Koloruj
 | Polska › Rzeki w Polsce › Rzeka Wisła › Węzeł wodny Przegalina › Śluza Przegalina północna |
1891 , Śluza wodna w Przegelinie. Inv: BZ-F 16,011
|
Na stronie od 2008 grudzień
17 lat 4 miesiące 4 dni |
 |
zapory i tamy
|
XIX-wieczna śluza w Przegalinie to śluza regulująca obecny bieg Wisły od 1895 r. do roku 1992, kiedy została definitywnie zamknięta/
Zabytkowa śluza w Przegalinie, nierozerwalnie związana jest z budową przekopu Wisły w latach 1889-1895. Wtedy to powstała konieczność oddzielenia starego koryta Wisły (Wisły Gdańskiej-Martwej) od jej nowego nurtu (Przekop Wisły ) urządzeniem hydrotechnicznym. Śluza oprócz regulacji wód Wisły miała także zapewnić swobodne przeprawianie się przez nią statków - tzw. śluzowanie. Dlatego w Przegalinie w 1894 r. wybudowano 2 śluzy: jedną małą dla tratew oraz drugą dużą dla żeglugi. W miejscu śluzy dla tratew w latach 1975-1980 wybudowano nową śluzę żeglugową i nadano jej nazwę - Południowa. Dotychczasową, starą śluzę żeglugową, zwaną Północną, zamknięto. Stała się ona obiektem zabytkowym.
Zabytkowa Śluza Północna jest śluzą komorową, o konstrukcji mieszanej.
Płyta fundamentowa wykonana jest z betonu i posadowiona na ruszcie z pali drewnianych wbitych do rzędnej 14,80 m. Monolityczne ściany obu głów śluzy oraz komory wykonane są z cegły.
Pierwsze wrota od wody górnej są wrotami przeciwpowodziowymi. Chronić mają dolne stanowisko od wielkich wód występujących na Wiśle. Wrota posiadają konstrukcję stalową ze zbiornikami wypornościowymi. Drugie wrota usytuowane są w niższej części śluzy i stanowią normalne wrota eksploatacyjne.
Śluza Północna od początku istnienia (od 1895 r.) uruchamiana była układem mechaniczno-hydraulicznym napędzanym przez dwie lokomobile, następnie zastąpione przez silnik elektryczny. Stacja napędowa mechanizmów hydraulicznych wrót znajdowała się (i znajduje obecnie) w osobnym budynku po prawej stronie śluzy. W budynku tym zachowały się oryginalne urządzenia z końca XIX wieku. Między innymi: pompa tłokowa z napędem spalinowym, cylinder z obciążonym tłokiem do wywoływania właściwego ciśnienia czynnika pędnego, system przewodów rurowych i zaworów.
za:
Pierwsze śluzy w Przegalinie zostały wybudowane w 1895r w ramach szerszego programu inwestycyjnego, przebudowy ujścia Wisły (obejmującego m.in. wykonanie tzw. przekopu oraz odcięcie od Wisły tzw. Wisły Gdańskiej i Wisły Elbląskiej). W tym okresie została wybudowana właściwa śluza (obecnie nieczynna, zwana śluzą północną) oraz tzw. śluza dla tratw.
W latach 1975 - 1981 w miejscu śluzy dla tratw, została wybudowana druga śluza - tzw. śluza południowa.
Wobec pogarszania się stanu technicznego śluzy północnej, w 1992r została ona wyłączona z eksploatacji, zaś w latach 1995-99 w awanporcie górnym śluzy północnej, wybudowano wał przeciwpowodziowy dla zabezpieczenia terenów położonych nad Martwą Wisłą oraz zabezpieczono konstrukcję śluzy, na czas wieloletniego wyłączenia.
Śluza Przegalina Południowa jest obecnie jedynym stopniem na drodze wodnej Wisły Gdańskiej. Zadaniem stopnia jest umożliwienie żeglugi rzeką Martwą Wisłą (od rz. Wisły Gdańska) oraz ochrona terenów położonych nad Martwą Wisłą (Żuław Gdańskich) przed wielkimi wodami rzeki Wisły. Przy normalnych stanach wód stopień nie pełni roli spiętrzenia wodnego (średni poziom wody to 0,3 m n.p.m. po obu stronach stopnia).
za:
Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy. Wisła posiada deltę i uchodzi do Zatoki Gdańskiej.
Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka), na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim.
Wisła ma trzy potoki źródłowe: Białą Wisełkę, główny górny bieg Czarną Wisełkę oraz Malinkę. Biała i Czarna Wisełka uchodzą do Jeziora Czerniańskiego, od którego płyną pod wspólną nazwą jako Wisełka. Po złączeniu nurtu z potokiem Malinka płynie już jako Wisła.
W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę zwaną Żuławami. W miejscowości Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.
Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na główne wschodnie ramię Wisłę Elbląską i mniejsze zachodnie ramię Wisłę Gdańską. Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. Po powodzi w 1840 roku tworzy się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1890-1895 wykonano przekop koło Świbna.
Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km² (w Polsce 168,7 tys. km²). Urzeźbienie dorzecza Wisły charakteryzuje średnie wzniesienie 270 m n.p.m., przy czym przeważająca część dorzecza (55%) położona jest na wysokościach 100-200 m n.p.m.; od 100-300 m zawiera się ponad 3/4 dorzecza. Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach). Cechą dorzecza Wisły jest asymetria – w znacznej mierze konsekwencja kierunku nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego ku północnemu zachodowi i kierunku spływu wód lodowcowych, przy równocześnie znacznej predyspozycji w budowie starszego podłoża. Asymetria dorzecza (prawostronnego do lewostronnego): 73-27%.
Wisła jest połączona za pomocą kanałów z:
* Odrą – Kanałem Bydgoskim, Notecią i Wartą (droga wodna Wisła - Odra)
* Niemnem – Kanałem Augustowskim i Czarną Hańczą
* Dnieprem – Kanałem Dnieprzańsko-Bużańskim i Prypecią.
Źródło [ Wikipedia]