Cerkiew św. Mikołaja w Radomiu – cerkiew parafialna wybudowana w latach 1986–1992, znajdująca się na starym cmentarzu prawosławnym przy ulicy Warszawskiej w Radomiu. Świątynia posiada jedną dużą kopułę i dwie mniejsze. We wnętrzu cerkwi znajduje się współczesny ikonostas.

Historia

W XVIII wieku kupcy greccy, uciekając przed prześladowaniami tureckimi znaleźli schronienie w Polsce. Osiedlili się m.in. w Opatowie i uzyskali zgodę władz Królestwa Polskiego do zakładania swoich świątyń w domach prywatnych, utrzymania we własnym zakresie kapłana prawosławnego i odprawiania nabożeństw w obrządku bizantyjskim. Z tego okresu (1778) bierze swój początek prawosławna parafia w Opatowie, która w 1837 została przeniesiona do Radomia.

W Radomiu, na pierwszą cerkiew zaadaptowano kościół poklasztorny klasztoru Sióstr Benedyktynek, skasowany w 1809 przez władze austriackie i przekształcony w więzienie. Pierwszym proboszczem prawosławnym w Radomiu został ks. Ignacy Klimowicz. W tym czasie w parafii było 234. wiernych (nie licząc wojskowych).

W październiku 1837 odbyła się uroczysta konsekracja radomskiej cerkwi pw. św. Mikołaja, której dokonał pierwszy prawosławny Biskup Warszawski Antoni Rafalski, sufragan Diecezji Wołyńskiej. Z tej okazji Jego Ekscelencja ofiarował księgę św. Ewangelii na ołtarz z własnoręcznym napisem: "Księgę tę, św. Ewangelię, składam w darze radomskiej cerkwi prawosławnej pw. św. Mikołaja w dniu jej wyświęcenia 10/22 października 1837 roku. Pokorny Antoni, prawosławny biskup Warszawski". Ewangelia ta (z 1804) zachowała się do dzisiaj i jest używana podczas uroczystych nabożeństw w parafii.

W wyniku starań bpa Antoniego, parafia otrzymała w 1839 parcelę miejską przy szosie Warszawskiej na urządzenie tam cmentarza. Począwszy od lat 70. XIX wieku, rodziła się myśl o wybudowaniu własnej, prawosławnej świątyni w Radomiu. Potrzebę potęgował szybki wzrost liczby parafian, a ponadto architektura świątyni wydawała się być obca duchowi prawosławia. Współistnienie cerkwi w jednym kompleksie z budynkami więzienia również budziło kontrowersje.

W 1902 wybudowano okazałą cerkiew pw. św. Mikołaja w samym centrum Radomia. Świątynia posiadała trzy ołtarze i poświęcono ją w styczniu tegoż roku przez bpa lubelskiego Hermana, sufragana Warszawskiego. W 1901 parafia prawosławna w Radomiu liczyła 2757 osób, a według danych statystycznych, zawartych w „Obzorach Radomskoj Guberni”: w całej guberni – zamieszkałych na stałe było 1907 osób, a czasowo 2287 osób.

Wybuch I wojny światowej zmienił sytuację wyznawców Prawosławia w Radomiu. Liczba parafian znacznie się zmniejszyła, przestały funkcjonować wszystkie radomskie świątynie prawosławne – gimnazjalna, pułkowa oraz sobór. 20 lipca 1915 do Radomia wkroczyły wojska austriacko-węgierskie. Traktując sobór prawosławny jako zdobycz wojenną, ograbiły go ze wszystkiego, co stanowiło wartość, a następnie ogołocony – przekazany został władzom miejskim.

W 1918 staraniem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego planowano przerobienie soboru na Muzeum Ziemi Radomskiej. Sporządzono projekt, lecz idea ta upadła. W 1925 został powołany Komitet Przebudowy Kościoła Garnizonowego i w tym samym roku przystąpiono do przebudowy soboru. Przebudowę zakończono w 1930 i dokonano uroczystej konsekracji. Sobór prawosławny stał się kościołem garnizonowym i taki stan rzeczy pozostaje do dziś.

Po I wojnie światowej parafia prawosławna w Radomiu jako osoba prawna przestała istnieć. W ciągu okresu międzywojennego nie udało się zorganizować parafii. Pozbawieni własnej świątyni, prawosławni wynajmowali pomieszczenia dla sporadycznego odprawiania nabożeństw, które sprawował zaproszony, lub delegowany duchowny prawosławny z Warszawy lub innego miasta. W czasach okupacji niemieckiej korzystając z gościnności Parafii Ewangelicko-Augsburskiej, wynajęto i urządzono cerkiew domową w pomieszczeniach w kamienicy przy ul. Reja 6.

W 1959 parafia otrzymała subwencję z Funduszu Kościelnego na budowę cerkwi. Budowę zlokalizowano na Cmentarzu Prawosławnym przy ul. Warszawskiej 15 w Radomiu. W 1980 rozpoczęła się budowa świątyni w nowym miejscu według nowego projektu. W 1983 budowę przerwano ze względu na poważne błędy konstrukcyjne, które uniemożliwiały kontynuację prac. Głównym inicjatorem podjęcia na nowo budowy świątyni parafialnej w Radomiu był przede wszystkim ówczesny Metropolita Bazyli, biorąc w tym przedsięwzięciu aktywny i osobisty udział.

W 1986 ponownie przystąpiono do budowy, którą ukończono w 1992. Uroczystościom poświęcenia przewodniczył Arcybiskup Białostocki i Gdański Sawa (obecny Metropolita Warszawski i Całej Polski), przy współudziale miejscowego ordynariusza Biskupa Łódzkiego i Poznańskiego Szymona (obecnie Arcybiskupa) i Biskupa Lubelskiego i Chełmskiego Abla (obecnie Arcybiskupa).

Źródło [ Wikipedia]