaskami obrazu Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej z Brzozdowic. Obrazy te zostały przywiezione przez repatriantów ze Lwowa.

Kalendarium

1176–1544 – katedra rzymskokatolickiej diecezji pomorskiej

1544–1648 – katedra pomorskich biskupów luterańskich

1544–1812 – siedziba kamieńskiej kapituły luterańskiej

1817–1945 – kościół parafialny Pruskiego Kościoła Unijnego

od 1945 – rzymskokatolicki kościół parafialny

1972–1992 – konkatedra rzymskokatolickiej diecezji szczecińsko-kamieńskiej

od 1992 – konkatedra rzymskokatolickiej archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej

Architektura

Romańsko-gotycka, ceglana, trójnawowa bazylika z wirydarzem od strony północnej. Prezbiterium o cechach romańskich i wczesnogotyckich. Bogato udekorowana gotycka fasada południowa. Nad całością dominuje masywny neogotycki blok wieżowy z 1934 roku, zwieńczony czterospadowym hełmem, na szczycie którego ustawiony jest duży łaciński krzyż.Wieża

Współczesna murowana wieża jest już trzecią. Wcześniej były romantyczna z 1850, barokowa z XVII wieku oraz gotycka.

Dzwony

Na wieży zawieszone są cztery dzwony:

sygnaturka, 65-75 kg, b”, (brak informacji, kto odlał)

dzwon Maria, 260 kg, cis”, (Jan Felczyński, Przemyśl)

dzwon Otton, 500 kg, aʼ, (Zbigniew Felczyński, Taciszów)

duży dzwon, 1300 kg, esʼ (Carl Voss, Szczecin)