Kościół i klasztor fundował król Kazimierz Wielki w 1368 r. za pozwoleniem papieża Urbana V z dnia 5 marca 1367 r. Kościół był od początku murowany z kamienia w stylu gotyckim. Natomiast klasztor dla 12 zakonników był drewniany, dlatego stał się on w 1465 r. pastwą pożaru, który zniszczył takze całe miasto. W czasie reformacji, w 1581 roku kościół został zajęty na 15 lat przez zwolenników skrajnego kalwinizmu, zwanych "braćmi polskimi" lub arianami. W odbudowie odzyskanego kościoła pomagał miecznik królewski, starosta chęciński i lelowski Stanisław z Ruszczy Branicki. Jemu franciszkanie zawdzięczają też rozbudowę kościoła, budowę murowanych korytarzy (krużganków) oraz osobnej barokowej kaplicy pod wezwaniem św. Leonarda, zwanej też kaplicą Branickich przy wschodnim krużganku. Odbudowany kościół i 5 ołtarzy konsekrował 8 maja 1628 r. biskup chełmski, Remigiusz Koniecpolski.
Podczas Wielkanocy, w dniu 01 kwietnia 1657 roku wojska szwedzkie, siedmiogrodzkie i kozackie napadły na Chęciny i wyrządziły miastu wiele szkód, a w klasztorze zabiły trzech zakonników. Upamiętnia to marmurowa tablica, wmurowana w 1720 r. na krużgankach przy wejściu do kaplicy.
Przełom XVII i XVIII w. dla klasztoru był czasem kolejnej odbudowy i rozbudowy. W tym czasie starosta żarnowiecki, skalski i chęciński, Stefan Bidziński, dobudował murowane piętro nad krużgankami, co upamiętnia wmurowana na piętrze klatki schodowej przy wejściu na górny korytarz klasztoru marmurowa tablica. W połowie XVII w. wybudowano osobny piętrowy budynek od strony północnej kompleksu kościelno-klasztornego. Odbudowany kościół ponownie konsekrował w dniu 09.07.1685 r. Mikołaj Oborski, biskup pomocniczy z Krakowa. Opis kościoła z 1763 r. podaje, że murowany kościół miał wezwanie Wniebowzięcia NMP. Dach miał pokryty gontem. W połowie dachu była wieżyczka z dwoma małymi dzwonami. W innym miejscu była wieża większa, w części dolnej murowana, a w części górnej drewniana. Były w niej dwa różnej wielkości dzwony. Kościół miał pełne wyposażenie w sprzęty, szaty, naczynia i księgi do sprawowania świętej liturgii. W prezbiterium był ołtarz główny z obrazem Matki Bożej Wniebowziętej, dwa boczne ołtarze i stalle dla zakonników. W nawie głównej było sześć ołtarzy bocznych. Była też drewniana ambona i rzeźbiony chór z 6-ciogłosowymi organami. W różnych miejscach kościoła znajdowały się płyty nagrobne (epitafia) ludzi zasłużonych dla kościoła. Między kościołem i krużgankami znajdowała się kaplica z wielką figurą Chrystusa Ukrzyżowanego. W kaplicy św. Leonarda był słynący łaskami obraz Matki Bożej Bolesnej. Na krużgankach znajdowały się figury i obrazy różnych świętych, umieszczone tam w różnym czasie i z różnych okazji. Kościół i klasztor w tym stanie przetrwał do 1817 r.
W dniu 11.11.1817 r. Rada Administracyjna Królestwa Polskiego wydała w imieniu króla-cara Aleksandra I. dekret o zabraniu franciszkanom kościoła i klasztoru oraz przeznaczeniu ich na więzienie. Zakonnikom pozwolono jednak zamieszkać w budynku znajdującym się obok klasztoru Sióstr Klarysek, aby odprawiali dla nich Msze św. Ostatni franciszkanin przebywał tam do 22 listopada 1888 r.
Zanim w kościele i klasztorze franciszkańskim urządzono więzienie, z kościoła usunięto wszelkie sprzęty liturgiczne w ten sposób, że przedmioty dające się przenieść w rękach (mniejsze obrazy, księgi, szaty liturgiczne), przeniesiono do kościoła Sióstr Klarysek. Natomiast przedmioty ciężkie (ołtarze, ambona, chór, organy) sprzedano na licytacji w dniach 14-15 września 1818 r. W kaplicy św. Leonarda pozostawiono wyposażenie, bo miała pełnić rolę kaplicy więziennej.
Przystosowanie kościoła i klasztoru do celów więziennych trwało kilka lat. W tym czasie urządzono tu "fabrykę marmuru", czyli zakład obróbki marmuru. "Fabrykę" tę odwiedził namiestnik królewski, gen. Józef Zajączek 30 lipca 1822 r.. O tym wydarzeniu informuje marmurowa tablica, znajdująca się w wieży przy wejściu na plac klasztorny. Kościół przedzielono drewnianym stropem na dwie kondygnacje, a do jego zabytkowej fasady z XIV wiecznym portalem, dobudowano piętrowy budynek.
Więzienie w franciszkańskich budynkach istniało przez 110 lat, czyli do 30 listopada 1927 r. Po likwidacji więzienia budynki pozostały nadal w rękach państwowych i służyły różnym celom. Miał tu siedzibę sąd grodzki, a także szkoła. W czasie II wojny światowej zajmowało je wojsko niemieckie. Wtedy kaplica św. Leonarda miała jeszcze liturgiczne wyposażenie. Po II wojnie światowej mieściła się tu nadal szkoła podstawowa, a przez dwa lata także szkoła kamieniarska.
W latach sześćdziesiątych władze państwowe rozpoczęły odnowę budynków. Podczas tej renowacji usunięto barokowe wyposażenie kaplicy św. Leonarda. Ponadto odcięto i usunięto zabytkowy krzyż metalowy z kopuły kaplicy św. Leonarda i drugi ze szczytu kościoła. Wtedy też ówczesne władze państwowe zadecydowały o przekazaniu obiektu na cele turystyczne Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Turystyczno-Krajoznawczemu "Łysogóry" w Kielcach. W budynkach klasztornych urządzono pomieszczenia hotelowe, w kościele restaurację, a w kaplicy św. Leonarda coctailbar.
Mimo ustawicznych protestów, kierowanych przez ludzi wierzących z całego kraju do ówczesnych władz partyjnych i państwowych przeciwko profanacji kościoła, restauracja w kościele i hotel w klasztorze istniały 19 lat, tj. do dnia 21 marca 1991 r., kiedy to Komisja Majątkowa w Warszawie wydała decyzję o zwrocie kościoła i klasztoru pierwotnym właścicielom - franciszkanom. Przedsiębiorstwo "Łysogóry" przekazało zakonnikom kościół i pozostałe budynki w dniu 17 kwietnia 1991 r.
Pierwsze prace remontowe po odzyskaniu klasztoru prowadził ojciec dr Mateusz Korczak, przybyły z Asyżu opiekun polskich pielgrzymów. Dzięki woli ówczesnego gwardiana i pracy wielu osób z ojcem Mateuszem na czele udało się wyremontować najpierw kaplicę, a następnie i sam budynek kościoła.
Pierwotnie życie liturgiczne skupiło się w odnowionej kaplicy św. Leonarda, którą w dniu 10 listopada 1991 r. poświęcił ówczesny Biskup Kielecki, Stanisław Szymecki.
Odnowiony kościół został oddany do użytku liturgicznego w dniu 3 sierpnia 1997 r., gdy Biskup Kielecki, Profesor Kazimierz Ryczan poświęcił go i nadał nowy tytuł: PODWYŻSZENIA KRZYŻA ŚWIĘTEGO. Nieco później powrócił z sąsiedniego kościoła Sióstr Bernardynek krzyż z wielką figurą Chrystusa Ukrzyżowanego. Wprowadzenia Krzyża dokonał w Niedzielę Palmową dnia 14.04.2000 r. Biskup pomocniczy kielecki Mieczysław Jaworski.
Po 174 latach rozpoczął się nowy rozdział w dziejach franciszkańskiego kościoła i klasztoru w Chęcinach. Klasztor i kościół znowu są miejscem kultu Bożego, jak tego pragnął przed wiekami fundator, król Kazimierz Wielki.
Źródło:
więcej  |
