Kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu (niem. Kirche Unserer lieben Frau auf dem Sande) - klasztorny kościół pokanonicki (kanoników regularnych św. Augustyna) położony na odrzańskiej wyspie Piasek. Cała, bogata historia kościoła opisana jest na stronie:

Jedna z odrzańskich wysp w obrębie historycznego starego miasta oraz Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Górnego. Z lewym brzegiem Odry i Starym Miastem połączona jest Mostem Piaskowym, z Ostrowem Tumskim - Mostem Tumskim, a z prawym brzegiem i z Wyspą Młyńską – Mostami Młyńskimi. Oprócz tego z Wyspy Piasek na Wyspę Słodową biegnie przez Kładkę Piaskową trakt spacerowy. Południowo-zachodni skrawek wyspy, odcięty od niej kanałem ze Śluzą Piaskową, nosi nazwę Wyspy Daliowej.

Nazwa wyspy (niem. Sandinsel, łac. Insula Arena) wywodzi się od znajdującego się na niej kościoła Najświętszej Marii Panny na Piasku: łacińskie wezwanie kościoła brzmi bowiem Sancta Maria in Arena i pochodzi od rzymskiego kościoła św. Marii zbudowanego w miejscu dawnego cyrku. W czasach rzymskich cyrk wysypany był piaskiem, który po łacinie nazywa się właśnie (h)arena. Do czasów wyburzenia na rozkaz Napoleona wrocławskich fortyfikacji w XIX wieku Wyspa Piasek znajdowała się bezpośrednio przed Bramą Piaskową, północnym wjazdem do miasta. Już we wczesnym średniowieczu przebiegał przez wyspę główny trakt w kierunku północ-południe. Przed kasatą zakonów w 1810 cała wyspa stanowiła własność kościelną i dopiero po tym roku została włączona pod miejską jurysdykcję.

Wyspa ma powierzchnię około pięciu hektarów. Przebiega przez nią jedna ulica (z północy na południe) - ul. św. Jadwigi; oprócz niej w stronę Ostrowa Tumskiego biegnie uliczka Najśw. Marii Panny; pozostałe ulice są ślepe. Oprócz wspomnianego już kościoła NMP znajduje się tu jeden z gmachów Biblioteki Uniwersyteckiej (dawny klasztor augustianów), dawny gotycki kościół św. Anny, po 1810 przebudowany najpierw na szpital, obecnie budynek mieszkalny, barokowa cerkiew prawosławna św. Cyryla i Metodego (do tego budynku przeniesiono w 1810 kościół pod wezwaniem św. Anny ze wymienionego tu wcześniej budynku gotyckiego) i kilka innych zabudowań, w tym młyn wodny Maria (nad odnogą oddzielającą ją od Wyspy Młyńskiej). Niegdyś wyspa była gęsto zabudowana, znajdował się na niej (na skrzyżowaniu ul. św. Jadwigi i Wodnej) klasycystyczny dom własny Carla Gottharda Langhansa oraz liczne zabudowania w konstrukcji słupowo-ryglowej, zostały one zniszczone w ostatnich miesiącach II wojny światowej.

W 2005 odsłonięto przy bulwarze Stefana Wyszyńskiego (na skwerze po północnej stronie kościoła NMP) pomnik kardynała Kominka ze słynnym cytatem z Orędzia do biskupów niemieckich. Pomnik stanął w 40. rocznicę jego opublikowania.

Źródło: Autorzy: Licencja: [ CC-BY-SA 3.0]

UWAGA: Na zbiór zdjęć i obiektów rzeki Odry we Wrocławiu składają sie odpowiednie zbiory przypisane do wydzielonych odcinków rzeki w granicach miasta, czyli Odry Górnej, Odry Południowej. Odry Północnej i Odry Dolnej.

Cerkiew prawosławna św. św. Cyryla i Metodego we Wrocławiu na Wyspie Piasek została wzniesiona w latach 1686-1690 jako Kościół św. Jakuba, według projektu architekta Zygmunta Lindera. Poprzednio stała w tym miejscu średniowieczna kaplica pod wezwaniem świętych Józefa, Joachima, Natalii i Adriana, która została w XVII wieku zburzona.

Zbudowany od nowa pod koniec XVII wieku kościół to pierwsza w mieście świątynia barokowa, jednonawowa, z bogato zdobioną i zwieńczoną rzeźbami fasadą, nawiązującą wyraźnie do stylu słynnego rzymskiego kościoła Il Gesù.

Do 1810 kościół należał do pobliskiego klasztoru sióstr augustianek. Po urzędowej sekularyzacji dóbr klasztornych w 1810 w budynku założono katolickie seminarium nauczycielskie. W 1852 przywrócono funkcję sakralne niszczejącej świątyni - po renowacji kościół otrzymał nowe wezwanie św. Anny, którą obecna parafia prawosławna czci jako dodatkową patronkę. Przez kilka lat (1919-1921) kościół służył mniejszości polskiej we Wrocławiu. W późniejszych latach został przekazany starokatolikom.

W okresie walk o Festung Breslau w 1945, kiedy dowództwo twierdzy ulokowało się w Królewskiej Bibliotece Uniwersyteckiej, księgozbiór ewakuowano - m.in. w ówczesnym kościele św. Anny umieszczono ok. pół miliona książek. 11 maja 1945 spłonął cały księgozbiór i wypaliło się wnętrze świątyni.

Po wojnie zrujnowany budynek zabezpieczono. W 1970 został przekazany Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. W 1973 zaczęto odprawiać liturgię w prowizorycznej kaplicy. Po odgruzowaniu i wyremontowaniu kościoła odprawiono w 1976 pierwsze nabożeństwo prawosławne w głównej nawie kościoła.

Obecnie proboszczem parafii jest ks. mitrat Eugeniusz Cebulski. Nabożeństwa w cerkwi odprawiane są w języku polskim.

Obecnie w budynku znajduje się:
* Zgromadzenie Córek Maryi Wspomożycielki (Siostry Salezjanki)
* "Lina" Salezjańskie Centrum Młodzieżowe
* Niepubliczne Przedszkole Sióstr Salezjanek