"Kaserne - des Kolbergschen Grenadier - Regiments Graf Gneisenau Nr. 9." (Koszary - 9 Kołobrzeskiego Pułku Grenadierów Hrabiego Gneisenau). Jest to fragment kompleksu koszarowego zwanego dziś potocznie Czerwonymi Koszarami (od koloru cegieł). Wzniesione zostały w latach 1881 - 1884 pod kierownictwem królewskiego mistrza budowlanego Emila Drewsa. Całkowity koszt budowy wyniósł 1.507.700 talarów. Większość obiektów zlokalizowana została w obrębie ulic: Cunowerstrasse - od 1908 r. zmieniona nazwa na Moltkestrasse (obecnie ulica 11 Listopada do 1990 r. ul. K. Świerczewskiego); Kasernerstrasse - od 1908 r. Gneisenaustrasse (obecnie ul. J. Bema); nieistniejącej dziś Fisilierstrasse; Grenadierstrasse (obecnie ul. Zwycięzców). Zmiany nazwy ulic w 1908 r. związane były z obchodami 100 rocznicy powstania 9 pułku grenadierów. Wcześniej w tym miejscu, od około połowy XIX wieku, istniał obóz wojskowy, który zlokalizowany został nie przypadkowo w bezpośredniej bliskości wybudowanego w latach 1844 - 1846 dworca kolejowego.

Pierwszym gospodarzem nowo wybudowanych koszar był stacjonujący od 1864 r. w Stargardzie wspomniany już 9 kołobrzeski pułk grenadierów.

August Graf Neidhardt von Gneisenau (1760-1831) postać, której imię nosiła ta jednostka, jako major pruskiej armii wsławił się podczas obrony twierdzy kołobrzeskiej przed wojskami Napoleona w 1807 r. Następnie marszałek i dowódca w latach 1818 - 1831 jednostki, której po śmierci został patronem.

Sięgając do początków stargardzkiego garnizonu można się odnieść do roku 1676. Wtedy to w mieście stacjonował szwadron polskiej jazdy, którym dowodził młodszy rotmistrz Rybinski, będący na służbie elektora brandenburskiego. Po tym, jak Stargard w 1701 znalazł się w granicach Królestwa Pruskiego, około roku 1720 na Rynku w sąsiedztwie Ratusza wybudowany został Odwach z przeznaczeniem dla wojsk pruskiego króla - żołnierza Fryderyka Wilhelma I (1688-1740). W XVIII stuleciu stargardzki garnizon stanowił 22 pułk piechoty (Infanterie - Regiment Nr. 22.). Dowódcami jednostki i jednocześnie dowódcami garnizonu w tym okresie byli kolejno: od 1713 r. generał Adrian Bernhard von. Borcke; od 1741 r. Prinz Moritz v. Anchalt Dessau; od 1760 r. gen. Balthasar Rudolph v. Schenckendorff; od 1768 r. gen. Karl Christoph v. Ploetz; od 1777 r. pułkownik Friedrich Karl v. Schliben; od 1791 r. gen. Karl Friedrich v. Klinckowstroem i od 1795 do 1806 r v. Pirch. W 1807 r. pułk uległ rozproszeniu.

22 pułk piechoty aktywnie uczestniczył w wojnach prowadzonych przez Fryderyka Wilhelma I jak i jego syna i następcy, Fryderyka II (1712 - 1786): wielka wojna północna (1701-1721), wojny śląskie (1740-1745), wojna siedmioletnia (1756-1763). Mówiąc o wielkiej wojnie północnej i o wojnie siedmioletniej należy nadmienić, że wówczas czasowo Stargard kilkakrotnie zajmowany był przez wojska rosyjskie.

W XIX w., po reformie armii pruskiej, w 1808 r. stargardzki garnizon podporządkowany został II Korpusowi Armii z dowództwem w Szczecinie.

Wchodząc w skład tego korpusu 9 pułk grenadierów wzmocniony utworzoną w 1913 r. kompanią karabinów maszynowych walczył w I wojnie światowej zarówno na froncie wschodnim jak i zachodnim, m. in. w bitwie nad Sommą w 1916 r., w 1917 r. w wiosennej bitwie pod Arras. Po zakończeniu wojny na mocy Traktatu Wersalskiego armia niemiecka została zredukowana do 100 tys. i jednostkę tę, jak i wiele innych, rozwiązano. Koszary zajął I Batalion 4 Pułku Piechoty Reichswehry (I. Bataillon Reichswehr - Infanterie - Regiment NR. 4). Batalion ten składał się z czterech kompani z których 1 i 4 kompania kultywowały tradycję 9 Pułku Grenadierów, a z kolei 2 i 3 kompania podtrzymywały tradycję 22 Pułku Piechoty.

W drugiej połowie lat 30 stargardzki garnizon stanowił 25 pułk piechoty (Infanterie - Regiment 25.). Dowództwo Stargardzkiego Okręgu Wojskowego, administracja garnizonu, areszt garnizonowy, mieściły się w budynku na Heiligegeiststrasse 26. (obecnie ul. Bogusława IV 25). Na Friedrichstrasse 29, (obecnie ul. Warszawska), mieścił się szpital garnizonowy. Stargardzka jednostka, już jako 25 pułk grenadierów pancernych (Pancergrenadier - Regiment 25), uczestniczyła w II wojnie światowej walcząc m. in. na froncie wschodnim pod Leningradem.

Ostatnia wojna łagodnie obeszła się z budynkami Czerwonych Koszar, jak by nie patrzeć, obiektem militarnym, w przeciwieństwie np. do cywilnej zabudowy Starego Miasta. Obecnie koszary - miejsce stacjonowania 2 Stargardzkiego Batalionu Saperów - stanowią swego rodzaju atrakcję turystyczną jako przykład pruskiej architektury militarnej drugiej połowy XIX wieku.

(W.S)

"(...) Rekruci tego pułku pochodzili z ówczesnego powiatu stargardzkiego, miasta Stargard, Pyritz, Bärwalde itp. W okresie francuskim był to „marszałek Vor- wärts”, Gebhardt Leberecht von Blücher, który szkolił swoje wojska na poziomie mniej więcej naszego późniejszego Blücherplatz do walki wyzwoleńczej przeciwko francuskiemu „korpusowi” Napoleona. Po 1806 r. w Colbergu pod dowództwem Gneisenau, dowódcy twierdzy Colberg, z Joachimem Nettelbeckiem, wszystkie ataki Francuzów zostały odparte, a Colberg został utrzymany. Żołnierze ci utworzyli 8 Pułk Piechoty Leibinfanterie i 9 Pułk Piechoty Colberg. Sztandary tego pułku noszą od tego czasu napis „Colberg 1807”, przyznany przez Fryderyka Wilhelma III. Od tego czasu nasz pułk pozostaje jedynym w całej armii niemieckiej, który nosi swoją nazwę po chwalebnym wyczynie zbrojnym. Colberg został zachowany dla króla Prus. W 1813 roku, pod „Żelaznym Krzyżem” podarowanym przez króla, nasz pułk Colberg również wziął udział w wojnach wyzwoleńczych. (Zobacz witraż Marienkirch „Błogosławieństwo ochotników” z 1813 r.; stworzony w 1911 r. przez pracownię witraży Linnemann we Franfurcie nad Menem i zainaugurowany przez Wilhelma II; prawdopodobnie podarowany przez rodzinę von Loeper ze Stargardu). Późniejsza budowa nowych koszar pod rządami cesarza Wilhelma I, kosztem 1 507 700 talarów, oznaczała, że zakwaterowani żołnierze mogli wreszcie korzystać z kwater swoich stargardzkich obywateli. 

Kwaterujący tam żołnierze opuścili swoje stargardzkie kwatery mieszczańskie i przenieśli się do nowych koszar grenadierów (wybudowanych w latach 1881-1884). W tym czasie Stargard/P. ponownie liczył około 22 000 mieszkańców.

W 1936 r. koszary te nie były już wystarczające. Koszary Seelhorst zostały zbudowane dla nowych jednostek wojskowych, już zgodnie z nowoczesnymi standardami. Kiedy jakiś stargardzianin nie był zatrudniony na poczcie lub w Reichsbahn (RAW), z pewnością miał coś - być może związanego z biznesem - wspólnego z nowym garnizonem. Nie sposób było wyobrazić sobie miasta i życia towarzyskiego bez niego. Jako mieszkańcy Stargardu lub przyjaciele naszego miasta pamiętamy koncerty na rynku, imprezy sportowe (drużyna Gneisenau) czy choćby 10-dniowy festiwal strzelecki w Stargardzie. Bez miejscowych zespołów muzycznych nie sposób byłoby sobie wyobrazić wydarzeń społeczno-kulturalnych,

Przemianowany z pułku grenadierów na pułk grenadierów pancernych, „25er” wkroczył do II wojny światowej w 1939 roku. 2 stycznia 1942 roku, przy 52 stopniach Celsjusza pod Leningradem. Wielu towarzyszy ze stargardzkiego pułku nigdy nie wróciło, a ci, którzy przeżyli, po latach niewoli nigdy już nie zobaczyli swojego stargardzkiego domu."

 

Fragment z ksiązki "Stargarder Jahresblatt 1999"

(W.S)