Pomnik króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego stojący na bydgoskim Rynku w l. 1862-1919 i 1941-1945 oraz w Pile (przy moście na Gwdzie) w l. 1923-1941.

Idea wniesienia pomnika Fryderyka II Wielkiego w Bydgoszczy narodziła się w 1857 r. Pomnik miał być hołdem oddanym królowi, który symbolizował pruską wielkość, a dla Bydgoszczy zasłużył się poprzez ulokowanie w mieście władz Obwodu Nadnoteckiego oraz budowę Kanału Bydgoskiego[1].

Z inicjatywą budowy pomnika wystąpił prezydent Regencji w Bydgoszczy Julius Carl Leopold Freiherr von Schleinitz[2]. 1 września r. ukonstytuował się komitet organizacyjny budowy pomnika[3]. Fundusze na jego budowę pochodziły ze składek społecznych, od władz miejskich (300 tal.) oraz pruskiego monarchy Wilhelma I (900 tal.) W 1859 r. Rada Miejska Bydgoszczy uchwaliła, że pomnik króla stanie na Starym Rynku. Autorem posągu był dr Eduard Ludwig Uhlenhuth, artysta związany z Bydgoszczą[4]. Model pomnika został wykonany w mieszkaniu Uhlenhutha przy ul. Gdańskiej 486a, jeszcze w roku, a następnie oceniony w Berlinie przez rzeźbiarza Christiana Raucha. Odlew z brązu wykonała firma Gladenbeck z Berlina[2].
21 października 1861 r. odbyła się uroczystość położenia kamienia węgielnego pod pomnik, w której uczestniczyła para królewska i członkowie rodziny panującego, powracający z Królewca, gdzie dokonała się koronacja króla pruskiego (król Wilhelm I z żoną Augustą, książę Fryderyk Wilhelm z małżonką Wiktorią, ministrowie i inni oficjele)[2].
Pomnik usytuowano pośrodku bydgoskiego Starego Rynku, przemianowanego na Plac Fryderyka (Friedrichsplatz). Pomnik był popularnie nazywany „Alte Fritz” („Stary Fryc”).

Odsłonięcie pomnika nastą[piło dnia 31 maja 1862, w którym przypadała 100 rocznica koronacji Fryderyka II na króla Prus. Z biegiem lat pomnik Fryderyka II stojący w centralnym punkcie miasta "zadomowił się" w Bydgoszczy i stał się nieodłącznym, niemal symbolicznym elementem pejzażu Starego Miasta. W 1894 r. skorodowany posąg odnowiono, pokrywając specjalną farbą antykorozyjną.

Po podpisaniu traktatu wersalskiego, którego decyzją Bydgoszcz miała powrócić do Polski, Niemcy przystąpili do ewakuacji. 15 lipca 1919 r. miejski radca budowlany Walther Hildt potajemnie wywiózł pomnik do Piły, gdzie następnie przeleżał w magazynie blisko 4 lata. Inicjatorem tej akcji był ostatni bydgoski i pierwszy pilski prezydent rejencji Friedrich von Bülow. 1 czerwca 1923 r. pomnik ustawiono przy drewnianym moście na Gwdzie koło kościoła katolickiego św. Janów. Został on ustawiony tak, by Fryderyk patrzył na wschód. Na cokole dodano napis: „Geborgen aus entrissenen Landen, wiedererrichtet in Schneidemühl am 1. Juni 1923“ („Ocalony z wydartej ziemi, na nowo wzniesiony w Pile 1 czerwca 1923 r.”).

Pomnik Fryderyka II powrócił do Bydgoszczy po zajęciu miasta przez okupacyjne władze niemieckie. Ustawiono go 20 kwietnia 1941 r. w dniu imienin Adolfa Hitlera[2]. Pomnik stanął na Starym Rynku, lecz przesunięto go bliżej gmachu Biblioteki Miejskiej. W styczniu 1945 r. po wyzwoleniu Bydgoszczy, pomnik został zdemontowany i przetopiony[2].

Opis
Pomnik wykonany z brązu przedstawiał króla Prus Fryderyka II jako mężczyznę w sile wieku, ubranego w surdut, w trójrożnym kapeluszu. Prawą rękę wspierał na lasce, zaś w lewej trzymał zwój, który utożsamiano z planem Kanału Bydgoskiego co miało symbolizować pracę króla nad odbudową kraju po wojnie z Austrią. Napis na cokole brzmiał: „Dem großen Könige Friedrich II., die dankbaren Bewohner des Netze-Gaues am 31. Mai 1862“ (w tłumaczeniu: „Wielkiemu królowi Fryderykowi II wdzięczni mieszkańcy okręgu noteckiego 31 maja 1862 r.”).
Posąg był ustawiony przodem na północ, w stronę ulicy Mostowej. Twarz Fryderyka II wyrażała pewność siebie połączoną z zadumą. Posąg był przykładem realistycznej rzeźby pomnikowej[2]. Cały pomnik posiadał 6,35 m wysokości. Posąg mierzył 2,98 m i był ustawiony na granitowym cokole, który otaczało żeliwne ogrodzenie z latarniami gazowymi w narożnikach[2]. Ogólny koszt wykonania i postawienia pomnika wyniósł 4,5 tys. talarów[2].

Kopia pomnika

Bardzo podobny i utrzymany w identycznej stylistyce rzeźbiarskiej pomnik Fryderyka II znajduje się dziś w niemieckim miasteczku Letschin położonym tuż za polsko-niemiecką granicą, niedaleko przejścia granicznego w Kostrzynie[2].

źródło: wikipedia