12 września 1864 roku strzeliński magistrat kierowany przez burmistrza Adolfa Friedricha podjął decyzję o oddaniu w dzierżawę złóż granitu znajdujących się w okolicach Galgenberg (dziś Góra Szubieniczna) jednemu dzierżawcy. Sprawa dotyczyła najbogatszego złoża zawierającego najlepszej jakości granit.
Był to bez watpienia przełomowy moment w dziejach strzelińskiego kamieniarstwa. Władze miejskie Strzelina pozbyły się ciężaru organizowania wydobycia najcenniejszego bogactwa naturalnego ziemi strzelińskiej. Oddanie w dzierżawę miejskich kamieniołomów jednemu dzierżawcy skutkowało powstaniem nowego wielkiego zakładu pracy. Do tej pory eksploatacja granitu w Strzelinie odbywała się według wzorów wypracowanych w średniowieczu. Od czasu kiedy ziębicka księżna Agnieszka sprzedała samorzadowi miejskiemu Strzelina tereny, na których wydobywano kamień, tzn. od 1402 roku, pozyskiwanie tego surowca odbywało się poprzez oddawanie prawa wydobycia poszczególnym mistrzom kamieniarskim w określonym umowa czasie w zamian za opłaty w pieniądzu bądź gotowy materiał budowlany.
Brakuje źródeł historycznych, ktore rzucałyby światło na wielkość zysków, jakie miasto osiągało z tego typu działalności. Nie mamy tekże wiedzy na temat zasad, na jakich granit był pozyskiwany przez panujących władców. Np. książę brzeski Jerzy II, także wladca Strzelina, wybrukowal pierwszą na Śląsku drogę z Brzegu do swojej rezydencji W Brzeźnicy z wykorzystaniem strzelińskiego graniyu. Czy książę za materiał miastu zapłacił ? Nie ma źródeł, aby to potwierdzić, ale jest to raczej wątpliwe.
Pozyskiwanie kamienia w tamtych czasach miało miejsce według technologii rzemieślniczej , a więc każdy mistrz kamieniarski, po uiszczeniu opłaty zajmował określony teren i starał się samodzielnie wydobyć potrzebny mu materiał. Odbywało się to bez żadnego planu, bez inwentaryzacji złoża.
Sytuacja zmieniła się w połowie XIX wieku. Dzięki szybkiej rozbudowie śląskich miast przeżywających rewolucję urbanistyczną, wzrosło zapotrzeboanie na material budowlany z granitu. Władze Strzelina zrozumiały, że miasto samo nie jest w stanie sprostać tym wyzwaniom i radykalnie zwiększyć produkcji.
W 1861 roku obok Góry Szubienicznej rozpoczęto drążenie największego, jak się później okazało wyrobiska granitu na Śląsku, a także jednego z największych w Europie. Już w pierwszych latach eksploatacji nowego złoża specjaliści mogli ocenić jego wielkość oraz doskonałą jakość granitu, stąd duże zainteresowanie zdobyciem dzierżawy. Zamknięto tym samym stare kamieniołomy w południowo-wschodniej części miasta na zboczu dzisiejszej Góry Parkowej.
Od 1864 roku sprawy potoczyły się szybko. Uzyskanie monopolu na wydobycie przez jedną firmę pozwoliło na zainwestowanie dużych pieniędzy w produkcję, co poskutkowało wzrostem wydobycia. Strzeliński granit znalazl odbiorcow w całych Niemczech. Olbrzymie znaczenie miało doprowadzenie kolei do miasta i budowa bocznicy na terenie kamieniołomów na początku lat 70. XIX wieku.
Następny moment przełomowy w dziejach strzelińskich kamieniołomów miał miejsce w 1900 roku. Ich dzierzawcą został znany przedsiębiorca Martin Schall, który do wydobycia wprowadził maszyny. Efekt był piorunujący. W 1927 roku wyrobisko osiągnęło rozmiary : 1 km długości, 350 m szerokości i 80 m głębokości. Na jego dno prowadziły schody mające 400 stopni.
Autor- Piotr Rozenek. Gazeta Strzelińska nr 35 (133) z 10-16.09.2014
